5.31

म्रियते यदि कुष्ठेन पुनर्जाते ऽपि गच्छति

mriyate yadi kuṣṭhena punarjāte 'pi gacchati

5.31.2

नातः कष्टतरो रोगो यथा कुष्ठं प्रकीर्तितम्

nātaḥ kaṣṭataro rogo yathā kuṣṭhaṃ prakīrtitam

5.32

आहाराचारयोः प्रोक्तामास्थाय महतीं क्रियाम्

āhārācārayoḥ proktāmāsthāya mahatīṃ kriyām

5.32.2

औषधीनां विशिष्टानां तपसश्च निषेवणात्

auṣadhīnāṃ viśiṣṭānāṃ tapasaśca niṣevaṇāt

5.32.3

यस्तेन मुच्यते जन्तुः स पुण्यां गतिमाप्नुयात्

yastena mucyate jantuḥ sa puṇyāṃ gatimāpnuyāt

5.33

प्रसङ्गाद्गात्रसंस्पर्शान्निश्वासात् सहभोजनात्

prasaṅgādgātrasaṃsparśānniśvāsāt sahabhojanāt

5.33.2

सहशय्यासनाच्चापि वस्त्रमाल्यानुलेपनात्

sahaśayyāsanāccāpi vastramālyānulepanāt

5.34

कुष्ठं ज्वरश्च शोषश्च नेत्राभिष्यन्द एव च

kuṣṭhaṃ jvaraśca śoṣaśca netrābhiṣyanda eva ca

5.34.2

औपसर्गिकरोगाश्च संक्रामन्ति नरान्नरम्

aupasargikarogāśca saṃkrāmanti narānnaram

6.1

अथातः प्रमेहनिदानं व्याख्यास्यामः

athātaḥ pramehanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ

6.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

6.3

दिवास्वप्नाव्यायामालस्यप्रसक्तं शीतस्निग्धमधुरमेद्यद्रवान्नपानसेविनं पुरुषं जानीयात् प्रमेही भविष्यतीति

divāsvapnāvyāyāmālasyaprasaktaṃ śītasnigdhamadhuramedyadravānnapānasevinaṃ puruṣaṃ jānīyāt pramehī bhaviṣyatīti

6.4

तस्य चैवंप्रवृत्तस्यापरिपक्वा एव वातपित्तश्लेष्माणो यदा मेदसा सहैकत्वमुपेत्य मूत्रवाहिस्रोतांस्यनुसृत्याधो गत्वा बस्तेर्मुखमाश्रित्य निर्भिद्यन्ते तदा प्रमेहाञ्जनयन्ति

tasya caivaṃpravṛttasyāparipakvā eva vātapittaśleṣmāṇo yadā medasā sahaikatvamupetya mūtravāhisrotāṃsyanusṛtyādho gatvā bastermukhamāśritya nirbhidyante tadā pramehāñjanayanti

6.5

तेषां तु पूर्वरूपाणि हस्तपादतलदाहः स्निग्धपिच्छिलगुरुता गात्राणां मधुरशुक्लमूत्रता तन्द्रा सादः पिपासा दुर्गन्धश्च श्वासस्तालुगलजिह्वादन्तेषु मलोत्पत्तिर्जटिलीभावः केशानां वृद्धिश्च नखानाम्

teṣāṃ tu pūrvarūpāṇi hastapādataladāhaḥ snigdhapicchilagurutā gātrāṇāṃ madhuraśuklamūtratā tandrā sādaḥ pipāsā durgandhaśca śvāsastālugalajihvādanteṣu malotpattirjaṭilībhāvaḥ keśānāṃ vṛddhiśca nakhānām

