1.13

स होवाचैवम् अस्त्व् इति

sa hovācaivam astv iti

1.14

वत्स सुश्रुत इह खल्व् आयुर्वेदप्रयोजनं व्याध्युपसृष्टानां व्याधिपरिमोक्षः स्वस्थस्य रक्षणं च

vatsa suśruta iha khalv āyurvedaprayojanaṃ vyādhyupasṛṣṭānāṃ vyādhiparimokṣaḥ svasthasya rakṣaṇaṃ ca

1.15

आयुर् अस्मिन् विद्यते ऽनेन वायुर् विन्दतीत्य् आयुर्वेदः

āyur asmin vidyate 'nena vāyur vindatīty āyurvedaḥ

1.16

तस्याङ्गवरमाद्यं प्रत्यक्षागमानुमानोपमानैर् अविरुद्धम् उच्यमानम् उपधारय

tasyāṅgavaramādyaṃ pratyakṣāgamānumānopamānair aviruddham ucyamānam upadhāraya

1.17

एतद्ध्य् अङ्गं प्रथमं प्राग् अभिघातव्रणसंरोहाद् यज्ञशिरःसंधानाच् च

etaddhy aṅgaṃ prathamaṃ prāg abhighātavraṇasaṃrohād yajñaśiraḥsaṃdhānāc ca

1.17.2

श्रूयते हि यथा रुद्रेण यज्ञस्य शिरश्छिन्नमिति ततो देवा अश्विनाव् अभिगम्योचुर् भगवन्तौ नः श्रेष्ठतमौ युवां भविष्यथः भवद्भ्यां यज्ञस्य शिरः संधातव्यम् इति

śrūyate hi yathā rudreṇa yajñasya śiraśchinnamiti tato devā aśvināv abhigamyocur bhagavantau naḥ śreṣṭhatamau yuvāṃ bhaviṣyathaḥ bhavadbhyāṃ yajñasya śiraḥ saṃdhātavyam iti

1.17.3

ताव् ऊचतुर् एवम् अस्त्व् इति

tāv ūcatur evam astv iti

1.17.4

अथ तयोर् अर्थे देवा इन्द्रं यज्ञभागेन प्रासादयन्

atha tayor arthe devā indraṃ yajñabhāgena prāsādayan

1.17.5

ताभ्यां यज्ञस्य शिरः संहितम् इति

tābhyāṃ yajñasya śiraḥ saṃhitam iti

1.18

अष्टास्व् अपि चायुर्वेदतन्त्रेष्व् एतद् एवाधिकम् अभिमतम् आशुक्रियाकरणाद्यन्त्रशस्त्रक्षाराग्निप्रणिधानात् सर्वतन्त्रसामान्याच् च

aṣṭāsv api cāyurvedatantreṣv etad evādhikam abhimatam āśukriyākaraṇādyantraśastrakṣārāgnipraṇidhānāt sarvatantrasāmānyāc ca

1.19

तद् इदं शाश्वतं पुण्यं स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं वृत्तिकरं चेति

tad idaṃ śāśvataṃ puṇyaṃ svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ vṛttikaraṃ ceti

1.20

ब्रह्मा प्रोवाच ततः प्रजापतिर् अधिजगे तस्माद् अश्विनौ अश्विभ्याम् इन्द्रः इन्द्राद् अहं मया त्व् इह प्रदेयम् अर्थिभ्यः प्रजाहितहेतोः

brahmā provāca tataḥ prajāpatir adhijage tasmād aśvinau aśvibhyām indraḥ indrād ahaṃ mayā tv iha pradeyam arthibhyaḥ prajāhitahetoḥ

1.21

भवति चात्र

bhavati cātra

1.21.2

अहं हि धन्वन्तरिरादिदेवो जरारुजामृत्युहरो ऽमराणाम्

ahaṃ hi dhanvantarirādidevo jarārujāmṛtyuharo 'marāṇām

1.21.3

शल्याङ्गमङ्गैर् अपरैर् उपेतं प्राप्तो ऽस्मि गां भूय इहोपदेष्टुम्

śalyāṅgamaṅgair aparair upetaṃ prāpto 'smi gāṃ bhūya ihopadeṣṭum

1.22

अस्मिन् शास्त्रे पञ्चमहाभूतशरीरिसमवायः पुरुष इत्य् उच्यते

asmin śāstre pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ puruṣa ity ucyate

1.22.2

तस्मिन् क्रिया सो ऽधिष्ठानं कस्मात् लोकस्य द्वैविध्यात् लोको हि द्विविधः स्थावरो जङ्गमश् च द्विविधात्मक एवाग्नेयः सौम्यश् च तद्भूयस्त्वात् पञ्चात्मको वा तत्र चतुर्विधो भूतग्रामः संस्वेदजरायुजाण्डजोद्भिज्जसंज्ञः तत्र पुरुषः प्रधानं तस्योपकरणमन्यत् तस्मात् पुरुषो ऽधिष्ठानम्

tasmin kriyā so 'dhiṣṭhānaṃ kasmāt lokasya dvaividhyāt loko hi dvividhaḥ sthāvaro jaṅgamaś ca dvividhātmaka evāgneyaḥ saumyaś ca tadbhūyastvāt pañcātmako vā tatra caturvidho bhūtagrāmaḥ saṃsvedajarāyujāṇḍajodbhijjasaṃjñaḥ tatra puruṣaḥ pradhānaṃ tasyopakaraṇamanyat tasmāt puruṣo 'dhiṣṭhānam

1.23

तद्दुःखसंयोगा व्याधय उच्यन्ते

tadduḥkhasaṃyogā vyādhaya ucyante

1.24

ते चतुर्विधाः आगन्तवः शारीराः मानसाः स्वाभाविकाश्चेति

te caturvidhāḥ āgantavaḥ śārīrāḥ mānasāḥ svābhāvikāśceti

1.25

तेषामागन्तवो ऽभिघातनिमित्ताः

teṣāmāgantavo 'bhighātanimittāḥ

Suśrutasaṃhitā