16.13

काये सति व्याधिजरादि दुःखं क्षुत्तर्षवर्षोष्णहिमादि चैव

kāye sati vyādhijarādi duḥkhaṃ kṣuttarṣavarṣoṣṇahimādi caiva

16.13.2

रूपाश्रिते चेतसि सानुबन्धे शोकारतिक्रोधभयादि दुःखम्

rūpāśrite cetasi sānubandhe śokāratikrodhabhayādi duḥkham

16.14

प्रत्यक्षमालोक्य च जन्मदुःखं दुःखं तथातीतमपीति विद्धि

pratyakṣamālokya ca janmaduḥkhaṃ duḥkhaṃ tathātītamapīti viddhi

16.14.2

यथा च तद्दुःखमिदं च दुःखं दुःखं तथानागतमप्यवेहि

yathā ca tadduḥkhamidaṃ ca duḥkhaṃ duḥkhaṃ tathānāgatamapyavehi

16.15

बीजस्वभावो हि यथेह दृष्टो भूतो ऽपि भव्यो ऽपि तथानुमेयः

bījasvabhāvo hi yatheha dṛṣṭo bhūto 'pi bhavyo 'pi tathānumeyaḥ

16.15.2

प्रत्यक्षतश्च ज्वलनो यथोष्णो भूतो ऽपि भव्यो ऽपि तथोष्ण एव

pratyakṣataśca jvalano yathoṣṇo bhūto 'pi bhavyo 'pi tathoṣṇa eva

16.16

तन्नामरूपस्य गुणानुरूपं यत्रैव निर्वृत्तिरुदारवृत्त

tannāmarūpasya guṇānurūpaṃ yatraiva nirvṛttirudāravṛtta

16.16.2

तत्रैव दुःखं न हि तद्विमुक्तं दुःखं भविष्यत्यभवद् भवेद् वा

tatraiva duḥkhaṃ na hi tadvimuktaṃ duḥkhaṃ bhaviṣyatyabhavad bhaved vā

16.17

प्रवृत्तिदुःखस्य च तस्य लोके तृष्णादयो दोषगणा निमित्तम्

pravṛttiduḥkhasya ca tasya loke tṛṣṇādayo doṣagaṇā nimittam

16.17.2

नैवेश्वरो न प्रकृतिर्न कालो नापि स्वभावो न विधिर्यदृच्छा

naiveśvaro na prakṛtirna kālo nāpi svabhāvo na vidhiryadṛcchā

16.18

ज्ञातव्यमेतेन च कारणेन लोकस्य दोषेभ्य इति प्रवृत्तिः

jñātavyametena ca kāraṇena lokasya doṣebhya iti pravṛttiḥ

16.18.2

यस्मान्म्रियन्ते सरजस्तमस्का न जायते वीतरजस्तमस्कः

yasmānmriyante sarajastamaskā na jāyate vītarajastamaskaḥ

16.19

इच्छाविशेषे सति तत्र तत्र यानासनादेर्भवति प्रयोगः

icchāviśeṣe sati tatra tatra yānāsanāderbhavati prayogaḥ

16.19.2

यस्मादतस्तर्षवशात्तथैव जन्म प्रजानामिति वेदितव्यम्

yasmādatastarṣavaśāttathaiva janma prajānāmiti veditavyam

16.20

सत्त्वान्यभिष्वङ्गवशानि दृष्ट्वा स्वजातिषु प्रीतिपराण्यतीव

sattvānyabhiṣvaṅgavaśāni dṛṣṭvā svajātiṣu prītiparāṇyatīva

16.20.2

अभ्यासयोगादुपपादितानि तैरेव दोषैरिति तानि विद्धि

abhyāsayogādupapāditāni taireva doṣairiti tāni viddhi

16.21

क्रोधप्रहर्षादिभिराश्रयाणामुत्पद्यते चेह यथा विशेषः

krodhapraharṣādibhirāśrayāṇāmutpadyate ceha yathā viśeṣaḥ

16.21.2

तथैव जन्मस्वपि नैकरूपो निर्वर्तते क्लेशकृतो विशेषः

tathaiva janmasvapi naikarūpo nirvartate kleśakṛto viśeṣaḥ

16.22

दोषाधिके जन्मनि तीव्रदोष उत्पद्यते रागिणि तीव्ररागः

doṣādhike janmani tīvradoṣa utpadyate rāgiṇi tīvrarāgaḥ

16.22.2

मोहाधिके मोहबलाधिकश्च तदल्पदोषे च तदल्पदोषः

mohādhike mohabalādhikaśca tadalpadoṣe ca tadalpadoṣaḥ

Saundarānanda