1.13.2.11

सावस्था काप्य् अविज्ञेया मादृशां शून्यतोच्यते

sāvasthā kāpy avijñeyā mādṛśāṃ śūnyatocyate

1.13.2.11.2

न पुनर् लोकरूढ्येव नास्तिक्यार्थानुपातिनी

na punar lokarūḍhyeva nāstikyārthānupātinī

1.13.2.12

इत्यालोकमालायाम् उक्तं तत् तु सत्यं त्वादृशाम् अविज्ञेया अविज्ञेयत्वाद् वक्तुम् अशक्येत्य् उच्यतां शून्यतेति तु कुतः शून्यतापि च यावद् भाव्यते तावद् विकल्पोल्लिखितत्वाद् असौ

ityālokamālāyām uktaṃ tat tu satyaṃ tvādṛśām avijñeyā avijñeyatvād vaktum aśakyety ucyatāṃ śūnyateti tu kutaḥ śūnyatāpi ca yāvad bhāvyate tāvad vikalpollikhitatvād asau

1.13.2.13

यदि च त्वादृशां सा ज्ञातुमशक्या तत् तत्पदसाक्षात्काराभिज्ञसद्गुरुसपर्या कार्या न तु शून्यतेति स्वमनीषिकयैव व्यवहृत्यात्मा परश् चागाधे महामोहे निक्षेप्तव्य इत्यलम्

yadi ca tvādṛśāṃ sā jñātumaśakyā tat tatpadasākṣātkārābhijñasadgurusaparyā kāryā na tu śūnyateti svamanīṣikayaiva vyavahṛtyātmā paraś cāgādhe mahāmohe nikṣeptavya ityalam

1.13.2.14

अथ कुतो ज्ञातं तत्र मूढतास्तीत्यत्रानेनोत्तरम् आह यत इति

atha kuto jñātaṃ tatra mūḍhatāstītyatrānenottaram āha yata iti

1.13.2.15

अभियोगः समाधानोत्थितस्य कीदृगहम् आसमिति तदवस्थाभिमुखविमर्शात्माभिलापस् तत्संस्पर्शात् तद्वशाद्धेतोस् तद् आसीद् इति यतो निश्चयः गाढमूढो ऽहम् आसम् इति यतो ऽस्ति प्रतिपत्तिः अतो मोहावस्थैव सा कल्पिता तथा स्मर्यमाणत्वात् सा चानुभूयमानत्वाद् अनुभवितुः प्रमातुर् अवस्थातृरूपस्य प्रत्युत सत्ताम् आवेदयते न त्व् अभावमिति विश्वाभावावस्थायां चिद्रूपस्याखण्डितमेव रूपं तिष्ठतीति नामुष्याभावो जातुचिद् वक्तुं शक्यत इत्युक्तं भवति

abhiyogaḥ samādhānotthitasya kīdṛgaham āsamiti tadavasthābhimukhavimarśātmābhilāpas tatsaṃsparśāt tadvaśāddhetos tad āsīd iti yato niścayaḥ gāḍhamūḍho 'ham āsam iti yato 'sti pratipattiḥ ato mohāvasthaiva sā kalpitā tathā smaryamāṇatvāt sā cānubhūyamānatvād anubhavituḥ pramātur avasthātṛrūpasya pratyuta sattām āvedayate na tv abhāvamiti viśvābhāvāvasthāyāṃ cidrūpasyākhaṇḍitameva rūpaṃ tiṣṭhatīti nāmuṣyābhāvo jātucid vaktuṃ śakyata ityuktaṃ bhavati

1.13.2.16

ननु दृष्टं निश्चितं नीलादि स्मर्यते न च शून्यभूतस्य न्यग्भूतबुद्धिवृत्तेर् निश्चयो ऽस्ति तत् कथमुक्तं तद् आसीद् इत्यौत्तरकालिकान् निश्चयान् मूढता सेति

nanu dṛṣṭaṃ niścitaṃ nīlādi smaryate na ca śūnyabhūtasya nyagbhūtabuddhivṛtter niścayo 'sti tat kathamuktaṃ tad āsīd ityauttarakālikān niścayān mūḍhatā seti

