45.40.2

यत् क्वाथ्यमानं निर्वेगं निष्फेनं निर्मलं लघु

yat kvāthyamānaṃ nirvegaṃ niṣphenaṃ nirmalaṃ laghu

45.41

चतुर्भागावशेषं तु तत्तोयं गुणवत् स्मृतम्

caturbhāgāvaśeṣaṃ tu tattoyaṃ guṇavat smṛtam

45.41.2

न च पर्युषितं देयं कदाचिद्वारि जानता

na ca paryuṣitaṃ deyaṃ kadācidvāri jānatā

45.42

अम्लीभूतं कफोत्क्लेशि न हितं तत् पिपासवे

amlībhūtaṃ kaphotkleśi na hitaṃ tat pipāsave

45.42.2

मद्यपानात्समुद्भूते रोगे पित्तोत्थिते तथा

madyapānātsamudbhūte roge pittotthite tathā

45.43

संनिपातसमुत्थे च शृतशीतं प्रशस्यते

saṃnipātasamutthe ca śṛtaśītaṃ praśasyate

45.43.2

स्निग्धं स्वादु हिमं हृद्यं दीपनं वस्तिशोधनम्

snigdhaṃ svādu himaṃ hṛdyaṃ dīpanaṃ vastiśodhanam

45.44

वृष्यं पित्तपिपासाघ्नं नारिकेलोदकं गुरु

vṛṣyaṃ pittapipāsāghnaṃ nārikelodakaṃ guru

45.44.2

दाहातीसारपित्तासृङ्मूर्छामद्यविषार्तिषु

dāhātīsārapittāsṛṅmūrchāmadyaviṣārtiṣu

45.45

शृतशीतं जलं शस्तं तृष्णाछर्दिभ्रमेषु च

śṛtaśītaṃ jalaṃ śastaṃ tṛṣṇāchardibhrameṣu ca

45.45.2

अरोचके प्रतिश्याये प्रसेके श्वयथौ क्षये

arocake pratiśyāye praseke śvayathau kṣaye

45.46

मन्दे ऽग्नावुदरे कुष्ठे ज्वरे नेत्रामये तथा

mande 'gnāvudare kuṣṭhe jvare netrāmaye tathā

45.46.2

व्रणे च मधुमेहे च पानीयं मन्दमाचरेत्

vraṇe ca madhumehe ca pānīyaṃ mandamācaret

45.47

गव्यमाजं तथा चौष्ट्रमाविकं माहिषं च यत्

gavyamājaṃ tathā cauṣṭramāvikaṃ māhiṣaṃ ca yat

45.47.2

अश्वायाश्चैव नार्याश्च करेणूनां च यत्पयः

aśvāyāścaiva nāryāśca kareṇūnāṃ ca yatpayaḥ

45.48

तत्त्वनेकौषधिरसप्रसादं प्राणदं गुरु

tattvanekauṣadhirasaprasādaṃ prāṇadaṃ guru

45.48.2

मधुरं पिच्छिलं शीतं स्निग्धं श्लक्ष्णं सरं मृदु

madhuraṃ picchilaṃ śītaṃ snigdhaṃ ślakṣṇaṃ saraṃ mṛdu

45.48.3

सर्वप्राणभृतां तस्मात् सात्म्यं क्षीरमिहोच्यते

sarvaprāṇabhṛtāṃ tasmāt sātmyaṃ kṣīramihocyate

45.49

तत्र सर्वम् एव क्षीरं प्राणिनामप्रतिषिद्धं जातिसात्म्यात् वातपित्तशोणितमानसेष्वपि विकारेष्वविरुद्धं जीर्णज्वरकासश्वासशोषक्षयगुल्मोन्मादोदरमूर्छाभ्रममददाहपिपासाहृद्बस्तिदोषपाण्डुरोगग्रहणीदोषार्शःशूलोदावर्तातिसारप्रवाहिकायोनिरोगगर्भास्रावरक्तपित्तश्रमक्लमहरं पाप्मापहं बल्यं वृष्यं वाजीकरणं रसायनं मेध्यं संधानम् आस्थापनं वयःस्थापनम् आयुष्यं जीवनं बृंहणं वमनविरेचनास्थापनं तुल्यगुणत्वाच्चौजसो वर्धनं बालवृद्धक्षतक्षीणानां क्षुद्व्यवायव्यायामकर्शितानां च पथ्यतमम्

tatra sarvam eva kṣīraṃ prāṇināmapratiṣiddhaṃ jātisātmyāt vātapittaśoṇitamānaseṣvapi vikāreṣvaviruddhaṃ jīrṇajvarakāsaśvāsaśoṣakṣayagulmonmādodaramūrchābhramamadadāhapipāsāhṛdbastidoṣapāṇḍurogagrahaṇīdoṣārśaḥśūlodāvartātisārapravāhikāyonirogagarbhāsrāvaraktapittaśramaklamaharaṃ pāpmāpahaṃ balyaṃ vṛṣyaṃ vājīkaraṇaṃ rasāyanaṃ medhyaṃ saṃdhānam āsthāpanaṃ vayaḥsthāpanam āyuṣyaṃ jīvanaṃ bṛṃhaṇaṃ vamanavirecanāsthāpanaṃ tulyaguṇatvāccaujaso vardhanaṃ bālavṛddhakṣatakṣīṇānāṃ kṣudvyavāyavyāyāmakarśitānāṃ ca pathyatamam

45.50

अल्पाभिष्यन्दि गोक्षीरं स्निग्धं गुरु रसायनम्

alpābhiṣyandi gokṣīraṃ snigdhaṃ guru rasāyanam

Suśrutasaṃhitā