15.12.2

भिन्नं कपालं कट्यां तु सन्धिमुक्तं तथा च्युतम्

bhinnaṃ kapālaṃ kaṭyāṃ tu sandhimuktaṃ tathā cyutam

15.12.3

जघनं प्रति पिष्टं च वर्जयेत्तच्चिकित्सकः

jaghanaṃ prati piṣṭaṃ ca varjayettaccikitsakaḥ

15.13

असंश्लिष्टं कपालं तु ललाटे चूर्णितं च यत्

asaṃśliṣṭaṃ kapālaṃ tu lalāṭe cūrṇitaṃ ca yat

15.13.2

भग्नं स्तनान्तरे शङ्खे पृष्ठे मूर्ध्नि च वर्जयेत्

bhagnaṃ stanāntare śaṅkhe pṛṣṭhe mūrdhni ca varjayet

15.14

आदितो यच्च दुर्जातमस्थि सन्धिरथापि वा

ādito yacca durjātamasthi sandhirathāpi vā

15.14.2

सम्यग्यमितमप्यस्थि दुर्न्यासाद्दुर्निबन्धनात्

samyagyamitamapyasthi durnyāsāddurnibandhanāt

15.15

संक्षोभाद्वापि यद्गच्छेद्विक्रियां तच् च वर्जयेत्

saṃkṣobhādvāpi yadgacchedvikriyāṃ tac ca varjayet

15.15.2

मध्यस्य वयसो ऽवस्थास्तिस्रो याः परिकीर्तिताः

madhyasya vayaso 'vasthāstisro yāḥ parikīrtitāḥ

15.16

तत्र स्थिरो भवेज्जन्तुरुपक्रान्तो विजानता

tatra sthiro bhavejjanturupakrānto vijānatā

15.16.2

तरुणास्थीनि नम्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु

taruṇāsthīni namyante bhajyante nalakāni tu

15.17

कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्ति रुचकानि च

kapālāni vibhidyante sphuṭanti rucakāni ca

16.1

अथातो मुखरोगाणां निदानं

mukharogāṇāṃ nidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ

16.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

16.3

मुखरोगाः पञ्चषष्टिर्भवन्ति सप्तस्वायतनेषु

mukharogāḥ pañcaṣaṣṭirbhavanti saptasvāyataneṣu

16.3.2

तत्रायतनानि ओष्ठौ दन्तमूलानि दन्ता जिह्वा तालु कण्ठः सर्वाणि चेति

tatrāyatanāni oṣṭhau dantamūlāni dantā jihvā tālu kaṇṭhaḥ sarvāṇi ceti

16.3.3

तत्राष्टावोष्ठयोः पञ्चदश दन्तमूलेषु अष्टौ दन्तेषु पञ्च जिह्वायां नव तालुनि सप्तदश कण्ठे त्रयः सर्वेष्वायतनेषु

tatrāṣṭāvoṣṭhayoḥ pañcadaśa dantamūleṣu aṣṭau danteṣu pañca jihvāyāṃ nava tāluni saptadaśa kaṇṭhe trayaḥ sarveṣvāyataneṣu

16.4

तत्रौष्ठप्रकोपा वातपित्तश्लेष्मसन्निपातरक्तमांसमेदोऽभिघातनिमित्ताः

tatrauṣṭhaprakopā vātapittaśleṣmasannipātaraktamāṃsamedo'bhighātanimittāḥ

16.5

कर्कशौ परुषौ स्तब्धौ कृष्णौ तीव्ररुगन्वितौ

karkaśau paruṣau stabdhau kṛṣṇau tīvraruganvitau

16.5.2

दाल्येते परिपाट्येते ह्योष्ठौ मारुतकोपतः

dālyete paripāṭyete hyoṣṭhau mārutakopataḥ

16.6

आचितौ पिडकाभिस्तु सर्षपाकृतिभिर् भृशम्

ācitau piḍakābhistu sarṣapākṛtibhir bhṛśam

Suśrutasaṃhitā