9.5.2

एवमादिषु मेधावी योग्यार्हेषु यथाविधि

evamādiṣu medhāvī yogyārheṣu yathāvidhi

9.5.3

द्रव्येषु योग्यां कुर्वाणो न प्रमुह्यति कर्मसु

dravyeṣu yogyāṃ kurvāṇo na pramuhyati karmasu

9.6

तस्मात् कौशलमन्विच्छन् शस्त्रक्षाराग्निकर्मसु

tasmāt kauśalamanvicchan śastrakṣārāgnikarmasu

9.6.2

यस्य यत्रेह साधर्म्यं तत्र योग्यां समाचरेत्

yasya yatreha sādharmyaṃ tatra yogyāṃ samācaret

10.1

अथातो विशिखानुप्रवेशनीयम् अध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto viśikhānupraveśanīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

10.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

10.3

अधिगततन्त्रेणोपासिततन्त्रार्थेन दृष्टकर्मणा कृतयोग्येन शास्त्रं निगदता राजानुज्ञातेन नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवस्त्रपरिहितेन छत्त्रवता दण्डहस्तेन सोपानत्केनानुद्धतवेशेन सुमनसा कल्याणाभिव्याहारेणाकुहकेन बन्धुभूतेन भूतानां सुसहायवता वैद्येन विशिखानुप्रवेष्टव्या

adhigatatantreṇopāsitatantrārthena dṛṣṭakarmaṇā kṛtayogyena śāstraṃ nigadatā rājānujñātena nīcanakharomṇā śucinā śuklavastraparihitena chattravatā daṇḍahastena sopānatkenānuddhataveśena sumanasā kalyāṇābhivyāhāreṇākuhakena bandhubhūtena bhūtānāṃ susahāyavatā vaidyena viśikhānupraveṣṭavyā

10.4

ततो दूतनिमित्तशकुनमङ्गलानुलोम्येनातुरगृहमभिगम्य उपविश्य आतुरमभिपश्येत् स्पृशेत् पृच्छेच् च त्रिभिर् एतैर् विज्ञानोपायै रोगाः प्रायशो वेदितव्या इत्य् एके तत्तु न सम्यक् षड्विधो हि रोगाणां विज्ञानोपायः तद्यथा पञ्चभिः श्रोत्रादिभिः प्रश्नेन

tato dūtanimittaśakunamaṅgalānulomyenāturagṛhamabhigamya upaviśya āturamabhipaśyet spṛśet pṛcchec ca tribhir etair vijñānopāyai rogāḥ prāyaśo veditavyā ity eke tattu na samyak ṣaḍvidho hi rogāṇāṃ vijñānopāyaḥ tadyathā pañcabhiḥ śrotrādibhiḥ praśnena

10.5

तत्र श्रोत्रेन्द्रियविज्ञेया विशेषा रोगेषु व्रणास्रावविज्ञानीयादिषु वक्ष्यन्ते तत्र सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छति इत्य् एवमादयः स्पर्शनेन्द्रियविज्ञेयाः शीतोष्णश्लक्ष्णकर्कशमृदुकठिनत्वादयः स्पर्शविशेषा ज्वरशोफादिषु चक्षुरिन्द्रियविज्ञेयाः शरीरोपचयापचयायुर्लक्षणबलवर्णविकारादयः रसनेन्द्रियविज्ञेयाः प्रमेहादिषु रसविशेषाः घ्राणेन्द्रियविज्ञेया अरिष्टलिङ्गादिषु व्रणानामव्रणानां च गन्धविशेषाः प्रश्नेन च विजानीयाद्देशं कालं जातिं सात्म्यमातङ्कसमुत्पत्तिं वेदनासमुच्छ्रायं बलमन्तरग्निं वातमूत्रपुरीषाणां प्रवृत्त्यप्रवृत्ती कालप्रकर्षादींश् च विशेषान्

tatra śrotrendriyavijñeyā viśeṣā rogeṣu vraṇāsrāvavijñānīyādiṣu vakṣyante tatra saphenaṃ raktamīrayannanilaḥ saśabdo nirgacchati ity evamādayaḥ sparśanendriyavijñeyāḥ śītoṣṇaślakṣṇakarkaśamṛdukaṭhinatvādayaḥ sparśaviśeṣā jvaraśophādiṣu cakṣurindriyavijñeyāḥ śarīropacayāpacayāyurlakṣaṇabalavarṇavikārādayaḥ rasanendriyavijñeyāḥ pramehādiṣu rasaviśeṣāḥ ghrāṇendriyavijñeyā ariṣṭaliṅgādiṣu vraṇānāmavraṇānāṃ ca gandhaviśeṣāḥ praśnena ca vijānīyāddeśaṃ kālaṃ jātiṃ sātmyamātaṅkasamutpattiṃ vedanāsamucchrāyaṃ balamantaragniṃ vātamūtrapurīṣāṇāṃ pravṛttyapravṛttī kālaprakarṣādīṃś ca viśeṣān

10.5.2

आत्मसदृशेषु विज्ञानाभ्युपायेषु तत्स्थानीयैर् जानीयात्

ātmasadṛśeṣu vijñānābhyupāyeṣu tatsthānīyair jānīyāt

10.6

एवम् अभिसमीक्ष्य साध्यान् साधयेद् याप्यान् यापयेद् असाध्यान्नैवोपक्रमेत परिसंवत्सरोत्थितांश्च विकारान् प्रायशो वर्जयेत्

evam abhisamīkṣya sādhyān sādhayed yāpyān yāpayed asādhyānnaivopakrameta parisaṃvatsarotthitāṃśca vikārān prāyaśo varjayet

10.7

भवति चात्र

bhavati cātra

10.7.2

मिथ्यादृष्टा विकारा हि दुराख्यातास्तथैव च

mithyādṛṣṭā vikārā hi durākhyātāstathaiva ca

10.7.3

तथा दुष्परिमृष्टाश् च मोहयेयुश्चिकित्सकम्

tathā duṣparimṛṣṭāś ca mohayeyuścikitsakam

10.8

तत्र साध्या अपि व्याधयः प्रायेणैषां दुश्चिकित्स्यतमा भवन्ति

tatra sādhyā api vyādhayaḥ prāyeṇaiṣāṃ duścikitsyatamā bhavanti

10.8.2

तद्यथा श्रोत्रियनृपतिस्त्रीबालवृद्धभीरुराजसेवककितवदुर्बलवैद्यविदग्धव्याधिगोपकदरिद्रकृपणक्रोधनानाम् अनात्मवताम् अनाथानां च एवं निरूप्य चिकित्सां कुर्वन् धर्मार्थकामयशांसि प्राप्नोति

tadyathā śrotriyanṛpatistrībālavṛddhabhīrurājasevakakitavadurbalavaidyavidagdhavyādhigopakadaridrakṛpaṇakrodhanānām anātmavatām anāthānāṃ ca evaṃ nirūpya cikitsāṃ kurvan dharmārthakāmayaśāṃsi prāpnoti

10.9

भवति चात्र

bhavati cātra

10.9.2

स्त्रीभिः सहास्यां संवासं परिहासं च वर्जयेत्

strībhiḥ sahāsyāṃ saṃvāsaṃ parihāsaṃ ca varjayet

10.9.3

दत्तं च ताभ्यो नादेयम् अन्नादन्यद् भिषग्वरैः

dattaṃ ca tābhyo nādeyam annādanyad bhiṣagvaraiḥ

11.1

अथातः क्षारपाकविधिम् अध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ kṣārapākavidhim adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Suśrutasaṃhitā