38.79.2

चिकित्सितेषु वक्ष्यामि ज्ञात्वा दोषबलाबलम्

cikitsiteṣu vakṣyāmi jñātvā doṣabalābalam

38.80

एभिर् लेपान् कषायांश्च तैलं सर्पींषि पानकान्

ebhir lepān kaṣāyāṃśca tailaṃ sarpīṃṣi pānakān

38.80.2

प्रविभज्य यथान्यायं कुर्वीत मतिमान् भिषक्

pravibhajya yathānyāyaṃ kurvīta matimān bhiṣak

38.81

धूमवर्षानिलक्लेदैः सर्वर्तुष्वनभिद्रुते

dhūmavarṣānilakledaiḥ sarvartuṣvanabhidrute

38.81.2

ग्राहयित्वा गृहे न्यस्येद्विधिनौषधसंग्रहम्

grāhayitvā gṛhe nyasyedvidhinauṣadhasaṃgraham

38.82

समीक्ष्य दोषभेदांश् च मिश्रान् भिन्नान् प्रयोजयेत्

samīkṣya doṣabhedāṃś ca miśrān bhinnān prayojayet

38.82.2

पृथङ्मिश्रान् समस्तान्वा गणं वा व्यस्तसंहतम्

pṛthaṅmiśrān samastānvā gaṇaṃ vā vyastasaṃhatam

39.1

अथातः संशोधनसंशमनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ saṃśodhanasaṃśamanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

39.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

39.3

मदनकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकृतवेधनसर्षपविडङ्गपिप्पलीकरञ्जप्रपुन्नाडकोविदारकर्बुदारारिष्टाश्वगन्धाविदुलबन्धुजीवकश्वेताशणपुष्पीबिम्बीवचामृगेर्वारुश् चित्रा चेत्यूर्ध्वभागहराणि

madanakuṭajajīmūtakekṣvākudhāmārgavakṛtavedhanasarṣapaviḍaṅgapippalīkarañjaprapunnāḍakovidārakarbudārāriṣṭāśvagandhāvidulabandhujīvakaśvetāśaṇapuṣpībimbīvacāmṛgervāruś citrā cetyūrdhvabhāgaharāṇi

39.3.2

तत्र कोविदारपूर्वाणां फलानि कोविदारादीनां मूलानि

tatra kovidārapūrvāṇāṃ phalāni kovidārādīnāṃ mūlāni

39.4

विवृताश्यामादन्तीद्रवन्तीसप्तलाशङ्खिनीविषाणिकागवाक्षीच्छगलान्त्रीस्नुक्सुवर्णक्षीरीचित्रककिणिहीकुशकाशतिल्वककम्पिल्लकरम्यकपाटलापूगहरीतक्यामलकबिभीतकनीलिनीचतुरङ्गुलैरण्डपूतीकमहावृक्षसप्तच्छदार्का ज्योतिष्मती चेत्यधोभागहराणि

vivṛtāśyāmādantīdravantīsaptalāśaṅkhinīviṣāṇikāgavākṣīcchagalāntrīsnuksuvarṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāśatilvakakampillakaramyakapāṭalāpūgaharītakyāmalakabibhītakanīlinīcaturaṅgulairaṇḍapūtīkamahāvṛkṣasaptacchadārkā jyotiṣmatī cetyadhobhāgaharāṇi

39.4.2

तत्र तिल्वकपूर्वाणां मूलानि तिल्वकादीनां पाटलान्तानां त्वचः कम्पिल्लकफलरजः पूगादीनामेरण्डान्तानां फलानि पूतीकारग्वधयोः पत्राणि शेषाणां क्षीराणीति

tatra tilvakapūrvāṇāṃ mūlāni tilvakādīnāṃ pāṭalāntānāṃ tvacaḥ kampillakaphalarajaḥ pūgādīnāmeraṇḍāntānāṃ phalāni pūtīkāragvadhayoḥ patrāṇi śeṣāṇāṃ kṣīrāṇīti

