16.27

दन्तगतास्तु दालनः क्रिमिदन्तको दन्तहर्षो भञ्जनको दन्तशर्करा कपालिका श्यावदन्तको हनुमोक्षश्चेति

dantagatāstu dālanaḥ krimidantako dantaharṣo bhañjanako dantaśarkarā kapālikā śyāvadantako hanumokṣaśceti

16.28

दाल्यन्ते बहुधा दन्ता यस्मिंस्तीव्ररुगन्विताः

dālyante bahudhā dantā yasmiṃstīvraruganvitāḥ

16.28.2

दालनः स इति ज्ञेयः सदागतिनिमित्तजः

dālanaḥ sa iti jñeyaḥ sadāgatinimittajaḥ

16.29

कृष्णश्छिद्री चलः स्रावी ससंरम्भो महारुजः

kṛṣṇaśchidrī calaḥ srāvī sasaṃrambho mahārujaḥ

16.29.2

अनिमित्तरुजो वाताद्विज्ञेयः कृमिदन्तकः

animittarujo vātādvijñeyaḥ kṛmidantakaḥ

16.30

शीतमुष्णं च दशनाः सहन्ते स्पर्शनं न च

śītamuṣṇaṃ ca daśanāḥ sahante sparśanaṃ na ca

16.30.2

यस्य तं दन्तहर्षं तु व्याधिं विद्यात् समीरणात्

yasya taṃ dantaharṣaṃ tu vyādhiṃ vidyāt samīraṇāt

16.31

वक्त्रं वक्रं भवेद्यस्मिन् दन्तभङ्गश्च तीव्ररुक्

vaktraṃ vakraṃ bhavedyasmin dantabhaṅgaśca tīvraruk

16.31.2

कफवातकृतो व्याधिः स भञ्जनकसंज्ञितः

kaphavātakṛto vyādhiḥ sa bhañjanakasaṃjñitaḥ

16.32

शर्करेव स्थिरीभूतो मलो दन्तेषु यस्य वै

śarkareva sthirībhūto malo danteṣu yasya vai

16.32.2

सा दन्तानां गुणहरी विज्ञेया दन्तशर्करा

sā dantānāṃ guṇaharī vijñeyā dantaśarkarā

16.33

दलन्ति दन्तवल्कानि यदा शर्करया सह

dalanti dantavalkāni yadā śarkarayā saha

16.33.2

ज्ञेया कपालिका सैव दशनानां विनाशिनी

jñeyā kapālikā saiva daśanānāṃ vināśinī

16.34

यो ऽसृङ्मिश्रेण पित्तेन दग्धो दन्तस् त्वशेषतः

yo 'sṛṅmiśreṇa pittena dagdho dantas tvaśeṣataḥ

16.34.2

श्यावतां नीलतां वापि गतः स श्यावदन्तकः

śyāvatāṃ nīlatāṃ vāpi gataḥ sa śyāvadantakaḥ

16.35

वातेन तैस् तैर् भावैस् तु हनुसन्धिर्विसंहतः

vātena tais tair bhāvais tu hanusandhirvisaṃhataḥ

16.35.2

हनुमोक्ष इति ज्ञेयो व्याधिरर्दितलक्षणः

hanumokṣa iti jñeyo vyādhirarditalakṣaṇaḥ

16.36

जिह्वागतास्तु कण्टकास्त्रिविधास्त्रिभिर् दोषैः अलास उपजिह्विका चेति

jihvāgatāstu kaṇṭakāstrividhāstribhir doṣaiḥ alāsa upajihvikā ceti

16.37

जिह्वानिलेन स्फुटिता प्रसुप्ता भवेच्च शाकच्छदनप्रकाशा

jihvānilena sphuṭitā prasuptā bhavecca śākacchadanaprakāśā

16.37.2

पित्तेन पीता परिदह्यते च चिता सरक्तैर् अपि कण्टकैश्च

pittena pītā paridahyate ca citā saraktair api kaṇṭakaiśca

Suśrutasaṃhitā