45.20

निर्गन्धमव्यक्तरसं तृष्णाघ्नं शुचि शीतलम्

nirgandhamavyaktarasaṃ tṛṣṇāghnaṃ śuci śītalam

45.20.2

अच्छं लघु च हृद्यं च तोयं गुणवदुच्यते

acchaṃ laghu ca hṛdyaṃ ca toyaṃ guṇavaducyate

45.21

तत्र नद्यः पश्चिमाभिमुखाः पथ्याः लघूदकत्वात् पूर्वाभिमुखास्तु न प्रशस्यन्ते गुरूदकत्वात् दक्षिणाभिमुखा नातिदोषलाः साधारणत्वात्

tatra nadyaḥ paścimābhimukhāḥ pathyāḥ laghūdakatvāt pūrvābhimukhāstu na praśasyante gurūdakatvāt dakṣiṇābhimukhā nātidoṣalāḥ sādhāraṇatvāt

45.21.2

तत्र सह्यप्रभवाः कुष्ठं जनयन्ति विन्ध्यप्रभवाः कुष्ठं पाण्डुरोगं च मलयप्रभवाः कृमीन् महेन्द्रप्रभवाः श्लीपदोदराणि हिमवत्प्रभवा हृद्रोगश्वयथुशिरोरोगश्लीपदगलगण्डान् प्राच्यावन्त्या अपरावन्त्याश्चार्शांस्युपजनयन्ति पारियात्रप्रभवाः पथ्या बलारोग्यकर्य इति

tatra sahyaprabhavāḥ kuṣṭhaṃ janayanti vindhyaprabhavāḥ kuṣṭhaṃ pāṇḍurogaṃ ca malayaprabhavāḥ kṛmīn mahendraprabhavāḥ ślīpadodarāṇi himavatprabhavā hṛdrogaśvayathuśirorogaślīpadagalagaṇḍān prācyāvantyā aparāvantyāścārśāṃsyupajanayanti pāriyātraprabhavāḥ pathyā balārogyakarya iti

45.22

नद्यः शीघ्रवहा लघ्व्यः प्रोक्ता याश्चामलोदकाः

nadyaḥ śīghravahā laghvyaḥ proktā yāścāmalodakāḥ

45.22.2

गुर्व्यः शैवालसंछन्नाः कलुषा मन्दगाश्च याः

gurvyaḥ śaivālasaṃchannāḥ kaluṣā mandagāśca yāḥ

45.23

प्रायेण नद्यो मरुषु सतिक्ता लवणान्विताः

prāyeṇa nadyo maruṣu satiktā lavaṇānvitāḥ

45.23.2

लघ्व्यः समधुराश्चैव पौरुषेया बले हिताः

laghvyaḥ samadhurāścaiva pauruṣeyā bale hitāḥ

45.24

तत्र सर्वेषां भौमानां ग्रहणं प्रत्यूषसि तत्र ह्यमलत्वं शैत्यं चाधिकं भवति स एव चापां परो गुण इति

tatra sarveṣāṃ bhaumānāṃ grahaṇaṃ pratyūṣasi tatra hyamalatvaṃ śaityaṃ cādhikaṃ bhavati sa eva cāpāṃ paro guṇa iti

45.25

दिवार्ककिरणैर् जुष्टं निशायामिन्दुरश्मिभिः

divārkakiraṇair juṣṭaṃ niśāyāminduraśmibhiḥ

45.25.2

अरूक्षमनभिष्यन्दि तत्तुल्यं गगनाम्बुना

arūkṣamanabhiṣyandi tattulyaṃ gaganāmbunā

45.26

गगनाम्बु त्रिदोषघ्नं गृहीतं यत् सुभाजने

gaganāmbu tridoṣaghnaṃ gṛhītaṃ yat subhājane

45.26.2

बल्यं रसायनं मेध्यं पात्रापेक्षि ततः परम्

balyaṃ rasāyanaṃ medhyaṃ pātrāpekṣi tataḥ param

45.27

रक्षोघ्नं शीतलं ह्लादि ज्वरदाहविषापहम्

rakṣoghnaṃ śītalaṃ hlādi jvaradāhaviṣāpaham

45.27.2

चन्द्रकान्तोद्भवं वारि पित्तघ्नं विमलं स्मृतम्

candrakāntodbhavaṃ vāri pittaghnaṃ vimalaṃ smṛtam

45.28

मूर्च्छापित्तोष्णदाहेषु विषे रक्ते मदात्यये

mūrcchāpittoṣṇadāheṣu viṣe rakte madātyaye

45.28.2

भ्रमक्लमपरीतेषु तमके वमथौ तथा

bhramaklamaparīteṣu tamake vamathau tathā

45.29

ऊर्ध्वगे रक्तपित्ते च शीतमम्भः प्रशस्यते

ūrdhvage raktapitte ca śītamambhaḥ praśasyate

45.29.2

पार्श्वशूले प्रतिश्याये वातरोगे गलग्रहे

pārśvaśūle pratiśyāye vātaroge galagrahe

45.30

आध्माने स्तिमिते कोष्ठे सद्यःशुद्धे नवज्वरे

ādhmāne stimite koṣṭhe sadyaḥśuddhe navajvare

Suśrutasaṃhitā