6.6

तत्राविलप्रभूतमूत्रलक्षणाः सर्व एव प्रमेहा भवन्ति

tatrāvilaprabhūtamūtralakṣaṇāḥ sarva eva pramehā bhavanti

6.7

सर्व एव सर्वदोषसमुत्थाः सह पिडकाभिः

sarva eva sarvadoṣasamutthāḥ saha piḍakābhiḥ

6.8

तत्र कफाद् उदकेक्षुवालिकासुरासिकताशनैर् लवणपिष्टसान्द्रशुक्रफेनमेहा दश साध्या दोषदूष्याणां समक्रियत्वात् पित्तान्नीलहरिद्राम्लक्षारमञ्जिष्ठाशोणितमेहाः षड् याप्या दोषदूष्याणां विषमक्रियत्वात् वातात् सर्पिर्वसाक्षौद्रहस्तिमेहाश्चत्वारो ऽसाध्यतमा महात्ययिकत्वात्

tatra kaphād udakekṣuvālikāsurāsikatāśanair lavaṇapiṣṭasāndraśukraphenamehā daśa sādhyā doṣadūṣyāṇāṃ samakriyatvāt pittānnīlaharidrāmlakṣāramañjiṣṭhāśoṇitamehāḥ ṣaḍ yāpyā doṣadūṣyāṇāṃ viṣamakriyatvāt vātāt sarpirvasākṣaudrahastimehāścatvāro 'sādhyatamā mahātyayikatvāt

6.9

तत्र वातपित्तमेदोभिर् अन्वितः श्लेष्मा श्लेष्मप्रमेहाञ्जनयति वातकफशोणितमेदोभिर् अन्वितं पित्तं पित्तप्रमेहान् कफपित्तवसामज्जमेदोभिर् अन्वितो वायुर्वातप्रमेहान्

tatra vātapittamedobhir anvitaḥ śleṣmā śleṣmapramehāñjanayati vātakaphaśoṇitamedobhir anvitaṃ pittaṃ pittapramehān kaphapittavasāmajjamedobhir anvito vāyurvātapramehān

6.10

तत्र श्वेतमवेदनमुदकसदृशम् उदकमेही मेहति इक्षुरसतुल्यमिक्षुवालिकामेही सुरातुल्यं सुरामेही सरुजं सिकतानुविद्धं सिकतामेही शनैः सकफं मृत्स्नं शनैर्मेही विशदं लवणतुल्यं लवणमेही हृष्टरोमा पिष्टरसतुल्यं पिष्टमेही आविलं सान्द्रं सान्द्रमेही शुक्रतुल्यं शुक्रमेही स्तोकं स्तोकं सफेनमच्छं फेनमेही मेहति

tatra śvetamavedanamudakasadṛśam udakamehī mehati ikṣurasatulyamikṣuvālikāmehī surātulyaṃ surāmehī sarujaṃ sikatānuviddhaṃ sikatāmehī śanaiḥ sakaphaṃ mṛtsnaṃ śanairmehī viśadaṃ lavaṇatulyaṃ lavaṇamehī hṛṣṭaromā piṣṭarasatulyaṃ piṣṭamehī āvilaṃ sāndraṃ sāndramehī śukratulyaṃ śukramehī stokaṃ stokaṃ saphenamacchaṃ phenamehī mehati

6.11

अत ऊर्ध्वं पित्तनिमित्तान् वक्ष्यामः सफेनमच्छं नीलं नीलमेही मेहति सदाहं हरिद्राभं हरिद्रामेही अम्लरसगन्धमम्लमेही स्रुतक्षारप्रतिमं क्षारमेही मञ्जिष्ठोदकप्रकाशं मञ्जिष्ठामेही शोणितप्रकाशं शोणितमेही मेहति

ata ūrdhvaṃ pittanimittān vakṣyāmaḥ saphenamacchaṃ nīlaṃ nīlamehī mehati sadāhaṃ haridrābhaṃ haridrāmehī amlarasagandhamamlamehī srutakṣārapratimaṃ kṣāramehī mañjiṣṭhodakaprakāśaṃ mañjiṣṭhāmehī śoṇitaprakāśaṃ śoṇitamehī mehati

Suśrutasaṃhitā