46.425.2

केचित् पिष्टमयस्याहुरनुपानं सुखोदकम्

kecit piṣṭamayasyāhuranupānaṃ sukhodakam

46.426

पयो मांसरसो वापि शालिमुद्गादिभोजिनाम्

payo māṃsaraso vāpi śālimudgādibhojinām

46.426.2

युद्धाध्वातपसंतापविषमद्यरुजासु च

yuddhādhvātapasaṃtāpaviṣamadyarujāsu ca

46.427

माषादेरनुपानं तु धान्याम्लं दधिमस्तु वा

māṣāderanupānaṃ tu dhānyāmlaṃ dadhimastu vā

46.427.2

मद्यं मद्योचितानां तु सर्वमांसेषु पूजितम्

madyaṃ madyocitānāṃ tu sarvamāṃseṣu pūjitam

46.428

अमद्यपानाम् उदकं फलाम्लं वा प्रशस्यते

amadyapānām udakaṃ phalāmlaṃ vā praśasyate

46.428.2

क्षीरं घर्माध्वभाष्यस्त्रीक्लान्तानाममृतोपमम्

kṣīraṃ gharmādhvabhāṣyastrīklāntānāmamṛtopamam

46.429

सुरा कृशानां स्थूलानामनुपानं मधूदकम्

surā kṛśānāṃ sthūlānāmanupānaṃ madhūdakam

46.429.2

निरामयानां चित्रं तु भुक्तमध्ये प्रकीर्तितम्

nirāmayānāṃ citraṃ tu bhuktamadhye prakīrtitam

46.430

स्निग्धोष्णं मारुते पथ्यं कफे रूक्षोष्णमिष्यते

snigdhoṣṇaṃ mārute pathyaṃ kaphe rūkṣoṣṇamiṣyate

46.430.2

अनुपानं हितं चापि पित्ते मधुरशीतलम्

anupānaṃ hitaṃ cāpi pitte madhuraśītalam

46.431

हितं शोणितपित्तिभ्यः क्षीरमिक्षुरसस्तथा

hitaṃ śoṇitapittibhyaḥ kṣīramikṣurasastathā

46.431.2

अर्कशेलुशिरीषाणामासवास्तु विषार्तिषु

arkaśeluśirīṣāṇāmāsavāstu viṣārtiṣu

46.432

अतः परं तु वर्गाणामनुपानं पृथक् पृथक्

ataḥ paraṃ tu vargāṇāmanupānaṃ pṛthak pṛthak

46.432.2

प्रवक्ष्याम्यानुपूर्व्येण सर्वेषाम् एव मे शृणु

pravakṣyāmyānupūrvyeṇa sarveṣām eva me śṛṇu

46.433

तत्र पूर्वशस्यजातीनां बदराम्लं वैदलानां धान्याम्लं जङ्घालानां धन्वजानां च पिप्पल्यासवः विष्किराणां कोलबदरासवः प्रतुदानां क्षीरवृक्षासवः गुहाशयानां खर्जूरनालिकेरासवः प्रसहानामश्वगन्धासवः पर्णमृगाणां कृष्णगन्धासवः बिलेशयानां फलसारासवः एकशफानां त्रिफलासवः अनेकशफानां खदिरासवः कूलचराणां शृङ्गाटककशेरुकासवः कोशवासिनां पादिनां च स एव प्लवानामिक्षुरसासवः नादेयानां मत्स्यानां मृणालासवः सामुद्राणां तु मातुलुङ्गासवः अम्लानां फलानां पद्मोत्पलकन्दासवः कषायाणां दाडिमवेत्रासवः मधुराणां त्रिकटुकयुक्तः खण्डासवः तालफलादीनां धान्याम्लं कटुकानां दूर्वानलवेत्रासवः पिप्पल्यादीनां श्वदंष्ट्रावसुकासवः कूष्माण्डादीनां दार्वीकरीरासवः चुच्चुप्रभृतीनां लोध्रासवः जीवन्त्यादीनां त्रिफलासवः कुसुम्भशाकस्य स एव मण्डूकपर्ण्यादीनां महापञ्चमूलासवः तालमस्तकादीनाम् अम्लफलासवः सैन्धवादीनां सुरासव आरनालं च तोयं वा सर्वत्रेति

tatra pūrvaśasyajātīnāṃ badarāmlaṃ vaidalānāṃ dhānyāmlaṃ jaṅghālānāṃ dhanvajānāṃ ca pippalyāsavaḥ viṣkirāṇāṃ kolabadarāsavaḥ pratudānāṃ kṣīravṛkṣāsavaḥ guhāśayānāṃ kharjūranālikerāsavaḥ prasahānāmaśvagandhāsavaḥ parṇamṛgāṇāṃ kṛṣṇagandhāsavaḥ bileśayānāṃ phalasārāsavaḥ ekaśaphānāṃ triphalāsavaḥ anekaśaphānāṃ khadirāsavaḥ kūlacarāṇāṃ śṛṅgāṭakakaśerukāsavaḥ kośavāsināṃ pādināṃ ca sa eva plavānāmikṣurasāsavaḥ nādeyānāṃ matsyānāṃ mṛṇālāsavaḥ sāmudrāṇāṃ tu mātuluṅgāsavaḥ amlānāṃ phalānāṃ padmotpalakandāsavaḥ kaṣāyāṇāṃ dāḍimavetrāsavaḥ madhurāṇāṃ trikaṭukayuktaḥ khaṇḍāsavaḥ tālaphalādīnāṃ dhānyāmlaṃ kaṭukānāṃ dūrvānalavetrāsavaḥ pippalyādīnāṃ śvadaṃṣṭrāvasukāsavaḥ kūṣmāṇḍādīnāṃ dārvīkarīrāsavaḥ cuccuprabhṛtīnāṃ lodhrāsavaḥ jīvantyādīnāṃ triphalāsavaḥ kusumbhaśākasya sa eva maṇḍūkaparṇyādīnāṃ mahāpañcamūlāsavaḥ tālamastakādīnām amlaphalāsavaḥ saindhavādīnāṃ surāsava āranālaṃ ca toyaṃ vā sarvatreti

46.434

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

46.434.2

सर्वेषामनुपानानां माहेन्द्रं तोयमुत्तमम्

sarveṣāmanupānānāṃ māhendraṃ toyamuttamam

46.434.3

सात्म्यं वा यस्य यत्तोयं तत्तस्मै हितम् उच्यते

sātmyaṃ vā yasya yattoyaṃ tattasmai hitam ucyate

46.435

उष्णं वाते कफे तोयं पित्ते रक्ते च शीतलम्

uṣṇaṃ vāte kaphe toyaṃ pitte rakte ca śītalam

Suśrutasaṃhitā