14.15.2

विद्रधिं सन्निपातेन यथोक्तमभिनिर्दिशेत्

vidradhiṃ sannipātena yathoktamabhinirdiśet

14.16

कृष्णानि चित्राण्यथवा शूकानि सविषाणि च

kṛṣṇāni citrāṇyathavā śūkāni saviṣāṇi ca

14.16.2

पातितानि पचन्त्याशु मेढ्रं निरवशेषतः

pātitāni pacantyāśu meḍhraṃ niravaśeṣataḥ

14.17

कालानि भूत्वा मांसानि शीर्यन्ते यस्य देहिनः

kālāni bhūtvā māṃsāni śīryante yasya dehinaḥ

14.17.2

सन्निपातसमुत्थानं तं विद्यात्तिलकालकम्

sannipātasamutthānaṃ taṃ vidyāttilakālakam

14.18

तत्र मांसार्बुदः यच्च मांसपाकश्च यः स्मृतः

tatra māṃsārbudaḥ yacca māṃsapākaśca yaḥ smṛtaḥ

14.18.2

विद्रधिश्च न सिध्यन्ति ये च स्युस्तिलकालकाः

vidradhiśca na sidhyanti ye ca syustilakālakāḥ

15.1

अथातो भग्नानां निदानं व्याख्यास्यामः

athāto bhagnānāṃ nidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ

15.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

15.3

पतनपीडनप्रहारक्षेपणव्यालमृगदशनप्रभृतिभिर् अभिघातविशेषैर् अनेकविधमस्थ्नां भङ्गम् उपदिशन्ति

patanapīḍanaprahārakṣepaṇavyālamṛgadaśanaprabhṛtibhir abhighātaviśeṣair anekavidhamasthnāṃ bhaṅgam upadiśanti

15.4

तत्र भङ्गजातम् अनेकविधमनुसार्यमाणं द्विविधमेवोपपद्यते सन्धिमुक्तं काण्डभग्नं च

tatra bhaṅgajātam anekavidhamanusāryamāṇaṃ dvividhamevopapadyate sandhimuktaṃ kāṇḍabhagnaṃ ca

15.4.2

तत्र षड्विधं सन्धिमुक्तं द्वादशविधं काण्डभग्नं भवति

tatra ṣaḍvidhaṃ sandhimuktaṃ dvādaśavidhaṃ kāṇḍabhagnaṃ bhavati

15.5

तत्र सन्धिमुक्तम् उत्पिष्टं विश्लिष्टं विवर्तितम् अवक्षिप्तम् अतिक्षिप्तं तिर्यक्क्षिप्तमिति षड्विधम्

tatra sandhimuktam utpiṣṭaṃ viśliṣṭaṃ vivartitam avakṣiptam atikṣiptaṃ tiryakkṣiptamiti ṣaḍvidham

15.6

तत्र प्रसारणाकुञ्चनविवर्तनाक्षेपणाशक्तिर् उग्ररुजत्वं स्पर्शासहत्वं चेति सामान्यं सन्धिमुक्तलक्षणमुक्तम्

tatra prasāraṇākuñcanavivartanākṣepaṇāśaktir ugrarujatvaṃ sparśāsahatvaṃ ceti sāmānyaṃ sandhimuktalakṣaṇamuktam

15.7

वैशेषिकं तूत्पिष्टे सन्धावुभयतः शोफो वेदनाप्रादुर्भावो विशेषतश् च नानाप्रकारा वेदना रात्रौ प्रादुर्भवन्ति विश्लिष्टे ऽल्पः शोफो वेदनासातत्यं सन्धिविक्रिया च विवर्तिते तु सन्धिपार्श्वापगमनाद्विषमाङ्गता वेदना च अवक्षिप्ते सन्धिविश्लेषस्तीव्ररुजत्वं च अतिक्षिप्ते द्वयोः सन्ध्यस्थ्नोर् अतिक्रान्तता वेदना च तिर्यक्क्षिप्ते त्वेकास्थिपार्श्वापगमनमत्यर्थं वेदना

vaiśeṣikaṃ tūtpiṣṭe sandhāvubhayataḥ śopho vedanāprādurbhāvo viśeṣataś ca nānāprakārā vedanā rātrau prādurbhavanti viśliṣṭe 'lpaḥ śopho vedanāsātatyaṃ sandhivikriyā ca vivartite tu sandhipārśvāpagamanādviṣamāṅgatā vedanā ca avakṣipte sandhiviśleṣastīvrarujatvaṃ ca atikṣipte dvayoḥ sandhyasthnor atikrāntatā vedanā ca tiryakkṣipte tvekāsthipārśvāpagamanamatyarthaṃ vedanā

