45.91

गुरुः किलाटो ऽनिलहा पुंस्त्वनिद्राप्रदः स्मृतः

guruḥ kilāṭo 'nilahā puṃstvanidrāpradaḥ smṛtaḥ

45.91.2

मधुरौ बृंहणौ वृष्यौ तद्वत्पीयूषमोरटौ

madhurau bṛṃhaṇau vṛṣyau tadvatpīyūṣamoraṭau

45.92

नवनीतं पुनः सद्यस्कं लघु सुकुमारं मधुरं कषायमीषदम्लं शीतलं मेध्यं दीपनं हृद्यं संग्राहि पित्तानिलहरं वृष्यमविदाहि क्षयकासव्रणशोषार्शोऽर्दितापहं चिरोत्थितं गुरु कफमेदोविवर्धनं बलकरं बृंहणं शोषघ्नं विशेषेण बालानां प्रशस्यते

navanītaṃ punaḥ sadyaskaṃ laghu sukumāraṃ madhuraṃ kaṣāyamīṣadamlaṃ śītalaṃ medhyaṃ dīpanaṃ hṛdyaṃ saṃgrāhi pittānilaharaṃ vṛṣyamavidāhi kṣayakāsavraṇaśoṣārśo'rditāpahaṃ cirotthitaṃ guru kaphamedovivardhanaṃ balakaraṃ bṛṃhaṇaṃ śoṣaghnaṃ viśeṣeṇa bālānāṃ praśasyate

45.93

क्षीरोत्थं पुनर्नवनीतमुत्कृष्टस्नेहमाधुर्यमतिशीतं सौकुमार्यकरं चक्षुष्यं संग्राहि रक्तपित्तनेत्ररोगहरं प्रसादनं च

kṣīrotthaṃ punarnavanītamutkṛṣṭasnehamādhuryamatiśītaṃ saukumāryakaraṃ cakṣuṣyaṃ saṃgrāhi raktapittanetrarogaharaṃ prasādanaṃ ca

45.94

संतानिका पुनर्वातघ्नी तर्पणी बल्या वृष्या स्निग्धा रुच्या मधुरा मधुरविपाका रक्तपित्तप्रसादनी गुर्वी च

saṃtānikā punarvātaghnī tarpaṇī balyā vṛṣyā snigdhā rucyā madhurā madhuravipākā raktapittaprasādanī gurvī ca

45.95

विकल्प एष दध्यादिः श्रेष्ठो गव्यो ऽभिवर्णितः

vikalpa eṣa dadhyādiḥ śreṣṭho gavyo 'bhivarṇitaḥ

45.95.2

विकल्पानवशिष्टांस्तु क्षीरवीर्यात्समादिशेत्

vikalpānavaśiṣṭāṃstu kṣīravīryātsamādiśet

45.96

घृतं तु मधुरं सौम्यं मृदुशीतवीर्यम् अल्पाभिष्यन्दि स्नेहनम् उदावर्तोन्मादापस्मारशूलज्वरानाहवातपित्तप्रशमनम् अग्निदीपनं स्मृतिमतिमेधाकान्तिस्वरलावण्यसौकुमार्यौजस्तेजोबलकरम् आयुष्यं वृष्यं मेध्यं वयःस्थापनं गुरु चक्षुष्यं श्लेष्माभिवर्धनं पाप्मालक्ष्मीप्रशमनं विषहरं रक्षोघ्नं च

ghṛtaṃ tu madhuraṃ saumyaṃ mṛduśītavīryam alpābhiṣyandi snehanam udāvartonmādāpasmāraśūlajvarānāhavātapittapraśamanam agnidīpanaṃ smṛtimatimedhākāntisvaralāvaṇyasaukumāryaujastejobalakaram āyuṣyaṃ vṛṣyaṃ medhyaṃ vayaḥsthāpanaṃ guru cakṣuṣyaṃ śleṣmābhivardhanaṃ pāpmālakṣmīpraśamanaṃ viṣaharaṃ rakṣoghnaṃ ca

45.97

विपाके मधुरं शीतं वातपित्तविषापहम्

vipāke madhuraṃ śītaṃ vātapittaviṣāpaham

45.97.2

चक्षुष्यमग्र्यं बल्यं च गव्यं सर्पिर्गुणोत्तरम्

cakṣuṣyamagryaṃ balyaṃ ca gavyaṃ sarpirguṇottaram

45.98

आजं घृतं दीपनीयं चक्षुष्यं बलवर्धनम्

ājaṃ ghṛtaṃ dīpanīyaṃ cakṣuṣyaṃ balavardhanam

45.98.2

कासे श्वासे क्षये चापि पथ्यं पाके च तल्लघु

kāse śvāse kṣaye cāpi pathyaṃ pāke ca tallaghu

45.99

मधुरं रक्तपित्तघ्नं गुरु पाके कफावहम्

madhuraṃ raktapittaghnaṃ guru pāke kaphāvaham

45.99.2

वातपित्तप्रशमनं सुशीतं माहिषं घृतम्

vātapittapraśamanaṃ suśītaṃ māhiṣaṃ ghṛtam

45.100

औष्ट्रं कटु घृतं पाके शोफक्रिमिविषापहम्

auṣṭraṃ kaṭu ghṛtaṃ pāke śophakrimiviṣāpaham

45.100.2

दीपनं कफवातघ्नं कुष्ठगुल्मोदरापहम्

dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ kuṣṭhagulmodarāpaham

45.101

पाके लघ्वाविकं सर्पिर्न च पित्तप्रकोपणम्

pāke laghvāvikaṃ sarpirna ca pittaprakopaṇam

45.101.2

कफे ऽनिले योनिदोषे शोषे कम्पे च तद्धितम्

kaphe 'nile yonidoṣe śoṣe kampe ca taddhitam

45.102

पाके लघूष्णवीर्यं च कषायं कफनाशनम्

pāke laghūṣṇavīryaṃ ca kaṣāyaṃ kaphanāśanam

45.102.2

दीपनं बद्धमूत्रं च विद्यादैकशफं घृतम्

dīpanaṃ baddhamūtraṃ ca vidyādaikaśaphaṃ ghṛtam

Suśrutasaṃhitā