3.2.1.36.2

अङ्गुलीश्च न्यचन्ति वाचं च यच्छन्त्य् अतो हि किंच न जपिष्यन्भवतीति वदन्तस् तद् उ तथा न कुर्याद् यथा पराञ्चं धावन्तम् अनुलिप्सेत तं नानुलभेतैवं ह स यज्ञं नानुलभते तस्माद् अमुत्रैवाङ्गुलीर् न्यचेद् अमुत्र वाचं यच्छेत्

aṅgulīśca nyacanti vācaṃ ca yacchanty ato hi kiṃca na japiṣyanbhavatīti vadantas tad u tathā na kuryād yathā parāñcaṃ dhāvantam anulipseta taṃ nānulabhetaivaṃ ha sa yajñaṃ nānulabhate tasmād amutraivāṅgulīr nyaced amutra vācaṃ yacchet

3.2.1.37

अथ यद्दीक्षितः

atha yaddīkṣitaḥ

3.2.1.37.2

ऋचं वा यजुर्वा साम वाभिव्याहरत्य् अभिस्थिरम् अभिस्थिरम् एवैतद् यज्ञमारभते तस्माद् अमुत्रैवाङ्गुलीर्न्यचेद् अमुत्र वाचं यच्छेत्

ṛcaṃ vā yajurvā sāma vābhivyāharaty abhisthiram abhisthiram evaitad yajñamārabhate tasmād amutraivāṅgulīrnyaced amutra vācaṃ yacchet

3.2.1.38

अथ यद्वाचं यच्छति

atha yadvācaṃ yacchati

3.2.1.38.2

वाग्वै यज्ञो यज्ञम् एवैतदात्मन् धत्ते ऽथ यद् वाचंयमो व्याहरति तस्माद् उ हैष विसृष्टो यज्ञः पराङावर्तते तत्रो वैष्णवीमृचं वा यजुर्वा जपेद् यज्ञो वै विष्णुस् तद्यज्ञम् पुनर् आरभते तस्यो हैषा प्रायश्चित्तिः

vāgvai yajño yajñam evaitadātman dhatte 'tha yad vācaṃyamo vyāharati tasmād u haiṣa visṛṣṭo yajñaḥ parāṅāvartate tatro vaiṣṇavīmṛcaṃ vā yajurvā japed yajño vai viṣṇus tadyajñam punar ārabhate tasyo haiṣā prāyaścittiḥ

3.2.1.39

अथैक उद्वदति

athaika udvadati

3.2.1.39.2

दीक्षितो ऽयम् ब्राह्मणो दीक्षितो ऽयम् ब्राह्मण इति निवेदितमेवैनमेतत्सन्तं देवेभ्यो निवेदयत्ययम् महावीर्यो यो यज्ञम् प्रापदित्य् अयं युष्माकैको ऽभूत् तं गोपायतेत्य् एवैतदाह त्रिष्कृत्व आह त्रिवृद्धि यज्ञः

dīkṣito 'yam brāhmaṇo dīkṣito 'yam brāhmaṇa iti niveditamevainametatsantaṃ devebhyo nivedayatyayam mahāvīryo yo yajñam prāpadity ayaṃ yuṣmākaiko 'bhūt taṃ gopāyatety evaitadāha triṣkṛtva āha trivṛddhi yajñaḥ

3.2.1.40

अथ यद्ब्राह्मण इत्याह

atha yadbrāhmaṇa ityāha

3.2.1.40.2

अनद्धेव वा अस्यातः पुरा जानम् भवतीदं ह्याहू रक्षांसि योषितम् अनुसचन्ते तदुत रक्षांस्येव रेत आदधतीत्य् अथात्राद्धा जायते यो ब्रह्मणो यो यज्ञाज्जायते तस्मादपि राजन्यं वा वैश्यं वा ब्राह्मण इत्येव ब्रूयाद् ब्रह्मणो हि जायते यो यज्ञाज्जायते तस्मादाहुर् न सवनकृतं हन्याद् एनस्वी हैव सवनकृतेति

anaddheva vā asyātaḥ purā jānam bhavatīdaṃ hyāhū rakṣāṃsi yoṣitam anusacante taduta rakṣāṃsyeva reta ādadhatīty athātrāddhā jāyate yo brahmaṇo yo yajñājjāyate tasmādapi rājanyaṃ vā vaiśyaṃ vā brāhmaṇa ityeva brūyād brahmaṇo hi jāyate yo yajñājjāyate tasmādāhur na savanakṛtaṃ hanyād enasvī haiva savanakṛteti

