10.2.1

अत उन्मेषाद् उपलक्ष्यमाणाद् अप्रलीयमानस्थूलसूक्ष्मादिदेहाहम्भावस्य योगिनो ऽचिरेणैव भ्रूमध्यादौ तारकाप्रकाशरूपो बिन्दुर् अशेषवेद्यसामान्यप्रकाशात्मा नादः सकलवाचकाविभेदिशब्दनरूपो ऽनाहतध्वनिरूपो रूपमन्धकारे ऽपि प्रकाशनं तेजः रसश्च रसनाग्रे लोकोत्तर आस्वादः क्षोभकत्वेन स्पन्दतत्त्वसमासादनविघ्नभूततावत्संतोषप्रदत्वेन वर्तन्ते

ata unmeṣād upalakṣyamāṇād apralīyamānasthūlasūkṣmādidehāhambhāvasya yogino 'cireṇaiva bhrūmadhyādau tārakāprakāśarūpo bindur aśeṣavedyasāmānyaprakāśātmā nādaḥ sakalavācakāvibhediśabdanarūpo 'nāhatadhvanirūpo rūpamandhakāre 'pi prakāśanaṃ tejaḥ rasaśca rasanāgre lokottara āsvādaḥ kṣobhakatvena spandatattvasamāsādanavighnabhūtatāvatsaṃtoṣapradatvena vartante

10.2.2

यदाहुः

yadāhuḥ

10.2.2.2

ते समाधाव् उपसर्गा व्युत्थाने सिद्धयः

te samādhāv upasargā vyutthāne siddhayaḥ

10.2.2.3

इति

iti

10.2.3

एवमुन्मेषनिभालनोद्युक्तस्यापि देहात्ममानिनो योगिनो बिन्दुनादादयः क्षोभका भवन्तीत्युक्तम्

evamunmeṣanibhālanodyuktasyāpi dehātmamānino yogino bindunādādayaḥ kṣobhakā bhavantītyuktam

10.2.4

इदानीमत्रोन्मेषात्मनि स्वभावे देहप्रमातृतां निमज्जयति तदाकारामपि परप्रमातृतां लभत इत्याह

idānīmatronmeṣātmani svabhāve dehapramātṛtāṃ nimajjayati tadākārāmapi parapramātṛtāṃ labhata ityāha

11.2.1

यथा पश्यन्तीरूपाविकल्पकदिदृक्षावसरे दिदृक्षितो ऽर्थो ऽन्तरभेदेन स्फुरति तथैव स्वच्छन्दाद्यध्वप्रक्रियोक्तान् धरादिशिवान्तान्तर्भाविनो ऽशेषानर्थान् व्याप्येति सर्वम् अहम् इति सदाशिववत् स्वविकल्पानुसंधानपूर्वकम् अविकल्पान्तम् अभेदविमर्शान्तःक्रोडीकारेणाच्छाद्य यदावतिष्ठते अस्याः समापत्तेर्न विचलति तावद् अशेषवेद्यैकीकारेणोन्मिषत्तावद्वेद्यग्रासीकारिमहाप्रमातृतासमावेशचमत्काररूपं यत् फलं तत् स्वयम् एवावभोत्स्यते स्वसंविदेवानुभविष्यति किम् अत्र बहुना

yathā paśyantīrūpāvikalpakadidṛkṣāvasare didṛkṣito 'rtho 'ntarabhedena sphurati tathaiva svacchandādyadhvaprakriyoktān dharādiśivāntāntarbhāvino 'śeṣānarthān vyāpyeti sarvam aham iti sadāśivavat svavikalpānusaṃdhānapūrvakam avikalpāntam abhedavimarśāntaḥkroḍīkāreṇācchādya yadāvatiṣṭhate asyāḥ samāpatterna vicalati tāvad aśeṣavedyaikīkāreṇonmiṣattāvadvedyagrāsīkārimahāpramātṛtāsamāveśacamatkārarūpaṃ yat phalaṃ tat svayam evāvabhotsyate svasaṃvidevānubhaviṣyati kim atra bahunā

