1.1.4.2.2

तान्यृचां च साम्नां च रूपं यानि शुक्लानि तानि साम्नां रूपं यानि कृष्णानि तान्यृचां यदि वेतरथा यान्येव कृष्णानि तानि साम्नां रूपं यानि शुक्लानि तान्यृचां यान्येव बभ्रूणीव हरीणि तानि यजुषां रूपम्

tānyṛcāṃ ca sāmnāṃ ca rūpaṃ yāni śuklāni tāni sāmnāṃ rūpaṃ yāni kṛṣṇāni tānyṛcāṃ yadi vetarathā yānyeva kṛṣṇāni tāni sāmnāṃ rūpaṃ yāni śuklāni tānyṛcāṃ yānyeva babhrūṇīva harīṇi tāni yajuṣāṃ rūpam

1.1.4.3

सैषा त्रयी विद्या यज्ञः

saiṣā trayī vidyā yajñaḥ

1.1.4.3.2

तस्या एतच्छिल्पमेष वर्णस्तद्यत्कृष्णाजिनम् भवति यज्ञस्यैव सर्वत्वाय तस्मात् कृष्णाजिनमधि दीक्षन्ते यज्ञस्यैव सर्वत्वाय तस्माद् अध्यवहननम् अधिपेषणम् भवत्य् अस्कन्नं हविरसदिति तद्यदेवात्र तण्डुलो वा पिष्टं वा स्कन्दात् तद् यज्ञे यज्ञः प्रतितिष्ठादिति तस्माद् अध्यवहननमधिपेषणम्

tasyā etacchilpameṣa varṇastadyatkṛṣṇājinam bhavati yajñasyaiva sarvatvāya tasmāt kṛṣṇājinamadhi dīkṣante yajñasyaiva sarvatvāya tasmād adhyavahananam adhipeṣaṇam bhavaty askannaṃ havirasaditi tadyadevātra taṇḍulo vā piṣṭaṃ vā skandāt tad yajñe yajñaḥ pratitiṣṭhāditi tasmād adhyavahananamadhipeṣaṇam

1.1.4.4

अथ कृष्णाजिनमादत्ते

atha kṛṣṇājinamādatte

1.1.4.4.2

शर्मासीति चर्म वा एतत्कृष्णस्य तदस्य तन्मानुषं शर्म देवत्रा तस्मादाह शर्मासीति तद् अवधूनोत्य् अवधूतं रक्षो ऽवधूता अरातय इति तन्नाष्ट्रा एवैतद्रक्षांस्यतो ऽपहन्त्य् अतिनत्येव पात्राण्यवधूनोति यद् यस्यामेध्यम् अभूत् तद्यस्यैतद् अवधूनोति

śarmāsīti carma vā etatkṛṣṇasya tadasya tanmānuṣaṃ śarma devatrā tasmādāha śarmāsīti tad avadhūnoty avadhūtaṃ rakṣo 'vadhūtā arātaya iti tannāṣṭrā evaitadrakṣāṃsyato 'pahanty atinatyeva pātrāṇyavadhūnoti yad yasyāmedhyam abhūt tadyasyaitad avadhūnoti

1.1.4.5

तत्प्रतीचीनग्रीवमुपस्तृणाति

tatpratīcīnagrīvamupastṛṇāti

1.1.4.5.2

अदित्यास्त्वगसि प्रति त्वादितिर्वेत्त्वितीयं वै पृथिव्यदितिस् तस्या अस्यै त्वग्यद् इदमस्यामधि किञ्च तस्मादाहादित्यास् त्वग् असीति प्रति त्वादितिर्वेत्त्विति प्रति हि स्वः संजानीते तत्संज्ञामेवैतत्कृष्णाजिनाय च वदति नेदन्योन्यं हिनसात इत्य् अभिनिहितमेव सव्येन पाणिना भवति

adityāstvagasi prati tvāditirvettvitīyaṃ vai pṛthivyaditis tasyā asyai tvagyad idamasyāmadhi kiñca tasmādāhādityās tvag asīti prati tvāditirvettviti prati hi svaḥ saṃjānīte tatsaṃjñāmevaitatkṛṣṇājināya ca vadati nedanyonyaṃ hinasāta ity abhinihitameva savyena pāṇinā bhavati

1.1.4.6

अथ दक्षिणेनोलूखलमाहरति

atha dakṣiṇenolūkhalamāharati

1.1.4.6.2

नेदिह पुरा नाष्ट्रा रक्षांस्याविशानिति ब्राह्मणो हि रक्षसामपहन्ता तस्माद् अभिनिहितमेव सव्येन पाणिना भवति

nediha purā nāṣṭrā rakṣāṃsyāviśāniti brāhmaṇo hi rakṣasāmapahantā tasmād abhinihitameva savyena pāṇinā bhavati

