3.6

यथास्ववेदनावर्णं दुष्टं सान्द्रमथाविलम्

yathāsvavedanāvarṇaṃ duṣṭaṃ sāndramathāvilam

3.6.2

पूर्वरूपे ऽश्मनः कृच्छ्रान्मूत्रं सृजति मानवः

pūrvarūpe 'śmanaḥ kṛcchrānmūtraṃ sṛjati mānavaḥ

3.7

अथ जातासु नाभिबस्तिसेवनीमेहनेष्वन्यतमस्मिन् मेहतो वेदना मूत्रधारासङ्गः सरुधिरमूत्रता मूत्रविकिरणं गोमेदकप्रकाशम् अत्याविलं ससिकतं विसृजति धावनलङ्घनप्लवनपृष्ठयानोष्णाध्वगमनैश्चास्य वेदना भवन्ति

atha jātāsu nābhibastisevanīmehaneṣvanyatamasmin mehato vedanā mūtradhārāsaṅgaḥ sarudhiramūtratā mūtravikiraṇaṃ gomedakaprakāśam atyāvilaṃ sasikataṃ visṛjati dhāvanalaṅghanaplavanapṛṣṭhayānoṣṇādhvagamanaiścāsya vedanā bhavanti

3.8

तत्र श्लेष्माश्मरी श्लेष्मलमन्नमभ्यवहरतो ऽत्यर्थम् उपलिप्याधः परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि तस्य मूत्रप्रतिघाताद्दाल्यते भिद्यते निस्तुद्यत इव च बस्तिर्गुरुः शीतश् च भवति अश्मरी चात्र श्वेता स्निग्धा महती कुक्कुटाण्डप्रतीकाशा मधूकपुष्पवर्णा वा भवति तां श्लैष्मिकीमिति विद्यात्

tatra śleṣmāśmarī śleṣmalamannamabhyavaharato 'tyartham upalipyādhaḥ parivṛddhiṃ prāpya bastimukhamadhiṣṭhāya sroto niruṇaddhi tasya mūtrapratighātāddālyate bhidyate nistudyata iva ca bastirguruḥ śītaś ca bhavati aśmarī cātra śvetā snigdhā mahatī kukkuṭāṇḍapratīkāśā madhūkapuṣpavarṇā vā bhavati tāṃ ślaiṣmikīmiti vidyāt

3.9

पित्तयुतस्तु श्लेष्मा संघातम् उपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि तस्य मूत्रप्रतीघाताद् ऊष्यते चूष्यते दह्यते पच्यत इव बस्तिरुष्णवातश् च भवति अश्मरी चात्र सरक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति तां पैत्तिकीमिति

pittayutastu śleṣmā saṃghātam upagamya yathoktāṃ parivṛddhiṃ prāpya bastimukhamadhiṣṭhāya sroto niruṇaddhi tasya mūtrapratīghātād ūṣyate cūṣyate dahyate pacyata iva bastiruṣṇavātaś ca bhavati aśmarī cātra saraktā pītāvabhāsā kṛṣṇā bhallātakāsthipratimā madhuvarṇā vā bhavati tāṃ paittikīmiti

3.10

वातयुतस्तु श्लेष्मा संघातम् उपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि तस्य मूत्रप्रतीघातात्तीव्रा वेदना भवति तदात्यर्थं पीड्यमानो दन्तान् खादति नाभिं पीडयति मेढ्रं प्रमृद्नाति पायुं स्पृशति विशर्धते विदहति वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण चास्य मेहतो निःसरन्ति अश्मरी चात्र श्यावा परुषा विषमा खरा कदम्बपुष्पवत्कण्टकाचिता भवति तां वातिकीमिति

vātayutastu śleṣmā saṃghātam upagamya yathoktāṃ parivṛddhiṃ prāpya bastimukhamadhiṣṭhāya sroto niruṇaddhi tasya mūtrapratīghātāttīvrā vedanā bhavati tadātyarthaṃ pīḍyamāno dantān khādati nābhiṃ pīḍayati meḍhraṃ pramṛdnāti pāyuṃ spṛśati viśardhate vidahati vātamūtrapurīṣāṇi kṛcchreṇa cāsya mehato niḥsaranti aśmarī cātra śyāvā paruṣā viṣamā kharā kadambapuṣpavatkaṇṭakācitā bhavati tāṃ vātikīmiti

