13.57

मार्गस्य सौक्ष्म्यात् कृच्छ्रेण पुरीषं तस्य गच्छति

mārgasya saukṣmyāt kṛcchreṇa purīṣaṃ tasya gacchati

13.57.2

संनिरुद्धगुदं व्याधिमेनं विद्यात् सुदुस्तरम्

saṃniruddhagudaṃ vyādhimenaṃ vidyāt sudustaram

13.58

शकृन्मूत्रसमायुक्ते ऽधौते ऽपाने शिशोर् भवेत्

śakṛnmūtrasamāyukte 'dhaute 'pāne śiśor bhavet

13.58.2

स्विन्नस्यास्नाप्यमानस्य कण्डू रक्तकफोद्भवा

svinnasyāsnāpyamānasya kaṇḍū raktakaphodbhavā

13.59

कण्डूयनात्ततः क्षिप्रं स्फोटाः स्रावश्च जायते

kaṇḍūyanāttataḥ kṣipraṃ sphoṭāḥ srāvaśca jāyate

13.59.2

एकीभूतं व्रणैर् घोरं तं विद्यादहिपूतनम्

ekībhūtaṃ vraṇair ghoraṃ taṃ vidyādahipūtanam

13.60

स्नानोत्सादनहीनस्य मलो वृषणसंश्रितः

snānotsādanahīnasya malo vṛṣaṇasaṃśritaḥ

13.60.2

यदा प्रक्लिद्यते स्वेदात् कण्डूं संजनयेत्तदा

yadā praklidyate svedāt kaṇḍūṃ saṃjanayettadā

13.61

तत्र कण्डूयनात् क्षिप्रं स्फोटाः स्रावश्च जायते

tatra kaṇḍūyanāt kṣipraṃ sphoṭāḥ srāvaśca jāyate

13.61.2

प्राहुर्वृषणकच्छूं तां श्लेष्मरक्तप्रकोपजाम्

prāhurvṛṣaṇakacchūṃ tāṃ śleṣmaraktaprakopajām

13.62

प्रवाहणातिसाराभ्यां निर्गच्छति गुदं बहिः

pravāhaṇātisārābhyāṃ nirgacchati gudaṃ bahiḥ

13.62.2

रूक्षदुर्बलदेहस्य तं गुदभ्रंशमादिशेत्

rūkṣadurbaladehasya taṃ gudabhraṃśamādiśet

14.1

अथातः शूकदोषनिदानं व्याख्यास्यामः

athātaḥ śūkadoṣanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ

14.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

14.3

लिङ्गवृद्धिमिच्छतामक्रमप्रवृत्तानां शूकदोषनिमित्ता दश चाष्टौ च व्याधयो जायन्ते

liṅgavṛddhimicchatāmakramapravṛttānāṃ śūkadoṣanimittā daśa cāṣṭau ca vyādhayo jāyante

14.3.2

तद्यथा सर्षपिका अष्ठीलिका ग्रथितं कुम्भीका अलजी मृदितं संमूढपिडका अवमन्थः पुष्करिका स्पर्शहानिः उत्तमा शतपोनकः त्वक्पाकः शोणितार्बुदं मांसार्बुदं मांसपाकः विद्रधिः तिलकालकश्चेति

tadyathā sarṣapikā aṣṭhīlikā grathitaṃ kumbhīkā alajī mṛditaṃ saṃmūḍhapiḍakā avamanthaḥ puṣkarikā sparśahāniḥ uttamā śataponakaḥ tvakpākaḥ śoṇitārbudaṃ māṃsārbudaṃ māṃsapākaḥ vidradhiḥ tilakālakaśceti

14.4

गौरसर्षपतुल्या तु शूकदुर्भग्नहेतुका

gaurasarṣapatulyā tu śūkadurbhagnahetukā

14.4.2

पिडका कफरक्ताभ्यां ज्ञेया सर्षपिका बुधैः

piḍakā kapharaktābhyāṃ jñeyā sarṣapikā budhaiḥ

14.5

कठिना विषमैर् अन्तैर् मारुतस्य प्रकोपतः

kaṭhinā viṣamair antair mārutasya prakopataḥ

14.5.2

शूकैस्तु विषसंभुग्नैः पिडकाष्ठीलिका भवेत्

śūkaistu viṣasaṃbhugnaiḥ piḍakāṣṭhīlikā bhavet

Suśrutasaṃhitā