6.12

अत ऊर्ध्वं वातनिमित्तान् वक्ष्यामः सर्पिःप्रकाशं सर्पिर्मेही मेहति वसाप्रकाशं वसामेही क्षौद्ररसवर्णं क्षौद्रमेही मत्तमातङ्गवद् अनुप्रबन्धं हस्तिमेही मेहति

ata ūrdhvaṃ vātanimittān vakṣyāmaḥ sarpiḥprakāśaṃ sarpirmehī mehati vasāprakāśaṃ vasāmehī kṣaudrarasavarṇaṃ kṣaudramehī mattamātaṅgavad anuprabandhaṃ hastimehī mehati

6.13

मक्षिकोपसर्पणमालस्यं मांसोपचयः प्रतिश्यायः शैथिल्यारोचकाविपाकाः कफप्रसेकच्छर्दिनिद्राकासश्वासाश्चेति श्लेष्मजानाम् उपद्रवा वृषणयोर् अवदरणं बस्तिभेदो मेढ्रतोदो हृदि शूलमम्लीकाज्वरातीसारारोचका वमथुः परिधूपनं दाहो मूर्च्छा पिपासा निद्रानाशः पाण्डुरोगः पीतविण्मूत्रनेत्रत्वं चेति पैत्तिकानां हृद्ग्रहो लौल्यमनिद्रा स्तम्भः कम्पः शूलं बद्धपुरीषत्वं चेति वातजानाम्

makṣikopasarpaṇamālasyaṃ māṃsopacayaḥ pratiśyāyaḥ śaithilyārocakāvipākāḥ kaphaprasekacchardinidrākāsaśvāsāśceti śleṣmajānām upadravā vṛṣaṇayor avadaraṇaṃ bastibhedo meḍhratodo hṛdi śūlamamlīkājvarātīsārārocakā vamathuḥ paridhūpanaṃ dāho mūrcchā pipāsā nidrānāśaḥ pāṇḍurogaḥ pītaviṇmūtranetratvaṃ ceti paittikānāṃ hṛdgraho laulyamanidrā stambhaḥ kampaḥ śūlaṃ baddhapurīṣatvaṃ ceti vātajānām

6.13.2

एवमेते विंशतिप्रमेहाः सोपद्रवा व्याख्याताः

evamete viṃśatipramehāḥ sopadravā vyākhyātāḥ

6.14

तत्र वसामेदोभ्यामभिपन्नशरीरस्य त्रिभिर् दोषैश्चानुगतधातोः प्रमेहिणो दश पिडका जायन्ते

tatra vasāmedobhyāmabhipannaśarīrasya tribhir doṣaiścānugatadhātoḥ pramehiṇo daśa piḍakā jāyante

6.14.2

तद्यथा शराविका सर्षपिका कच्छपिका जालिनी विनता पुत्रिणी मसूरिका अलजी विदारिका विद्रधिका चेति

tadyathā śarāvikā sarṣapikā kacchapikā jālinī vinatā putriṇī masūrikā alajī vidārikā vidradhikā ceti

6.15

शरावमात्रा तद्रूपा निम्नमध्या शराविका

śarāvamātrā tadrūpā nimnamadhyā śarāvikā

6.15.2

गौरसर्षपसंस्थाना तत्प्रमाणा च सार्षपी

gaurasarṣapasaṃsthānā tatpramāṇā ca sārṣapī

6.16

सदाहा कूर्मसंस्थाना ज्ञेया कच्छपिका बुधैः

sadāhā kūrmasaṃsthānā jñeyā kacchapikā budhaiḥ

6.16.2

जालिनी तीव्रदाहा तु मांसजालसमावृता

jālinī tīvradāhā tu māṃsajālasamāvṛtā

6.17

महती पिडका नीला पिडका विनता स्मृता

mahatī piḍakā nīlā piḍakā vinatā smṛtā

6.17.2

महत्यल्पाचिता ज्ञेया पिडका सा तु पुत्रिणी

mahatyalpācitā jñeyā piḍakā sā tu putriṇī

6.18

मसूरसमसंस्थाना ज्ञेया सा तु मसूरिका

masūrasamasaṃsthānā jñeyā sā tu masūrikā

6.18.2

रक्ता सिता स्फोटवती दारुणा त्वलजी भवेत्

raktā sitā sphoṭavatī dāruṇā tvalajī bhavet

6.19

विदारीकन्दवद्वृत्ता कठिना च विदारिका

vidārīkandavadvṛttā kaṭhinā ca vidārikā

6.19.2

विद्रधेर्लक्षणैर् युक्ता ज्ञेया विद्रधिका बुधैः

vidradherlakṣaṇair yuktā jñeyā vidradhikā budhaiḥ

6.20

गुदे हृदि शिरस्यंसे पृष्ठे मर्मणि चोत्थिताः

gude hṛdi śirasyaṃse pṛṣṭhe marmaṇi cotthitāḥ

6.20.2

सोपद्रवा दुर्बलाग्नेः पिडकाः परिवर्जयेत्

sopadravā durbalāgneḥ piḍakāḥ parivarjayet

6.21

कृत्स्नं शरीरं निष्पीड्य मेदोमज्जवसायुतः

kṛtsnaṃ śarīraṃ niṣpīḍya medomajjavasāyutaḥ

6.21.2

अधः प्रक्रमते वायुस्तेनासाध्यास्तु वातजाः

adhaḥ prakramate vāyustenāsādhyāstu vātajāḥ

6.22

प्रमेहपूर्वरूपाणामाकृतिर्यत्र दृश्यते

pramehapūrvarūpāṇāmākṛtiryatra dṛśyate

Suśrutasaṃhitā