7.22

निवर्तते साध्ववगाहते च शल्यं निगृह्योद्धरते च यस्मात्

nivartate sādhvavagāhate ca śalyaṃ nigṛhyoddharate ca yasmāt

7.22.2

यन्त्रेष्वतः कङ्कमुखं प्रधानं स्थानेषु सर्वेष्वधिकारि चैव

yantreṣvataḥ kaṅkamukhaṃ pradhānaṃ sthāneṣu sarveṣvadhikāri caiva

8.1

अथातः शस्त्रावचारणीयम् अध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ śastrāvacāraṇīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

8.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

8.3

विंशतिः शस्त्राणि तद्यथा मण्डलाग्रकरपत्त्रवृद्धिपत्त्रनखशस्त्रमुद्रिकोत्पलपत्त्रकार्धधारसूचीकुशपत्त्राटीमुखशरारिमुखान्तर्मुखत्रिकूर्चककुठारिकाव्रीहिमुखारावेतसपत्त्रकबडिशदन्तशङ्क्वेषण्य

viṃśatiḥ śastrāṇi tadyathā maṇḍalāgrakarapattravṛddhipattranakhaśastramudrikotpalapattrakārdhadhārasūcīkuśapattrāṭīmukhaśarārimukhāntarmukhatrikūrcakakuṭhārikāvrīhimukhārāvetasapattrakabaḍiśadantaśaṅkveṣaṇya

8.4

तत्र मण्डलाग्रकरपत्त्रे स्यातां छेदने लेखने च वृद्धिपत्त्रनखशस्त्रमुद्रिकोत्पलपत्त्रकार्धधाराणि छेदने भेदने च सूचीकुशपत्त्राटीमुखशरारिमुखान्तर्मुखत्रिकूर्चकानि विस्रावणे कुठारिकाव्रीहिमुखारावेतसपत्त्रकाणि व्यधने सूची च बडिशं दन्तशङ्कुश्चाहरणे एषण्येषणे आनुलोम्ये च सूच्यः सीवने इत्यष्टविधे कर्मण्युपयोगः शस्त्राणां व्याख्यातः

tatra maṇḍalāgrakarapattre syātāṃ chedane lekhane ca vṛddhipattranakhaśastramudrikotpalapattrakārdhadhārāṇi chedane bhedane ca sūcīkuśapattrāṭīmukhaśarārimukhāntarmukhatrikūrcakāni visrāvaṇe kuṭhārikāvrīhimukhārāvetasapattrakāṇi vyadhane sūcī ca baḍiśaṃ dantaśaṅkuścāharaṇe eṣaṇyeṣaṇe ānulomye ca sūcyaḥ sīvane ityaṣṭavidhe karmaṇyupayogaḥ śastrāṇāṃ vyākhyātaḥ

8.5

तेषामथ यथायोगं ग्रहणसमासोपायः कर्मसु वक्ष्यते तत्र वृद्धिपत्त्रं वृन्तफलसाधारणे भागे गृह्णीयाद्भेदनान्येवं सर्वाणि वृद्धिपत्त्रं मण्डलाग्रं च किंचिदुत्तानेन पाणिना लेखने बहुशो ऽवचार्यं वृन्ताग्रे विस्रावणानि विशेषेण तु बालवृद्धसुकुमारभीरुनारीणां राज्ञां राजपुत्राणां च त्रिकूर्चकेन विस्रावयेत् तलप्रच्छादितवृन्तम् अङ्गुष्ठप्रदेशिनीभ्यां व्रीहिमुखं कुठारिकां वामहस्तन्यस्ताम् इतरहस्तमध्यमाङ्गुल्याङ्गुष्ठविष्टब्धयाभिहन्यात् आराकरपत्त्रैषण्यो मूले शेषाणि तु यथायोगं गृह्णीयात्

