11.6

शीतो ऽविवर्णो ऽल्परुजो ऽतिकण्डूः पाषाणवत्

śīto 'vivarṇo 'lparujo 'tikaṇḍūḥ pāṣāṇavat

11.6.2

चिराभिवृद्धिश्च कफप्रकोपाद्भिन्नः स्रवेच्छुक्लघनं च पूयम्

cirābhivṛddhiśca kaphaprakopādbhinnaḥ sravecchuklaghanaṃ ca pūyam

11.7

शरीरवृद्धिक्षयवृद्धिहानिः स्निग्धो महानल्परुजो

śarīravṛddhikṣayavṛddhihāniḥ snigdho mahānalparujo

11.7.2

मेदःकृतो गच्छति चात्र भिन्ने पिण्याकसर्पिःप्रतिमं तु मेदः

medaḥkṛto gacchati cātra bhinne piṇyākasarpiḥpratimaṃ tu medaḥ

11.8

व्यायामजातैर् अबलस्य तैस्तैर् आक्षिप्य वायुर्हि सिराप्रतानम्

vyāyāmajātair abalasya taistair ākṣipya vāyurhi sirāpratānam

11.8.2

संपीड्य संकोच्य विशोष्य चापि ग्रन्थिं करोत्युन्नतमाशु वृत्तम्

saṃpīḍya saṃkocya viśoṣya cāpi granthiṃ karotyunnatamāśu vṛttam

11.9

ग्रन्थिः सिराजः स तु कृच्छ्रसाध्यो भवेद्यदि स्यात् सरुजश्चलश्च

granthiḥ sirājaḥ sa tu kṛcchrasādhyo bhavedyadi syāt sarujaścalaśca

11.9.2

अरुक् स एवाप्यचलो महांश्च मर्मोत्थितश्चापि विवर्जनीयः

aruk sa evāpyacalo mahāṃśca marmotthitaścāpi vivarjanīyaḥ

11.10

हन्वस्थिकक्षाक्षकबाहुसन्धिमन्यागलेषूपचितं तु मेदः

hanvasthikakṣākṣakabāhusandhimanyāgaleṣūpacitaṃ tu medaḥ

11.10.2

ग्रन्थिं स्थिरं वृत्तमथायतं वा स्निग्धं कफश्चाल्परुजं करोति

granthiṃ sthiraṃ vṛttamathāyataṃ vā snigdhaṃ kaphaścālparujaṃ karoti

11.11

तं ग्रन्थिभिस्त्वामलकास्थिमात्रैर् मत्स्याण्डजालप्रतिमैस्तथान्यैः

taṃ granthibhistvāmalakāsthimātrair matsyāṇḍajālapratimaistathānyaiḥ

11.11.2

अनन्यवर्णैर् उपचीयमानं चयप्रकर्षादपचीं वदन्ति

ananyavarṇair upacīyamānaṃ cayaprakarṣādapacīṃ vadanti

11.12

कण्डूयुतास्ते ऽल्परुजः प्रभिन्नाः स्रवन्ति नश्यन्ति भवन्ति चान्ये

kaṇḍūyutāste 'lparujaḥ prabhinnāḥ sravanti naśyanti bhavanti cānye

11.12.2

मेदःकफाभ्यां खलु रोग एष सुदुस्तरो वर्षगणानुबन्धी

medaḥkaphābhyāṃ khalu roga eṣa sudustaro varṣagaṇānubandhī

11.13

गात्रप्रदेशे क्वचिदेव दोषाः संमूर्छिता मांसमभिप्रदूष्य

gātrapradeśe kvacideva doṣāḥ saṃmūrchitā māṃsamabhipradūṣya

11.13.2

वृत्तं स्थिरं मन्दरुजं महान्तमनल्पमूलं चिरवृद्ध्यपाकम्

vṛttaṃ sthiraṃ mandarujaṃ mahāntamanalpamūlaṃ ciravṛddhyapākam

11.14

कुर्वन्ति मांसोपचयं तु शोफं तमर्बुदं शास्त्रविदो वदन्ति

kurvanti māṃsopacayaṃ tu śophaṃ tamarbudaṃ śāstravido vadanti

11.14.2

वातेन पित्तेन कफेन चापि रक्तेन मांसेन च मेदसा च

vātena pittena kaphena cāpi raktena māṃsena ca medasā ca

11.15

तज्जायते तस्य च लक्षणानि ग्रन्थेः समानानि सदा भवन्ति

tajjāyate tasya ca lakṣaṇāni grantheḥ samānāni sadā bhavanti

11.15.2

दोषः प्रदुष्टो रुधिरं सिरास्तु संपीड्य संकोच्य गतस्त्वपाकम्

doṣaḥ praduṣṭo rudhiraṃ sirāstu saṃpīḍya saṃkocya gatastvapākam

Suśrutasaṃhitā