11.2.2

तस्योपलब्धिः सततम् इति प्रतिज्ञाय तदनन्तरम् उपपादितम् उपायजातं परिशीलयतः सततं स्पन्दतत्त्वसमाविष्टत्वं सुप्रबुद्धस्य भवतीति तदनन्तप्रमेयसंभिन्नत्वाद् उपदेश्यहृदये स्मारयन्न् अनुप्रवेशयुक्त्युपसंहारभङ्ग्याह

tasyopalabdhiḥ satatam iti pratijñāya tadanantaram upapāditam upāyajātaṃ pariśīlayataḥ satataṃ spandatattvasamāviṣṭatvaṃ suprabuddhasya bhavatīti tadanantaprameyasaṃbhinnatvād upadeśyahṛdaye smārayann anupraveśayuktyupasaṃhārabhaṅgyāha

12.2.1

सर्वदा जागरास्वप्नसुषुप्तसंविदादिमध्यान्तपदेषु प्रबुद्धस् तिष्ठेत् उन्मीलितस्पन्दतत्त्वावष्टम्भदिव्यदृष्टिः सुप्रबुद्धताम् एव भजेत

sarvadā jāgarāsvapnasuṣuptasaṃvidādimadhyāntapadeṣu prabuddhas tiṣṭhet unmīlitaspandatattvāvaṣṭambhadivyadṛṣṭiḥ suprabuddhatām eva bhajeta

12.2.2

कथं ज्ञानेन बहिर्मुखेनावभासेन सर्वं गोचरं नीलसुखादिरूपं विषयम् आलोक्य

kathaṃ jñānena bahirmukhenāvabhāsena sarvaṃ gocaraṃ nīlasukhādirūpaṃ viṣayam ālokya

12.2.2.2

तस्माच्छब्दार्थचिन्तासु न सावस्था न या शिवः

tasmācchabdārthacintāsu na sāvasthā na yā śivaḥ

12.2.2.3

इत्युपपादितदृशा विमृश्य एकत्र स्रष्टरि शंकरात्मनि स्वभावे सर्वम् आरोपयेत् निमीलनोन्मीलनदशयोस् तदभेदेन जानीयात् पूर्वापरकोट्यवष्टम्भदार्ढ्यान् मध्यभूमिम् अपि चिद्रसाश्यानतारूपतयैव पश्येद् इत्यर्थः

ityupapāditadṛśā vimṛśya ekatra sraṣṭari śaṃkarātmani svabhāve sarvam āropayet nimīlanonmīlanadaśayos tadabhedena jānīyāt pūrvāparakoṭyavaṣṭambhadārḍhyān madhyabhūmim api cidrasāśyānatārūpatayaiva paśyed ityarthaḥ

12.2.3

एवं च न केनचिद् अन्येन व्यतिरिक्तेन वस्तुना बाध्यते सर्वस्मिन् स्वात्मनः स्वीकृतत्वात्

evaṃ ca na kenacid anyena vyatiriktena vastunā bādhyate sarvasmin svātmanaḥ svīkṛtatvāt

12.2.4

यथोक्तं श्रीप्रत्यभिज्ञाकारेण

yathoktaṃ śrīpratyabhijñākāreṇa

12.2.4.2

यो ऽविकल्पम् इदम् अर्थम् अण्डजं पश्यतीश निखिलं भवद्वपुः

yo 'vikalpam idam artham aṇḍajaṃ paśyatīśa nikhilaṃ bhavadvapuḥ

12.2.4.3

स्वात्मपक्षपरिपूरिते जगत्यस्य नित्यसुखिनः कुतो भयम्

svātmapakṣaparipūrite jagatyasya nityasukhinaḥ kuto bhayam

12.2.4.4

इति

iti

12.2.5

ततो ऽन्येन न पीड्यते इति यदुक्तं तत्र को ऽसाव् अन्यः पीडकः कश् च पीड्यो यतः शिवात्मकम् एव विश्वमुक्तम् इत्याशङ्क्य पाशानां पशोश्च स्वरूपं निर्णेतुम् आह

tato 'nyena na pīḍyate iti yaduktaṃ tatra ko 'sāv anyaḥ pīḍakaḥ kaś ca pīḍyo yataḥ śivātmakam eva viśvamuktam ityāśaṅkya pāśānāṃ paśośca svarūpaṃ nirṇetum āha

13.2.1

इह यो ऽयं प्रकाशात्मा स्वस्वभावः शांकर उक्तः असौ

iha yo 'yaṃ prakāśātmā svasvabhāvaḥ śāṃkara uktaḥ asau

13.2.1.2

व्यवस्थितः करोत्येष विश्वकारणम् ईश्वरः

vyavasthitaḥ karotyeṣa viśvakāraṇam īśvaraḥ

Spandakārikānirṇaya