40.10.6

मधुरो मधुरस्याम्लो ऽम्लस्यैवं सर्वेषामिति केचिदाहुः दृष्टान्तं चोपदिशन्ति यथा तावत् क्षीरम् उखागतं पच्यमानं मधुरम् एव स्यात्तथा शालियवमुद्गादयः प्रकीर्णाः स्वभावमुत्तरकाले ऽपि न परित्यजन्ति तद्वदिति

madhuro madhurasyāmlo 'mlasyaivaṃ sarveṣāmiti kecidāhuḥ dṛṣṭāntaṃ copadiśanti yathā tāvat kṣīram ukhāgataṃ pacyamānaṃ madhuram eva syāttathā śāliyavamudgādayaḥ prakīrṇāḥ svabhāvamuttarakāle 'pi na parityajanti tadvaditi

40.10.7

केचिद्वदन्ति अबलवन्तो बलवतां वशमायान्तीति

kecidvadanti abalavanto balavatāṃ vaśamāyāntīti

40.10.8

एवमनवस्थितिः तस्माद् असिद्धान्त एषः

evamanavasthitiḥ tasmād asiddhānta eṣaḥ

40.10.9

आगमे हि द्विविध एव पाको मधुरः कटुकश् च

āgame hi dvividha eva pāko madhuraḥ kaṭukaś ca

40.10.10

तयोर् मधुराख्यो गुरुः कटुकाख्यो लघुर् इति

tayor madhurākhyo guruḥ kaṭukākhyo laghur iti

40.10.11

तत्र पृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशानां द्वैविध्यं भवति गुणसाधर्म्याद् गुरुता लघुता च पृथिव्यापश् च गुर्व्यः शेषाणि लघूनि तस्माद् द्विविध एव पाक इति

tatra pṛthivyaptejovāyvākāśānāṃ dvaividhyaṃ bhavati guṇasādharmyād gurutā laghutā ca pṛthivyāpaś ca gurvyaḥ śeṣāṇi laghūni tasmād dvividha eva pāka iti

40.11

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

40.11.2

द्रव्येषु पच्यमानेषु येष्वम्बुपृथिवीगुणाः

dravyeṣu pacyamāneṣu yeṣvambupṛthivīguṇāḥ

40.11.3

निर्वर्तन्ते ऽधिकास्तत्र पाको मधुर उच्यते

nirvartante 'dhikāstatra pāko madhura ucyate

40.12

तेजोऽनिलाकाशगुणाः पच्यमानेषु येषु तु

tejo'nilākāśaguṇāḥ pacyamāneṣu yeṣu tu

40.12.2

निर्वर्तन्ते ऽधिकास्तत्र पाकः कटुक उच्यते

nirvartante 'dhikāstatra pākaḥ kaṭuka ucyate

40.13

पृथक्त्वदर्शिनामेष वादिनां वादसंग्रहः

pṛthaktvadarśināmeṣa vādināṃ vādasaṃgrahaḥ

40.13.2

चतुर्णाम् अपि सामग्र्यमिच्छन्त्यत्र विपश्चितः

caturṇām api sāmagryamicchantyatra vipaścitaḥ

40.14

तद्द्रव्यमात्मना किंचित्किंचिद्वीर्येण सेवितम्

taddravyamātmanā kiṃcitkiṃcidvīryeṇa sevitam

40.14.2

किंचिद्रसविपाकाभ्यां दोषं हन्ति करोति वा

kiṃcidrasavipākābhyāṃ doṣaṃ hanti karoti vā

40.15

पाको नास्ति विना वीर्याद्वीर्यं नास्ति विना रसात्

pāko nāsti vinā vīryādvīryaṃ nāsti vinā rasāt

40.15.2

रसो नास्ति विना द्रव्याद्द्रव्यं श्रेष्ठतमं स्मृतम्

raso nāsti vinā dravyāddravyaṃ śreṣṭhatamaṃ smṛtam

40.16

जन्म तु द्रव्यरसयोर् अन्योन्यापेक्षिकं स्मृतम्

janma tu dravyarasayor anyonyāpekṣikaṃ smṛtam

40.16.2

अन्योन्यापेक्षिकं जन्म यथा स्याद्देहदेहिनोः

anyonyāpekṣikaṃ janma yathā syāddehadehinoḥ

40.17

वीर्यसंज्ञा गुणा ये ऽष्टौ ते ऽपि द्रव्याश्रयाः स्मृताः

vīryasaṃjñā guṇā ye 'ṣṭau te 'pi dravyāśrayāḥ smṛtāḥ

Suśrutasaṃhitā