12.6

सर्वव्याधिष्वृतुषु च पिच्छिलमन्नं भुक्तवतः मूढगर्भाश्मरीभगंदरार्शोमुखरोगेष्वभुक्तवतः कर्म कुर्वीत

sarvavyādhiṣvṛtuṣu ca picchilamannaṃ bhuktavataḥ mūḍhagarbhāśmarībhagaṃdarārśomukharogeṣvabhuktavataḥ karma kurvīta

12.7

तत्र द्विविधमग्निकर्माहुरेके त्वग्दग्धं मांसदग्धं च इह तु सिरास्नायुसंध्यस्थिष्वपि न प्रतिषिद्धो ऽग्निः

tatra dvividhamagnikarmāhureke tvagdagdhaṃ māṃsadagdhaṃ ca iha tu sirāsnāyusaṃdhyasthiṣvapi na pratiṣiddho 'gniḥ

12.8

तत्र शब्दप्रादुर्भावो दुर्गन्धता त्वक्संकोचश् च त्वग्दग्धे कपोतवर्णताल्पश्वयथुवेदना शुष्कसंकुचितव्रणता च मांसदग्धे कृष्णोन्नतव्रणता स्रावसंनिरोधश् च सिरास्नायुदग्धे रूक्षारुणता कर्कशस्थिरव्रणता च संध्यस्थिदग्धे

tatra śabdaprādurbhāvo durgandhatā tvaksaṃkocaś ca tvagdagdhe kapotavarṇatālpaśvayathuvedanā śuṣkasaṃkucitavraṇatā ca māṃsadagdhe kṛṣṇonnatavraṇatā srāvasaṃnirodhaś ca sirāsnāyudagdhe rūkṣāruṇatā karkaśasthiravraṇatā ca saṃdhyasthidagdhe

12.9

तत्र शिरोरोगाधिमन्थयोर् भ्रूललाटशङ्खप्रदेशेषु दहेत् वर्त्मरोगेष्वार्द्रालक्तकप्रतिच्छन्नां दृष्टिं कृत्वा वर्त्मरोमकूपान्

tatra śirorogādhimanthayor bhrūlalāṭaśaṅkhapradeśeṣu dahet vartmarogeṣvārdrālaktakapraticchannāṃ dṛṣṭiṃ kṛtvā vartmaromakūpān

12.10

त्वङ्मांससिरास्नायुसंध्यस्थिस्थिते ऽत्युग्ररुजि वायावुच्छ्रितकठिनसुप्तमांसे व्रणे ग्रन्थ्यर्शोऽर्बुदभगंदरापचीश्लीपदचर्मकीलतिलकालकान्त्रवृद्धिसंधिसिराछेदनादिषु नाडीशोणितातिप्रवृत्तिषु चाग्निकर्म कुर्यात्

tvaṅmāṃsasirāsnāyusaṃdhyasthisthite 'tyugraruji vāyāvucchritakaṭhinasuptamāṃse vraṇe granthyarśo'rbudabhagaṃdarāpacīślīpadacarmakīlatilakālakāntravṛddhisaṃdhisirāchedanādiṣu nāḍīśoṇitātipravṛttiṣu cāgnikarma kuryāt

12.11

तत्र वलयबिन्दुविलेखाप्रतिसारणानीति दहनविशेषाः

tatra valayabinduvilekhāpratisāraṇānīti dahanaviśeṣāḥ

12.12

भवति चात्र

bhavati cātra

12.12.2

रोगस्य संस्थानमवेक्ष्य सम्यङ्नरस्य मर्माणि बलाबलं च

rogasya saṃsthānamavekṣya samyaṅnarasya marmāṇi balābalaṃ ca

12.12.3

व्याधिं तथर्तुं च समीक्ष्य सम्यक् ततो व्यवस्येद्भिषगग्निकर्म

vyādhiṃ tathartuṃ ca samīkṣya samyak tato vyavasyedbhiṣagagnikarma

12.13

तत्र सम्यग्दग्धे मधुसर्पिर्भ्यामभ्यङ्गः

tatra samyagdagdhe madhusarpirbhyāmabhyaṅgaḥ

12.14

अथेमानग्निना परिहरेत् पित्तप्रकृतिम् अन्तःशोणितं भिन्नकोष्ठम् अनुद्धृतशल्यं दुर्बलं बालं वृद्धं भीरुम् अनेकव्रणपीडितम् अस्वेद्यांश् चेति

athemānagninā pariharet pittaprakṛtim antaḥśoṇitaṃ bhinnakoṣṭham anuddhṛtaśalyaṃ durbalaṃ bālaṃ vṛddhaṃ bhīrum anekavraṇapīḍitam asvedyāṃś ceti