1.1.4.7

अथोलूखलं निदधाति

atholūkhalaṃ nidadhāti

1.1.4.7.2

अद्रिरसि वानस्पत्यो ग्रावासि पृथुबुध्न इति वा तद्यथैवादः सोमं राजानं ग्रावभिरभिषुण्वन्त्येवमेवैतदुलूखलमुसलाभ्यां दृषदुपलाभ्यां हविर्यज्ञमभिषुणोत्यद्रय इति वै तेषामेकं नाम तस्मादाहाद्रिरसीति वानस्पत्य इति वानस्पत्यो ह्येष ग्रावासि पृथुबुध्न इति ग्रावा ह्येष पृथुबुध्नो ह्येष प्रति त्वादित्यास्त्वग्वेत्त्विति तत्संज्ञम् इवैतत्कृष्णाजिनाय च वदति नेदन्योन्यं हिनसात इति

adrirasi vānaspatyo grāvāsi pṛthubudhna iti vā tadyathaivādaḥ somaṃ rājānaṃ grāvabhirabhiṣuṇvantyevamevaitadulūkhalamusalābhyāṃ dṛṣadupalābhyāṃ haviryajñamabhiṣuṇotyadraya iti vai teṣāmekaṃ nāma tasmādāhādrirasīti vānaspatya iti vānaspatyo hyeṣa grāvāsi pṛthubudhna iti grāvā hyeṣa pṛthubudhno hyeṣa prati tvādityāstvagvettviti tatsaṃjñam ivaitatkṛṣṇājināya ca vadati nedanyonyaṃ hinasāta iti

1.1.4.8

अथ हविरावपति

atha havirāvapati

1.1.4.8.2

अग्नेस्तनूरसि वाचो विसर्जनमिति यज्ञो हि तेनाग्नेस्तनूर्वाचो विसर्जनमिति यां वा अमूं हविर्ग्रहीष्यन्वाचं यच्छत्यत्र वै तं विसृजते तद्यदेतामत्र वाचं विसृजत एष हि यज्ञ उलूखले प्रत्यष्ठादेष हि प्रासारि तस्मादाह वाचो विसर्जनमिति

agnestanūrasi vāco visarjanamiti yajño hi tenāgnestanūrvāco visarjanamiti yāṃ vā amūṃ havirgrahīṣyanvācaṃ yacchatyatra vai taṃ visṛjate tadyadetāmatra vācaṃ visṛjata eṣa hi yajña ulūkhale pratyaṣṭhādeṣa hi prāsāri tasmādāha vāco visarjanamiti

1.1.4.9

स यदिदम् पुरा मानुषीं वाचं व्याहरेत्

sa yadidam purā mānuṣīṃ vācaṃ vyāharet

1.1.4.9.2

तत्रो वैष्णावीम् ऋचं वा यजुर्वा जपेद् यज्ञो वै विष्णुस्तद् यज्ञम् पुनरारभते तस्यो हैषा प्रायश्चित्तिर् देववीतये त्वा गृह्णामीति देवानवदित्यु

tatro vaiṣṇāvīm ṛcaṃ vā yajurvā japed yajño vai viṣṇustad yajñam punarārabhate tasyo haiṣā prāyaścittir devavītaye tvā gṛhṇāmīti devānavadityu

1.1.4.10

अथ मुसलमादत्ते

atha musalamādatte

1.1.4.10.2

बृहद्ग्रावासि वानस्पत्य इति बृहद्ग्रावा ह्येष वानस्पत्यो ह्येष तदवदधाति स इदं देवेभ्यो हविः शमीष्व सुशमि शमीष्वेति स इदं देवेभ्यो हविः संस्कुरु साधुसंस्कृतं संस्कुर्वित्येवैतदाह

bṛhadgrāvāsi vānaspatya iti bṛhadgrāvā hyeṣa vānaspatyo hyeṣa tadavadadhāti sa idaṃ devebhyo haviḥ śamīṣva suśami śamīṣveti sa idaṃ devebhyo haviḥ saṃskuru sādhusaṃskṛtaṃ saṃskurvityevaitadāha

1.1.4.11

अथ हविष्कृतम् उद्वादयति

atha haviṣkṛtam udvādayati

1.1.4.11.2

हविष्कृदेहि हविष्कृदेहीति वाग्वै हविष्कृद् वाचम् एवैतद्विसृजते वागु वै यज्ञस् तद् यज्ञमेवैतत् पुनरुपह्वयते

haviṣkṛdehi haviṣkṛdehīti vāgvai haviṣkṛd vācam evaitadvisṛjate vāgu vai yajñas tad yajñamevaitat punarupahvayate

1.1.4.12

तानि वा एतानि

tāni vā etāni

Śatapathabrāhmaṇa