1.13.2.17

उच्यते वेद्यस्यैषा गतिः यस्मात् तदिदंतासारमिदंतया यावत्प्रमात्रा स्वात्मोपारोहेण न निश्चितं तावन् न स्मर्यते वेदकस्तु कल्पितशून्याद्यवस्थासु संकुचितो ऽप्य् असांकेतिकाहंतापरमार्थ एवेति न तस्य स्वात्मनि पृथक्तास्तीति तन्निश्चायको विकल्पः इत्यहंविमृश्यम् एव तदा स्वसंवेदने नैव सिद्धं शून्यप्रमातृरूपं विश्वप्रतियोगित्वाच् च संकोचसार

ucyate vedyasyaiṣā gatiḥ yasmāt tadidaṃtāsāramidaṃtayā yāvatpramātrā svātmopāroheṇa na niścitaṃ tāvan na smaryate vedakastu kalpitaśūnyādyavasthāsu saṃkucito 'py asāṃketikāhaṃtāparamārtha eveti na tasya svātmani pṛthaktāstīti tanniścāyako vikalpaḥ ityahaṃvimṛśyam eva tadā svasaṃvedane naiva siddhaṃ śūnyapramātṛrūpaṃ viśvapratiyogitvāc ca saṃkocasāra

1.13.2.18

सदुत्तरकालं स्मर्यत इति न काचिद् अनुपपत्तिर् यस्माद् एवमतस् तच् छून्यात्मकं पदं कृत्रिमम् तस्माद् भूतमभूतं वा यद् यद् एवातिभाव्यते

saduttarakālaṃ smaryata iti na kācid anupapattir yasmād evamatas tac chūnyātmakaṃ padaṃ kṛtrimam tasmād bhūtamabhūtaṃ vā yad yad evātibhāvyate

1.13.2.18.2

इति तदुक्तयैव नीत्या अभूतभावनयैवोत्थापितं परमेश्वरेणैव ज्ञानगोपनायै मूढानाम् उपेयतया तथा भासितमित्यर्थः

iti taduktayaiva nītyā abhūtabhāvanayaivotthāpitaṃ parameśvareṇaiva jñānagopanāyai mūḍhānām upeyatayā tathā bhāsitamityarthaḥ

1.13.2.19

ज्ञेयं ज्ञातव्यं ज्ञेयरूपं च सदा सुषुप्तवदिति दृष्टान्तः

jñeyaṃ jñātavyaṃ jñeyarūpaṃ ca sadā suṣuptavaditi dṛṣṭāntaḥ

1.13.2.20

अयं भावः सदा सुषुप्तं मोहरूपमप्रयाससिद्धं सर्वस्यास्त्येव तत् किम् अनेन समाधिप्रयत्नोपार्जितेनान्येन शून्येन कृत्यं द्वयस्याप्यवस्तुत्वाविशेषाद् इति

ayaṃ bhāvaḥ sadā suṣuptaṃ moharūpamaprayāsasiddhaṃ sarvasyāstyeva tat kim anena samādhiprayatnopārjitenānyena śūnyena kṛtyaṃ dvayasyāpyavastutvāviśeṣād iti

1.13.2.21

प्रायश्चास्मिन् शून्ये दुरुत्तरे महामोहार्णव एव वेदान्तविदक्षपादसांख्यसौगतादिप्राया बहवो ऽनुप्रविष्टाः

prāyaścāsmin śūnye duruttare mahāmohārṇava eva vedāntavidakṣapādasāṃkhyasaugatādiprāyā bahavo 'nupraviṣṭāḥ

1.13.2.22

स्पन्दतत्त्वसमाविविक्षूणाम् अपि च शिथिलीभूतप्रयत्नानां शून्यम् एतद् विघ्नभूतम्

spandatattvasamāvivikṣūṇām api ca śithilībhūtaprayatnānāṃ śūnyam etad vighnabhūtam

1.13.2.23

यद्वक्ष्यति

yadvakṣyati

1.13.2.23.2

तदा तस्मिन्महाव्योम्नि

tadā tasminmahāvyomni

1.13.2.24

इत्यारभ्य

ityārabhya

1.13.2.24.2

सौषुप्तपदवन्मूढः

sauṣuptapadavanmūḍhaḥ

1.13.2.25

इति

iti

1.13.2.26

अत एतदुच्छेदे ग्रन्थकारस्य महान् संरम्भो लक्ष्यते

ata etaducchede granthakārasya mahān saṃrambho lakṣyate

Spandakārikānirṇaya