11.24

कटुकस्तत्र भूयिष्ठो लवणो ऽनुरसस्तथा

kaṭukastatra bhūyiṣṭho lavaṇo 'nurasastathā

11.24.2

अम्लेन सह संयुक्तः सतीक्ष्णलवणो

amlena saha saṃyuktaḥ satīkṣṇalavaṇo

11.25

माधुर्यं भजते ऽत्यर्थं तीक्ष्णभावं विमुञ्चति

mādhuryaṃ bhajate 'tyarthaṃ tīkṣṇabhāvaṃ vimuñcati

11.25.2

माधुर्याच्छममाप्नोति वह्निर् अद्भिर् इवाप्लुतः

mādhuryācchamamāpnoti vahnir adbhir ivāplutaḥ

11.26

तत्र सम्यग्दग्धे विकारोपशमो लाघवम् अनास्रावश् च

tatra samyagdagdhe vikāropaśamo lāghavam anāsrāvaś ca

11.26.2

हीनदग्धे तोदकण्डुजाड्यानि व्याधिवृद्धिश् च

hīnadagdhe todakaṇḍujāḍyāni vyādhivṛddhiś ca

11.26.3

अतिदग्धे दाहपाकरागस्रावाङ्गमर्दक्लमपिपासामूर्छाः स्युर्मरणं वा

atidagdhe dāhapākarāgasrāvāṅgamardaklamapipāsāmūrchāḥ syurmaraṇaṃ vā

11.27

क्षारदग्धव्रणं तु यथादोषं यथाव्याधि चोपक्रमेत्

kṣāradagdhavraṇaṃ tu yathādoṣaṃ yathāvyādhi copakramet

11.28

अथ नैते क्षारकृत्याः तद्यथा

atha naite kṣārakṛtyāḥ tadyathā

11.29

तथा मर्मसिरास्नायुसंधितरुणास्थिसेवनीधमनीगलनाभिनखान्तःशेफःस्रोतःस्वल्पमांसेषु च प्रदेशेष्व् अक्ष्णोश् च न दद्यादन्यत्र

tathā marmasirāsnāyusaṃdhitaruṇāsthisevanīdhamanīgalanābhinakhāntaḥśephaḥsrotaḥsvalpamāṃseṣu ca pradeśeṣv akṣṇoś ca na dadyādanyatra

11.30

तत्र क्षारसाध्येष्वपि व्याधिषु शूनगात्रम् अस्थिशूलिनम् अन्नद्वेषिणं हृदयसंधिपीडोपद्रुतं च क्षारो न साधयति

tatra kṣārasādhyeṣvapi vyādhiṣu śūnagātram asthiśūlinam annadveṣiṇaṃ hṛdayasaṃdhipīḍopadrutaṃ ca kṣāro na sādhayati

11.31

भवति चात्र

bhavati cātra

11.31.2

विषाग्निशस्त्राशनिमृत्युकल्पः क्षारो भवत्यल्पमतिप्रयुक्तः

viṣāgniśastrāśanimṛtyukalpaḥ kṣāro bhavatyalpamatiprayuktaḥ

11.31.3

स धीमता सम्यगनुप्रयुक्तो रोगान्निहन्यादचिरेण घोरान्

sa dhīmatā samyaganuprayukto rogānnihanyādacireṇa ghorān

12.1

अथातो ऽग्निकर्मविधिम् अध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto 'gnikarmavidhim adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

12.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

12.3

क्षारादग्निर्गरीयान् क्रियासु व्याख्यातः तद्दग्धानां रोगाणाम् अपुनर्भावाद् भेषजशस्त्रक्षारैर् असाध्यानां तत्साध्यत्वाच्च

kṣārādagnirgarīyān kriyāsu vyākhyātaḥ taddagdhānāṃ rogāṇām apunarbhāvād bheṣajaśastrakṣārair asādhyānāṃ tatsādhyatvācca

12.4

अथेमानि दहनोपकरणानि तद्यथा पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकाजाम्बवौष्ठेतरलौहाः क्षौद्रगुडस्नेहाश् च

athemāni dahanopakaraṇāni tadyathā pippalyajāśakṛdgodantaśaraśalākājāmbavauṣṭhetaralauhāḥ kṣaudraguḍasnehāś ca

12.4.2

तत्र पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकास् त्वग्गतानां जाम्बवौष्ठेतरलौहा मांसगतानां क्षौद्रगुडस्नेहाः सिरास्नायुसंध्यस्थिगतानाम्

tatra pippalyajāśakṛdgodantaśaraśalākās tvaggatānāṃ jāmbavauṣṭhetaralauhā māṃsagatānāṃ kṣaudraguḍasnehāḥ sirāsnāyusaṃdhyasthigatānām

12.5

तत्राग्निकर्म सर्वर्तुषु कुर्यादन्यत्र शरद्ग्रीष्माभ्यां तत्राप्यात्ययिके ऽग्निकर्मसाध्ये व्याधौ तत्प्रत्यनीकं विधिं कृत्वा

tatrāgnikarma sarvartuṣu kuryādanyatra śaradgrīṣmābhyāṃ tatrāpyātyayike 'gnikarmasādhye vyādhau tatpratyanīkaṃ vidhiṃ kṛtvā

Suśrutasaṃhitā