16.53

प्रग्राहकं यत्तु निमित्तमुक्तमुद्धन्यमाने हृदि तन्न सेव्यम्

pragrāhakaṃ yattu nimittamuktamuddhanyamāne hṛdi tanna sevyam

16.53.2

एवं हि चित्तं प्रशमं न याति [...

evaṃ hi cittaṃ praśamaṃ na yāti [...

16.54

शमाय यत् स्यान्नियतं निमित्तं जातोद्धवे चेतसि तस्य कालः

śamāya yat syānniyataṃ nimittaṃ jātoddhave cetasi tasya kālaḥ

16.54.2

एवं हि चित्तं प्रशमं नियच्छेत् प्रदीप्यमानो ऽग्निरिवोदकेन

evaṃ hi cittaṃ praśamaṃ niyacchet pradīpyamāno 'gnirivodakena

16.55

शमावहं यन्नियतं निमित्तं सेव्यं न तच्चेतसि लीयमाने

śamāvahaṃ yanniyataṃ nimittaṃ sevyaṃ na taccetasi līyamāne

16.55.2

एवं हि भूयो लयमेति चित्तम् अनीर्यमाणो ऽग्निरिवाल्पसारः

evaṃ hi bhūyo layameti cittam anīryamāṇo 'gnirivālpasāraḥ

16.56

प्रग्राहकं यन्नियतं निमित्तं लयं गते चेतसि तस्य कालः

pragrāhakaṃ yanniyataṃ nimittaṃ layaṃ gate cetasi tasya kālaḥ

16.56.2

क्रियासमर्थं हि मनस्तथा स्यान्मन्दायमानो ऽग्निरिवेन्धनेन

kriyāsamarthaṃ hi manastathā syānmandāyamāno 'gnirivendhanena

16.57

औपेक्षिकं नापि निमित्तमिष्टं लयं गते चेतसि सोद्धवे वा

aupekṣikaṃ nāpi nimittamiṣṭaṃ layaṃ gate cetasi soddhave vā

16.57.2

एवं हि तीव्रं जनयेदनर्थमुपेक्षितो व्याधिरिवातुरस्य

evaṃ hi tīvraṃ janayedanarthamupekṣito vyādhirivāturasya

16.58

यत्स्यादुपेक्षानियतं निमित्तं साम्यं गते चेतसि तस्य कालः

yatsyādupekṣāniyataṃ nimittaṃ sāmyaṃ gate cetasi tasya kālaḥ

16.58.2

एवं हि कृत्याय भवेत्प्रयोगो रथो विधेयाश्व इव प्रयातः

evaṃ hi kṛtyāya bhavetprayogo ratho vidheyāśva iva prayātaḥ

16.59

रागोद्धवव्याकुलिते ऽपि चित्ते मैत्रोपसंहारविधिर्न कार्यः

rāgoddhavavyākulite 'pi citte maitropasaṃhāravidhirna kāryaḥ

16.59.2

रागात्मको मुह्यति मैत्र्या हि स्नेहं कफक्षोभ इवोपयुज्य

rāgātmako muhyati maitryā hi snehaṃ kaphakṣobha ivopayujya

16.60

रागोद्धते चेतसि धैर्यमेत्य निषेवितव्यं त्वशुभं निमित्तम्

rāgoddhate cetasi dhairyametya niṣevitavyaṃ tvaśubhaṃ nimittam

16.60.2

रागात्मको ह्येवमुपैति शर्म कफात्मको रूक्षमिवोपयुज्य

rāgātmako hyevamupaiti śarma kaphātmako rūkṣamivopayujya

16.61

व्यापाददोषेण मनस्युदीर्णे न सेवितव्यं त्वशुभं निमित्तम्

vyāpādadoṣeṇa manasyudīrṇe na sevitavyaṃ tvaśubhaṃ nimittam

16.61.2

द्वेषात्मकस्य ह्यशुभा वधाय पित्तात्मनस्तीक्ष्ण इवोपचारः

dveṣātmakasya hyaśubhā vadhāya pittātmanastīkṣṇa ivopacāraḥ

16.62

व्यापाददोषक्षुभिते तु चित्ते सेव्या स्वपक्षोपनयेन मैत्री

vyāpādadoṣakṣubhite tu citte sevyā svapakṣopanayena maitrī

16.62.2

द्वेषात्मनो हि प्रशमाय मैत्री पित्तात्मनः शीत इवोपचारः

dveṣātmano hi praśamāya maitrī pittātmanaḥ śīta ivopacāraḥ

Saundarānanda