3.11

प्रायेणैतास्तिस्रो ऽश्मर्यो दिवास्वप्नसमशनाध्यशनशीतस्निग्धगुरुमधुराहारप्रियत्वाद् विशेषेण बालानां भवन्ति तेषामेवाल्पबस्तिकायत्वाद् अनुपचितमांसत्वाच्च बस्तेः सुखग्रहणाहरणा भवन्ति महतां तु शुक्राश्मरी शुक्रनिमित्ता भवति

prāyeṇaitāstisro 'śmaryo divāsvapnasamaśanādhyaśanaśītasnigdhagurumadhurāhārapriyatvād viśeṣeṇa bālānāṃ bhavanti teṣāmevālpabastikāyatvād anupacitamāṃsatvācca basteḥ sukhagrahaṇāharaṇā bhavanti mahatāṃ tu śukrāśmarī śukranimittā bhavati

3.12

मैथुनविघाताद् अतिमैथुनाद्वा शुक्रं चलितमनिर्गच्छद्विमार्गगमनादनिलो ऽभितः संगृह्य मेढ्रवृषणयोर् अन्तरे संहरति संहृत्य चोपशोषयति सा मूत्रमार्गमावृणोति मूत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश् च श्वयथुमापादयति पीडितमात्रे च तस्मिन्नेव प्रदेशे प्रविलयमापद्यते तां शुक्राश्मरीमिति विद्यात्

maithunavighātād atimaithunādvā śukraṃ calitamanirgacchadvimārgagamanādanilo 'bhitaḥ saṃgṛhya meḍhravṛṣaṇayor antare saṃharati saṃhṛtya copaśoṣayati sā mūtramārgamāvṛṇoti mūtrakṛcchraṃ bastivedanāṃ vṛṣaṇayoś ca śvayathumāpādayati pīḍitamātre ca tasminneva pradeśe pravilayamāpadyate tāṃ śukrāśmarīmiti vidyāt

3.13

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

3.13.2

शर्करा सिकता मेहो भस्माख्यो ऽश्मरिवैकृतम्

śarkarā sikatā meho bhasmākhyo 'śmarivaikṛtam

3.13.3

अश्मर्या शर्करा ज्ञेया तुल्यव्यञ्जनवेदना

aśmaryā śarkarā jñeyā tulyavyañjanavedanā

3.14

पवने ऽनुगुणे सा तु निरेत्यल्पा विशेषतः

pavane 'nuguṇe sā tu niretyalpā viśeṣataḥ

3.14.2

सा भिन्नमूर्तिर्वातेन शर्करेत्यभिधीयते

sā bhinnamūrtirvātena śarkaretyabhidhīyate

3.15

हृत्पीडा सक्थिसदनं कुक्षिशूलं च वेपथुः

hṛtpīḍā sakthisadanaṃ kukṣiśūlaṃ ca vepathuḥ

3.15.2

तृष्णोर्ध्वगो ऽनिलः कार्ष्ण्यं दौर्बल्यं पाण्डुगात्रता

tṛṣṇordhvago 'nilaḥ kārṣṇyaṃ daurbalyaṃ pāṇḍugātratā

3.16

अरोचकाविपाकौ तु शर्करार्ते भवन्ति च

arocakāvipākau tu śarkarārte bhavanti ca

3.16.2

मूत्रमार्गप्रवृत्ता सा सक्ता कुर्यादुपद्रवान्

mūtramārgapravṛttā sā saktā kuryādupadravān

3.17

दौर्बल्यं सदनं कार्श्यं कुक्षिशूलमरोचकम्

daurbalyaṃ sadanaṃ kārśyaṃ kukṣiśūlamarocakam

3.17.2

पाण्डुत्वमुष्णवातं च तृष्णां हृत्पीडनं वमिम्

pāṇḍutvamuṣṇavātaṃ ca tṛṣṇāṃ hṛtpīḍanaṃ vamim

3.18

नाभिपृष्ठकटीमुष्कगुदवङ्क्षणशेफसाम्

nābhipṛṣṭhakaṭīmuṣkagudavaṅkṣaṇaśephasām

Suśrutasaṃhitā