12.15

अत ऊर्ध्वमितरथा दग्धलक्षणं वक्ष्यामः

ata ūrdhvamitarathā dagdhalakṣaṇaṃ vakṣyāmaḥ

12.15.2

तत्र स्निग्धं रूक्षं वाश्रित्य द्रव्यमग्निर्दहति अग्निसंतप्तो हि स्नेहः सूक्ष्मसिरानुसारित्वात् त्वगादीन् अनुप्रविश्याशु दहति तस्मात् स्नेहदग्धे ऽधिका रुजो भवन्ति

tatra snigdhaṃ rūkṣaṃ vāśritya dravyamagnirdahati agnisaṃtapto hi snehaḥ sūkṣmasirānusāritvāt tvagādīn anupraviśyāśu dahati tasmāt snehadagdhe 'dhikā rujo bhavanti

12.16

तत्र प्लुष्टं दुर्दग्धं सम्यग्दग्धम् अतिदग्धं चेति चतुर्विधम् अग्निदग्धम्

tatra pluṣṭaṃ durdagdhaṃ samyagdagdham atidagdhaṃ ceti caturvidham agnidagdham

12.16.2

तत्र यद्विवर्णं प्लुष्यते ऽतिमात्रं तत् प्लुष्टं यत्रोत्तिष्ठन्ति स्फोटास्तीव्राश् चोषदाहरागपाकवेदनाश् चिराच्चोपशाम्यन्ति तद्दुर्दग्धं सम्यग्दग्धम् अनवगाढं तालफलवर्णं सुसंस्थितं पूर्वलक्षणयुक्तं च अतिदग्धे मांसावलम्बनं गात्रविश्लेषः सिरास्नायुसंध्यस्थिव्यापादनम् अतिमात्रं ज्वरदाहपिपासामूर्छाश् चोपद्रवा भवन्ति व्रणश्चास्य चिरेण रोहति रूढश् च विवर्णो भवति

tatra yadvivarṇaṃ pluṣyate 'timātraṃ tat pluṣṭaṃ yatrottiṣṭhanti sphoṭāstīvrāś coṣadāharāgapākavedanāś cirāccopaśāmyanti taddurdagdhaṃ samyagdagdham anavagāḍhaṃ tālaphalavarṇaṃ susaṃsthitaṃ pūrvalakṣaṇayuktaṃ ca atidagdhe māṃsāvalambanaṃ gātraviśleṣaḥ sirāsnāyusaṃdhyasthivyāpādanam atimātraṃ jvaradāhapipāsāmūrchāś copadravā bhavanti vraṇaścāsya cireṇa rohati rūḍhaś ca vivarṇo bhavati

12.16.3

तदेतच्चतुर्विधम् अग्निदग्धलक्षणम् आत्मकर्मप्रसाधकं भवति

tadetaccaturvidham agnidagdhalakṣaṇam ātmakarmaprasādhakaṃ bhavati

12.17

भवति चात्र

bhavati cātra

12.17.2

अग्निना कोपितं रक्तं भृशं जन्तोः प्रकुप्यति

agninā kopitaṃ raktaṃ bhṛśaṃ jantoḥ prakupyati

12.17.3

ततस्तेनैव वेगेन पित्तम् अस्याभ्युदीर्यते

tatastenaiva vegena pittam asyābhyudīryate

12.18

तुल्यवीर्ये उभे ह्येते रसतो द्रव्यतस्तथा

tulyavīrye ubhe hyete rasato dravyatastathā

Suśrutasaṃhitā