3.2.2.1

वाचं यच्छति

vācaṃ yacchati

3.2.2.1.2

स वाचंयम आस्त आस्तमयात् तद्यद्वाचं यच्छति

sa vācaṃyama āsta āstamayāt tadyadvācaṃ yacchati

3.2.2.2

यज्ञेन वै देवाः

yajñena vai devāḥ

3.2.2.2.2

इमां जितिं जिग्युर्यैषामियं जितिस् ते होचुः कथं न इदम् मनुष्यैर् अनभ्यारोह्यं स्यादिति ते यज्ञस्य रसं धीत्वा यथा मधु मधुकृतो निर्धयेयुर्विदुह्य यज्ञं यूपेन योपयित्वा तिरो ऽभवन्नथ यदेनेनायोपयंस् तस्माद्यूपो नाम

imāṃ jitiṃ jigyuryaiṣāmiyaṃ jitis te hocuḥ kathaṃ na idam manuṣyair anabhyārohyaṃ syāditi te yajñasya rasaṃ dhītvā yathā madhu madhukṛto nirdhayeyurviduhya yajñaṃ yūpena yopayitvā tiro 'bhavannatha yadenenāyopayaṃs tasmādyūpo nāma

3.2.2.3

तद्वा ऋषीणामनुश्रुतमास

tadvā ṛṣīṇāmanuśrutamāsa

3.2.2.3.2

ते यज्ञं समभरन् यथायं यज्ञः संभृत एवं वा एष यज्ञं संभरति यो दीक्षते वाग्वै यज्ञः

te yajñaṃ samabharan yathāyaṃ yajñaḥ saṃbhṛta evaṃ vā eṣa yajñaṃ saṃbharati yo dīkṣate vāgvai yajñaḥ

3.2.2.4

तामस्तमिते वाचं विसृजते

tāmastamite vācaṃ visṛjate

3.2.2.4.2

संवत्सरो वै प्रजापतिः प्रजापतिर्यज्ञो ऽहोरात्रे वै संवत्सर एते ह्येनम् परिप्लवमाने कुरुतः सो ऽहन्न् अदीक्षिष्ट स रात्रिम् प्रापत् स यावानेव यज्ञो यावत्यस्य मात्रा तावन्तमेवैतदाप्त्वा वाचं विसृजते

saṃvatsaro vai prajāpatiḥ prajāpatiryajño 'horātre vai saṃvatsara ete hyenam pariplavamāne kurutaḥ so 'hann adīkṣiṣṭa sa rātrim prāpat sa yāvāneva yajño yāvatyasya mātrā tāvantamevaitadāptvā vācaṃ visṛjate

3.2.2.5

तद्धैके

taddhaike

3.2.2.5.2

नक्षत्रं दृष्ट्वा वाचं विसर्जयन्त्य् अत्रानुष्ठ्यास्तमितो भवतीति वदन्तस् तद् उ तथा न कुर्यात् क्व ते स्युर् यन्मेघः स्यात् तस्माद् यत्रैवानुष्ठ्यास्तमितम् मन्येत तदेव वाचं विसर्जयेत्

nakṣatraṃ dṛṣṭvā vācaṃ visarjayanty atrānuṣṭhyāstamito bhavatīti vadantas tad u tathā na kuryāt kva te syur yanmeghaḥ syāt tasmād yatraivānuṣṭhyāstamitam manyeta tadeva vācaṃ visarjayet

3.2.2.6

अनेनो हैके वाचं विसर्जयन्ति

aneno haike vācaṃ visarjayanti

Śatapathabrāhmaṇa