10.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

10.3

त्वङ्मांसशोणितगताः कुपितास्तु दोषाः सर्वाङ्गसारिणम् इहास्थितम् आत्मलिङ्गम्

tvaṅmāṃsaśoṇitagatāḥ kupitāstu doṣāḥ sarvāṅgasāriṇam ihāsthitam ātmaliṅgam

10.3.2

कुर्वन्ति विस्तृतमनुन्नतम् आशु शोफं तं सर्वतो विसरणाच्च विसर्पमाहुः

kurvanti vistṛtamanunnatam āśu śophaṃ taṃ sarvato visaraṇācca visarpamāhuḥ

10.4

वातात्मको ऽसितमृदुः परुषो ऽङ्गमर्दसम्भेदतोदपवनज्वरलिङ्गयुक्तः

vātātmako 'sitamṛduḥ paruṣo 'ṅgamardasambhedatodapavanajvaraliṅgayuktaḥ

10.4.2

गण्डैर् यदा तु विषमैर् अतिदूषितत्वाद् युक्तः स एव कथितः खलु वर्जनीयः

gaṇḍair yadā tu viṣamair atidūṣitatvād yuktaḥ sa eva kathitaḥ khalu varjanīyaḥ

10.5

पित्तात्मको द्रुतगतिर् ज्वरदाहपाकस्फोटप्रभेदबहुलः क्षतजप्रकाशः

pittātmako drutagatir jvaradāhapākasphoṭaprabhedabahulaḥ kṣatajaprakāśaḥ

10.5.2

दोषप्रवृद्धिहतमांससिरो यदा स्यात् स्रोतोजकर्दमनिभो न तदा स सिध्येत्

doṣapravṛddhihatamāṃsasiro yadā syāt srotojakardamanibho na tadā sa sidhyet

10.6

श्लेष्मात्मकः सरति मन्दम् अशीघ्रपाकः स्निग्धः सितश्वयथुर् अल्परुग् उग्रकण्डुः

śleṣmātmakaḥ sarati mandam aśīghrapākaḥ snigdhaḥ sitaśvayathur alparug ugrakaṇḍuḥ

10.6.2

सर्वात्मकस्त्रिविधवर्णरुजो ऽवगाढः पक्वो न सिध्यति च मांससिराप्रशातात्

sarvātmakastrividhavarṇarujo 'vagāḍhaḥ pakvo na sidhyati ca māṃsasirāpraśātāt

10.7

सद्यःक्षतव्रणम् उपेत्य नरस्य पित्तं रक्तं च दोषबहुलस्य करोति शोफम्

sadyaḥkṣatavraṇam upetya narasya pittaṃ raktaṃ ca doṣabahulasya karoti śopham

10.7.2

श्यावं सलोहितम् अतिज्वरदाहपाकं स्फोटैः कुलत्थसदृशैर् असितैश्च कीर्णम्

śyāvaṃ salohitam atijvaradāhapākaṃ sphoṭaiḥ kulatthasadṛśair asitaiśca kīrṇam

10.8

सिध्यन्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश् च न सिद्धिमेति

sidhyanti vātakaphapittakṛtā visarpāḥ sarvātmakaḥ kṣatakṛtaś ca na siddhimeti

10.8.2

पैत्तानिलावपि च दर्शितपूर्वलिङ्गौ सर्वे च मर्मसु भवन्ति हि कृच्छ्रसाध्याः

paittānilāvapi ca darśitapūrvaliṅgau sarve ca marmasu bhavanti hi kṛcchrasādhyāḥ

10.9

शोफं न पक्वमिति पक्वमुपेक्षते यो यो वा व्रणं प्रचुरपूयम् असाधुवृत्तः

śophaṃ na pakvamiti pakvamupekṣate yo yo vā vraṇaṃ pracurapūyam asādhuvṛttaḥ

10.9.2

अभ्यन्तरं प्रविशति प्रविदार्य तस्य स्थानानि पूर्वविहितानि ततः स पूयः

abhyantaraṃ praviśati pravidārya tasya sthānāni pūrvavihitāni tataḥ sa pūyaḥ

10.10

तस्यातिमात्रगमनाद्गतिरित्यतश् च नाडीव यद्वहति तेन मता तु नाडी

tasyātimātragamanādgatirityataś ca nāḍīva yadvahati tena matā tu nāḍī

10.10.2

दोषैस्त्रिभिर् भवति सा पृथगेकशश्च संमूर्छितैरपि च शल्यनिमित्ततो ऽन्या

doṣaistribhir bhavati sā pṛthagekaśaśca saṃmūrchitairapi ca śalyanimittato 'nyā

10.11

तत्रानिलात् परुषसूक्ष्ममुखी सशूला फेनानुविद्धमधिकं स्रवति क्षपायाम्

tatrānilāt paruṣasūkṣmamukhī saśūlā phenānuviddhamadhikaṃ sravati kṣapāyām

10.11.2

तृट्तापतोदसदनज्वरभेदहेतुः पीतं स्रवत्यधिकम् उष्णमहःसु पित्तात्

tṛṭtāpatodasadanajvarabhedahetuḥ pītaṃ sravatyadhikam uṣṇamahaḥsu pittāt

10.12

ज्ञेया कफाद्बहुघनार्जुनपिच्छिलास्रा रात्रिस्रुतिः स्तिमितरुक्कठिना

jñeyā kaphādbahughanārjunapicchilāsrā rātrisrutiḥ stimitarukkaṭhinā

Suśrutasaṃhitā