43.3.10

मदनफलमज्जचूर्णं वा तत्क्वाथपरिभावितं मदनफलकषायेण मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसः संतानिकां क्षौद्रयुक्तां मदनफलमज्जसिद्धं वा पयः मदनफलमज्जसिद्धेन वा पयसा यवागूम् अधोभागासृक्पित्तहृद्दाहयोः मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसो दधिभावम् उपगतस्य दध्युत्तरं दधि वा कफप्रसेकच्छर्दिमूर्च्छातमकेषु मदनफलमज्जरसं भल्लातकस्नेहवदादाय फाणितीभूतं लेहयेत् आतपपरिशुष्कं वा तम् एव जीवन्तीकषायेण पित्ते कफस्थानगते

madanaphalamajjacūrṇaṃ vā tatkvāthaparibhāvitaṃ madanaphalakaṣāyeṇa madanaphalamajjasiddhasya vā payasaḥ saṃtānikāṃ kṣaudrayuktāṃ madanaphalamajjasiddhaṃ vā payaḥ madanaphalamajjasiddhena vā payasā yavāgūm adhobhāgāsṛkpittahṛddāhayoḥ madanaphalamajjasiddhasya vā payaso dadhibhāvam upagatasya dadhyuttaraṃ dadhi vā kaphaprasekacchardimūrcchātamakeṣu madanaphalamajjarasaṃ bhallātakasnehavadādāya phāṇitībhūtaṃ lehayet ātapapariśuṣkaṃ vā tam eva jīvantīkaṣāyeṇa pitte kaphasthānagate

43.3.11

मदनफलमज्जक्वाथं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं तच्चूर्णं वा निम्बरूपिकाकषाययोर् अन्यतरेण संतर्पणकफजव्याधिहरं मदनफलमज्जचूर्णं वा मधुककाश्मर्यद्राक्षाकषायेण

madanaphalamajjakvāthaṃ vā pippalyādipratīvāpaṃ taccūrṇaṃ vā nimbarūpikākaṣāyayor anyatareṇa saṃtarpaṇakaphajavyādhiharaṃ madanaphalamajjacūrṇaṃ vā madhukakāśmaryadrākṣākaṣāyeṇa

43.3.12

मदनफलविधानमुक्तम्

madanaphalavidhānamuktam

43.4

जीमूतककुसुमचूर्णं पूर्ववदेव क्षीरेण निर्वृत्तेषु क्षीरयवागूं रोमशेषु संतानिकाम् अरोमशेषु दध्युत्तरं हरितपाण्डुषु दधि तत्कषायसंसृष्टां वा सुरां कफारोचककासश्वासपाण्डुरोगयक्ष्मसु पर्यागतेषु मदनफलमज्जवदुपयोगः

jīmūtakakusumacūrṇaṃ pūrvavadeva kṣīreṇa nirvṛtteṣu kṣīrayavāgūṃ romaśeṣu saṃtānikām aromaśeṣu dadhyuttaraṃ haritapāṇḍuṣu dadhi tatkaṣāyasaṃsṛṣṭāṃ vā surāṃ kaphārocakakāsaśvāsapāṇḍurogayakṣmasu paryāgateṣu madanaphalamajjavadupayogaḥ

43.5

तद्वदेव कुटजफलविधानम्

tadvadeva kuṭajaphalavidhānam

43.6

कृतवेधनानामप्येष एव कल्पः

kṛtavedhanānāmapyeṣa eva kalpaḥ

43.7

इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्ववत् एवं क्षीरेण कासश्वासच्छर्दिकफरोगेषूपयोगः

ikṣvākukusumacūrṇaṃ vā pūrvavat evaṃ kṣīreṇa kāsaśvāsacchardikapharogeṣūpayogaḥ

43.8

धामार्गवस्यापि मदनफलमज्जवदुपयोगो विशेषतस्तु गरगुल्मोदरकासश्वासश्लेष्मामयेषु वायौ च कफस्थानगते

dhāmārgavasyāpi madanaphalamajjavadupayogo viśeṣatastu garagulmodarakāsaśvāsaśleṣmāmayeṣu vāyau ca kaphasthānagate

43.9

कृतवेधनफलपिप्पलीनां वमनद्रव्यकषायपरिपीतानां बहुशश्चूर्णमुत्पलादिषु दत्तमाघ्रातं वामयति तत्त्वनवबद्धदोषेषु यवागूम् आ कण्ठात् पीतवत्सु च

kṛtavedhanaphalapippalīnāṃ vamanadravyakaṣāyaparipītānāṃ bahuśaścūrṇamutpalādiṣu dattamāghrātaṃ vāmayati tattvanavabaddhadoṣeṣu yavāgūm ā kaṇṭhāt pītavatsu ca

43.9.2

वमनविरेचनशिरोविरेचनद्रव्याण्येवं वा प्रधानतमानि भवन्ति

vamanavirecanaśirovirecanadravyāṇyevaṃ vā pradhānatamāni bhavanti

43.10

भवतश् चात्र

bhavataś cātra

43.10.2

वमनद्रव्ययोगाणां दिगियं संप्रकीर्तिता

vamanadravyayogāṇāṃ digiyaṃ saṃprakīrtitā

43.10.3

तां विभज्य यथाव्याधि कालशक्तिविनिश्चयात्

tāṃ vibhajya yathāvyādhi kālaśaktiviniścayāt

43.11

कषायैः स्वरसैः कल्कैश्चूर्णैर् अपि च बुद्धिमान्

kaṣāyaiḥ svarasaiḥ kalkaiścūrṇair api ca buddhimān

43.11.2

पेयलेह्याद्यभोज्येषु वमनान्युपकल्पयेत्

peyalehyādyabhojyeṣu vamanānyupakalpayet

44.1

अथातो विरेचनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto virecanadravyavikalpavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

44.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

44.3

अरुणाभं त्रिवृन्मूलं श्रेष्ठं मूलविरेचने

aruṇābhaṃ trivṛnmūlaṃ śreṣṭhaṃ mūlavirecane

44.3.2

प्रधानं तिल्वकस् त्वक्षु फलेष्वपि हरीतकी

pradhānaṃ tilvakas tvakṣu phaleṣvapi harītakī

44.4

तैलेष्वेरण्डजं तैलं स्वरसे कारवेल्लिका

taileṣveraṇḍajaṃ tailaṃ svarase kāravellikā

Suśrutasaṃhitā