15.8

काण्डभग्नमत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः कर्कटकम् अश्वकर्णं चूर्णितं पिच्चितम् अस्थिच्छल्लितं काण्डभग्नं मज्जानुगतम् अतिपातितं वक्रं छिन्नं पाटितं स्फुटितमिति द्वादशविधम्

kāṇḍabhagnamata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ karkaṭakam aśvakarṇaṃ cūrṇitaṃ piccitam asthicchallitaṃ kāṇḍabhagnaṃ majjānugatam atipātitaṃ vakraṃ chinnaṃ pāṭitaṃ sphuṭitamiti dvādaśavidham

15.9

श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनविवर्तनस्पर्शासहिष्णुत्वम् अवपीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता विविधवेदनाप्रादुर्भावः सर्वास्ववस्थासु न शर्मलाभ इति समासेन काण्डभग्नलक्षणमुक्तम्

śvayathubāhulyaṃ spandanavivartanasparśāsahiṣṇutvam avapīḍyamāne śabdaḥ srastāṅgatā vividhavedanāprādurbhāvaḥ sarvāsvavasthāsu na śarmalābha iti samāsena kāṇḍabhagnalakṣaṇamuktam

15.10

विशेषस्तु संमूढमुभयतो ऽस्थि मध्ये भग्नं ग्रन्थिरिवोन्नतं कर्कटकम् अश्वकर्णवदुद्गतम् अश्वकर्णकं स्पृश्यमानं शब्दवच्चूर्णितमवगच्छेत् पिच्चितं पृथुतां गतमनल्पशोफं पार्श्वयोर् अस्थि हीनोद्गतमस्थिच्छलितं वेल्लते प्रकम्पमानं काण्डभग्नम् अस्थ्यवयवो ऽस्थिमध्यमनुप्रविश्य मज्जानमुन्नह्यतीति मज्जानुगतम् अस्थि निःशेषतश्छिन्नमतिपातितम् आभुग्नमविमुक्तास्थि वक्रम् अन्यतरपार्श्वावशिष्टं छिन्नं पाटितमणुबहुविदारितं वेदनावच्च शूकपूर्णमिवाध्मातं विपुलं विस्फुटितं स्फुटितम् इति

viśeṣastu saṃmūḍhamubhayato 'sthi madhye bhagnaṃ granthirivonnataṃ karkaṭakam aśvakarṇavadudgatam aśvakarṇakaṃ spṛśyamānaṃ śabdavaccūrṇitamavagacchet piccitaṃ pṛthutāṃ gatamanalpaśophaṃ pārśvayor asthi hīnodgatamasthicchalitaṃ vellate prakampamānaṃ kāṇḍabhagnam asthyavayavo 'sthimadhyamanupraviśya majjānamunnahyatīti majjānugatam asthi niḥśeṣataśchinnamatipātitam ābhugnamavimuktāsthi vakram anyatarapārśvāvaśiṣṭaṃ chinnaṃ pāṭitamaṇubahuvidāritaṃ vedanāvacca śūkapūrṇamivādhmātaṃ vipulaṃ visphuṭitaṃ sphuṭitam iti

15.11

तेषु चूर्णितच्छिन्नातिपातितमज्जानुगतानि कृच्छ्रसाध्यानि कृशवृद्धबालानां क्षतक्षीणकुष्ठिश्वासिनां सन्ध्युपगतं चेति

teṣu cūrṇitacchinnātipātitamajjānugatāni kṛcchrasādhyāni kṛśavṛddhabālānāṃ kṣatakṣīṇakuṣṭhiśvāsināṃ sandhyupagataṃ ceti

15.12

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

Suśrutasaṃhitā