teṣāmatha yathāyogaṃ grahaṇasamāsopāyaḥ karmasu vakṣyate tatra vṛddhipattraṃ vṛntaphalasādhāraṇe bhāge gṛhṇīyādbhedanānyevaṃ sarvāṇi vṛddhipattraṃ maṇḍalāgraṃ ca kiṃciduttānena pāṇinā lekhane bahuśo 'vacāryaṃ vṛntāgre visrāvaṇāni viśeṣeṇa tu bālavṛddhasukumārabhīrunārīṇāṃ rājñāṃ rājaputrāṇāṃ ca trikūrcakena visrāvayet talapracchāditavṛntam aṅguṣṭhapradeśinībhyāṃ vrīhimukhaṃ kuṭhārikāṃ vāmahastanyastām itarahastamadhyamāṅgulyāṅguṣṭhaviṣṭabdhayābhihanyāt ārākarapattraiṣaṇyo mūle śeṣāṇi tu yathāyogaṃ gṛhṇīyāt

8.6

तेषां नामभिर् एवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः

teṣāṃ nāmabhir evākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ

8.7

तत्र नखशस्त्रैषण्यावष्टाङ्गुले सूच्यो वक्ष्यन्ते शेषाणि तु षडङ्गुलानि

tatra nakhaśastraiṣaṇyāvaṣṭāṅgule sūcyo vakṣyante śeṣāṇi tu ṣaḍaṅgulāni

8.8

तानि सुग्रहाणि सुलोहानि सुधाराणि सुरूपाणि सुसमाहितमुखाग्राणि अकरालानि चेति शस्त्रसम्पत्

tāni sugrahāṇi sulohāni sudhārāṇi surūpāṇi susamāhitamukhāgrāṇi akarālāni ceti śastrasampat

8.9

तत्र वक्रं कुण्ठं खण्डं खरधारम् अतिस्थूलम् अतितुच्छम् अतिदीर्घम् अतिह्रस्वम् इत्यष्टौ शस्त्रदोषाः

tatra vakraṃ kuṇṭhaṃ khaṇḍaṃ kharadhāram atisthūlam atituccham atidīrgham atihrasvam ityaṣṭau śastradoṣāḥ

8.9.2

अतो विपरीतगुणमाददीत अन्यत्र करपत्त्रात् तद्धि खरधारमस्थिच्छेदनार्थम्

ato viparītaguṇamādadīta anyatra karapattrāt taddhi kharadhāramasthicchedanārtham

8.10

तत्र धारा भेदनानां मासूरी लेखनानाम् अर्धमासूरी व्यधनानां विस्रावणानां च कैशिकी छेदनानाम् अर्धकैशिकीति

tatra dhārā bhedanānāṃ māsūrī lekhanānām ardhamāsūrī vyadhanānāṃ visrāvaṇānāṃ ca kaiśikī chedanānām ardhakaiśikīti

8.11

बडिशं दन्तशङ्कुश्चानताग्रे

baḍiśaṃ dantaśaṅkuścānatāgre

8.11.2

तीक्ष्णकण्टकप्रथमयवपत्रमुख्येषणी

tīkṣṇakaṇṭakaprathamayavapatramukhyeṣaṇī

8.12

तेषां पायना त्रिविधा क्षारोदकतैलेषु

teṣāṃ pāyanā trividhā kṣārodakataileṣu

8.12.2

तत्र क्षारपायितं शरशल्यास्थिच्छेदनेषु उदकपायितं मांसच्छेदनभेदनपाटनेषु तैलपायितं सिराव्यधनस्नायुच्छेदनेषु

tatra kṣārapāyitaṃ śaraśalyāsthicchedaneṣu udakapāyitaṃ māṃsacchedanabhedanapāṭaneṣu tailapāyitaṃ sirāvyadhanasnāyucchedaneṣu

8.13

तेषां निशानार्थं श्लक्ष्णशिला माषवर्णा धारासंस्थापनार्थं शाल्मलीफलकम् इति

teṣāṃ niśānārthaṃ ślakṣṇaśilā māṣavarṇā dhārāsaṃsthāpanārthaṃ śālmalīphalakam iti

8.14

भवति चात्र

bhavati cātra

8.14.2

यदा सुनिशितं शस्त्रं रोमच्छेदि सुसंस्थितम्

yadā suniśitaṃ śastraṃ romacchedi susaṃsthitam

Suśrutasaṃhitā