39.5

कोषातकी सप्तला शङ्खिनी देवदाली कारवेल्लिका चेत्युभयतोभागहराणि

koṣātakī saptalā śaṅkhinī devadālī kāravellikā cetyubhayatobhāgaharāṇi

39.5.2

एषां स्वरसा इति

eṣāṃ svarasā iti

39.6

पिप्पलीविडङ्गापामार्गशिग्रुसिद्धार्थकशिरीषमरिचकरवीरबिम्बीगिरिकर्णिकाकिणिहीवचाज्योतिष्मतीकरञ्जार्कालर्कलशुनातिविषाशृङ्गवेरतालीशतमालसुरसार्जकेङ्गुदीमेषशृङ्गीमातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलुजातीशालतालमधूकलाक्षाहिङ्गुलवणमद्यगोशकृद्रसमूत्राणीति शिरोविरेचनानि

pippalīviḍaṅgāpāmārgaśigrusiddhārthakaśirīṣamaricakaravīrabimbīgirikarṇikākiṇihīvacājyotiṣmatīkarañjārkālarkalaśunātiviṣāśṛṅgaveratālīśatamālasurasārjakeṅgudīmeṣaśṛṅgīmātuluṅgīmuraṅgīpīlujātīśālatālamadhūkalākṣāhiṅgulavaṇamadyagośakṛdrasamūtrāṇīti śirovirecanāni

39.6.2

तत्र करवीरपूर्वाणां फलानि करवीरादीनाम् अर्कान्तानां मूलानि तालीशपूर्वाणां कन्दाः तालीशादीनामर्जकान्तानां पत्त्राणि इङ्गुदीमेषशृङ्ग्योस् त्वचः मातुलुङ्गीसुरङ्गीपीलुजातीनां पुष्पाणि शालतालमधूकानां साराः हिङ्गुलाक्षे निर्यासौ लवणानि पार्थिवविशेषाः मद्यान्यासुतसंयोगाः शकृद्रसमूत्रे मलाविति

tatra karavīrapūrvāṇāṃ phalāni karavīrādīnām arkāntānāṃ mūlāni tālīśapūrvāṇāṃ kandāḥ tālīśādīnāmarjakāntānāṃ pattrāṇi iṅgudīmeṣaśṛṅgyos tvacaḥ mātuluṅgīsuraṅgīpīlujātīnāṃ puṣpāṇi śālatālamadhūkānāṃ sārāḥ hiṅgulākṣe niryāsau lavaṇāni pārthivaviśeṣāḥ madyānyāsutasaṃyogāḥ śakṛdrasamūtre malāviti

39.7

संशमनान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः तत्र भद्रदारुकुष्ठहरिद्रावरुणमेषश्र्ङ्गीबलातिबलार्तगलकच्छुरासल्लकीकुबेराक्षीवीरतरुसहचराग्निमन्थवत्सादन्येरण्डाश्मभेदकालर्कार्कशतावरीपुनर्नवावसुकवशिरकाञ्चनकभार्गीकार्पासीवृश्चिकालीपत्तूरबदरयवकोलकुलत्थप्रभृतीनि विदारिगन्धादिश् च द्वे चाद्ये पञ्चमूल्यौ समासेन वातसंशमनो

saṃśamanānyata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ tatra bhadradārukuṣṭhaharidrāvaruṇameṣaśrṅgībalātibalārtagalakacchurāsallakīkuberākṣīvīratarusahacarāgnimanthavatsādanyeraṇḍāśmabhedakālarkārkaśatāvarīpunarnavāvasukavaśirakāñcanakabhārgīkārpāsīvṛścikālīpattūrabadarayavakolakulatthaprabhṛtīni vidārigandhādiś ca dve cādye pañcamūlyau samāsena vātasaṃśamano

39.8

चन्दनकुचन्दनह्रीवेरोशीरमञ्जिष्ठापयस्यादिदारीशतावर्ङ्गुन्द्राशैवलकह्लारकुमुदोत्पलकन्दलीदूर्वामूर्वाप्रभृतीनि काकोल्यादिः सारिवादिर् अञ्जनादिर् उत्पलादिर् न्यग्रोधादिस् तृणपञ्चमूलम् इति समासेन पित्तसंशमनो

kākolyādiḥ sārivādir añjanādir utpalādir nyagrodhādis tṛṇapañcamūlam iti samāsena pittasaṃśamano vargaḥ

39.9

कालेयकागुरुतिलपर्णीकुष्ठहरिद्राशीतशिवशतपुष्पासरलारास्नाप्रकीर्योदकीर्येङ्गुदीसुमनौकाकादनीलाङ्गलकीहस्तिकर्णमुञ्जातकलामज्जकप्रभृतीनि वल्लीकण्टकपञ्चमूल्यौ पिप्पल्यादिर् बृहत्यादिर् मुष्ककादिर् वचादिः सुरसादिर् आरग्वधादिर् इति समासेन श्लेष्मसंशमनो

vallīkaṇṭakapañcamūlyau pippalyādir bṛhatyādir muṣkakādir vacādiḥ surasādir āragvadhādir iti samāsena śleṣmasaṃśamano vargaḥ

Suśrutasaṃhitā