45.81

हेमन्ते शिशिरे चैव वर्षासु दधि शस्यते

hemante śiśire caiva varṣāsu dadhi śasyate

45.81.2

तृष्णाक्लमहरं मस्तु लघु स्रोतोविशोधनम्

tṛṣṇāklamaharaṃ mastu laghu srotoviśodhanam

45.82

अम्लं कषायं मधुरमवृष्यं कफवातनुत्

amlaṃ kaṣāyaṃ madhuramavṛṣyaṃ kaphavātanut

45.82.2

प्रह्लादनं प्रीणनं च भिनत्त्याशु मलं च तत्

prahlādanaṃ prīṇanaṃ ca bhinattyāśu malaṃ ca tat

45.82.3

बलमावहते क्षिप्रं भक्तच्छन्दं करोति च

balamāvahate kṣipraṃ bhaktacchandaṃ karoti ca

45.83

स्वाद्वम्लम् अत्यम्लकमन्दजातं तथा शृतक्षीरभवं सरश्च

svādvamlam atyamlakamandajātaṃ tathā śṛtakṣīrabhavaṃ saraśca

45.83.2

असारमेवं दधि सप्तधास्मिन् वर्गे स्मृता मस्तुगुणास्तथैव

asāramevaṃ dadhi saptadhāsmin varge smṛtā mastuguṇāstathaiva

45.84

तक्रं मधुरमम्लं कषायानुरसम् उष्णवीर्यं लघु रूक्षम् अग्निदीपनं गरशोफातिसारग्रहणीपाण्डुरोगार्शःप्लीहगुल्मारोचकविषमज्वरतृष्णाच्छर्दिप्रसेकशूलमेदःश्लेष्मानिलहरं मधुरविपाकं हृद्यं मूत्रकृच्छ्रस्नेहव्यापत्प्रशमनम् अवृष्यं च

takraṃ madhuramamlaṃ kaṣāyānurasam uṣṇavīryaṃ laghu rūkṣam agnidīpanaṃ garaśophātisāragrahaṇīpāṇḍurogārśaḥplīhagulmārocakaviṣamajvaratṛṣṇācchardiprasekaśūlamedaḥśleṣmānilaharaṃ madhuravipākaṃ hṛdyaṃ mūtrakṛcchrasnehavyāpatpraśamanam avṛṣyaṃ ca

45.85

मन्थनादिपृथग्भूतस्नेहमर्धोदकं च यत्

manthanādipṛthagbhūtasnehamardhodakaṃ ca yat

45.85.2

नातिसान्द्रद्रवं तक्रं स्वाद्वम्लं तुवरं रसे

nātisāndradravaṃ takraṃ svādvamlaṃ tuvaraṃ rase

45.85.3

यत्तु सस्नेहम् अजलं मथितम् घोलम् उच्यते

yattu sasneham ajalaṃ mathitam gholam ucyate

45.86

नैव तक्रं क्षते दद्यान्नोष्णकाले न दुर्बले

naiva takraṃ kṣate dadyānnoṣṇakāle na durbale

45.86.2

न मूर्च्छाभ्रमदाहेषु न रोगे रक्तपैत्तिके

na mūrcchābhramadāheṣu na roge raktapaittike

45.87

शीतकाले ऽग्निमान्द्ये च कफोत्थेष्वामयेषु च

śītakāle 'gnimāndye ca kaphottheṣvāmayeṣu ca

45.87.2

मार्गावरोधे दुष्टे च वायौ तक्रं प्रशस्यते

mārgāvarodhe duṣṭe ca vāyau takraṃ praśasyate

45.88

तत् पुनर्मधुरं श्लेष्मप्रकोपणं पित्तप्रशमनं च अम्लं वातघ्नं पित्तकरं च

tat punarmadhuraṃ śleṣmaprakopaṇaṃ pittapraśamanaṃ ca amlaṃ vātaghnaṃ pittakaraṃ ca

45.89

वाते ऽम्लं सैन्धवोपेतं स्वादु पित्ते सशर्करम्

vāte 'mlaṃ saindhavopetaṃ svādu pitte saśarkaram

45.89.2

पिबेत्तक्रं कफे चापि व्योषक्षारसमन्वितम्

pibettakraṃ kaphe cāpi vyoṣakṣārasamanvitam

45.90

ग्राहिणी वातला रूक्षा दुर्जरा तक्रकूर्चिका

grāhiṇī vātalā rūkṣā durjarā takrakūrcikā

45.90.2

तक्राल्लघुतरो मण्डः कूर्चिकादधितक्रजः

takrāllaghutaro maṇḍaḥ kūrcikādadhitakrajaḥ

Suśrutasaṃhitā