16.3

अतः परं तत्त्वपरीक्षणेन मनो दधात्यास्रवसंक्षयाय

ataḥ paraṃ tattvaparīkṣaṇena mano dadhātyāsravasaṃkṣayāya

16.3.2

ततो हि दुःखप्रभृतीनि सम्यक् चत्वारि सत्यानि पदान्यवैति

tato hi duḥkhaprabhṛtīni samyak catvāri satyāni padānyavaiti

16.4

बाधात्मकं दुःखमिदं प्रसक्तं दुःखस्य हेतुः प्रभवात्मको ऽयम्

bādhātmakaṃ duḥkhamidaṃ prasaktaṃ duḥkhasya hetuḥ prabhavātmako 'yam

16.4.2

दुःखक्षयो निःसरणात्मको ऽयं त्राणात्मको ऽयं प्रशमाय मार्गः

duḥkhakṣayo niḥsaraṇātmako 'yaṃ trāṇātmako 'yaṃ praśamāya mārgaḥ

16.5

इत्यार्यसत्यान्यवबुध्य बुद्ध्या चत्वारि सम्यक् प्रतिविध्य चैव

ityāryasatyānyavabudhya buddhyā catvāri samyak pratividhya caiva

16.5.2

सर्वास्रवान् भावनयाभिभूय न जायते शान्तिमवाप्य भूयः

sarvāsravān bhāvanayābhibhūya na jāyate śāntimavāpya bhūyaḥ

16.6

अबोधतो ह्यप्रतिवेधतश्च तत्त्वात्मकस्यास्य चतुष्टयस्य

abodhato hyaprativedhataśca tattvātmakasyāsya catuṣṭayasya

16.6.2

भवाद् भवं याति न शान्तिमेति संसारदोलामधिरुह्य लोकः

bhavād bhavaṃ yāti na śāntimeti saṃsāradolāmadhiruhya lokaḥ

16.7

तस्माज्जरादेर्व्यसनस्य मूलं समासतो दुःखमवैहि जन्म

tasmājjarādervyasanasya mūlaṃ samāsato duḥkhamavaihi janma

16.7.2

सर्वौषधीनामिव भूर्भवाय सर्वापदां क्षेत्रमिदं हि जन्म

sarvauṣadhīnāmiva bhūrbhavāya sarvāpadāṃ kṣetramidaṃ hi janma

16.8

यज्जन्मरूपस्य हि सेन्द्रियस्य दुःखस्य तन्नैकविधस्य जन्म

yajjanmarūpasya hi sendriyasya duḥkhasya tannaikavidhasya janma

16.8.2

यः संभवश्चास्य समुच्छ्रयस्य मृत्योश्च रोगस्य च संभवः सः

yaḥ saṃbhavaścāsya samucchrayasya mṛtyośca rogasya ca saṃbhavaḥ saḥ

16.9

सद् वाप्यसद् वा विषमिश्रमन्नं यथा विनाशाय न धारणाय

sad vāpyasad vā viṣamiśramannaṃ yathā vināśāya na dhāraṇāya

16.9.2

लोके तथा तिर्यगुपर्यधो वा दुःखाय सर्वं न सुखाय जन्म

loke tathā tiryaguparyadho vā duḥkhāya sarvaṃ na sukhāya janma

16.10

जरादयो नैकविधाः प्रजानां सत्यां प्रवृत्तौ प्रभवन्त्यनर्थाः

jarādayo naikavidhāḥ prajānāṃ satyāṃ pravṛttau prabhavantyanarthāḥ

16.10.2

प्रवात्सु घोरेष्वपि मारुतेषु न

ghoreṣvapi māruteṣu na hyaprasūtāstaravaścalanti

16.11

आकाशयोनिः पवनो यथा हि यथा शमीगर्भशयो हुताशः

ākāśayoniḥ pavano yathā hi yathā śamīgarbhaśayo hutāśaḥ

16.11.2

आपो यथान्तर्वसुधाशयाश्च दुःखं तथा चित्तशरीरयोनिः

āpo yathāntarvasudhāśayāśca duḥkhaṃ tathā cittaśarīrayoniḥ

16.12

अपां द्रवत्वं कठिनत्वमुर्व्या वायोश्चलत्वं ध्रुवमौष्ण्यमग्नेः

apāṃ dravatvaṃ kaṭhinatvamurvyā vāyoścalatvaṃ dhruvamauṣṇyamagneḥ

16.12.2

यथा स्वभावो हि तथा स्वभावो दुःखं शरीरस्य च चेतसश्च

yathā svabhāvo hi tathā svabhāvo duḥkhaṃ śarīrasya ca cetasaśca

Saundarānanda