1.4.4.14.2

युनक्त्येवैनम् एतद्युक्तो देवेभ्यो यज्ञं वहादिति तस्मात् संमार्ष्टि परिक्रामं संमार्ष्टि परिक्रामं हि योग्यं युञ्जन्ति त्रिस्त्रिः संमार्ष्टि त्रिवृद्धि यज्ञः

yunaktyevainam etadyukto devebhyo yajñaṃ vahāditi tasmāt saṃmārṣṭi parikrāmaṃ saṃmārṣṭi parikrāmaṃ hi yogyaṃ yuñjanti tristriḥ saṃmārṣṭi trivṛddhi yajñaḥ

1.4.4.15

स संमार्ष्टि

sa saṃmārṣṭi

1.4.4.15.2

अग्ने वाजजिद्वाजं त्वा सरिष्यन्तं त्वा वाजजितं संमार्ज्मीति यज्ञं त्वा वक्ष्यन्तं यज्ञियं संमार्ज्मीत्य् एवैतद् आहाथोपरिष्टात् तूष्णीं त्रिस् तद् यथा युक्त्वा प्राजेत् प्रेहि वहेत्य् एवम् एवैतत् कशयोपक्षिपति प्रेहि देवेभ्यो यज्ञं वहेति तस्माद् उपरिष्टात्तूष्णीं त्रिस् तद् यद् एतदन्तरेण कर्म क्रियते तस्माद् इदम् मनश्च वाक्च समानम् एव सन्नानेव

agne vājajidvājaṃ tvā sariṣyantaṃ tvā vājajitaṃ saṃmārjmīti yajñaṃ tvā vakṣyantaṃ yajñiyaṃ saṃmārjmīty evaitad āhāthopariṣṭāt tūṣṇīṃ tris tad yathā yuktvā prājet prehi vahety evam evaitat kaśayopakṣipati prehi devebhyo yajñaṃ vaheti tasmād upariṣṭāttūṣṇīṃ tris tad yad etadantareṇa karma kriyate tasmād idam manaśca vākca samānam eva sannāneva

1.4.5.1

स स्रुचोत्तरमाघारमाघारयिष्यन्

sa srucottaramāghāramāghārayiṣyan

1.4.5.1.2

पूर्वेण स्रुचावञ्जलिं निदधाति नमो देवेभ्यः स्वधा पितृभ्य इति तद् देवेभ्यश्चैवैतत्पितृभ्यश्चार्त्विज्यं करिष्यन्निह्नुते सुयमे मे भूयास्तमिति स्रुचावादत्ते सुभरे मे भूयास्तम् भर्तुं वां शकेयम् इत्य् एवैतद् आहास्कन्नम् अद्य देवेभ्य आज्यं संभ्रियासम् इत्य् अविक्षुब्धम् अद्य देवेभ्यो यज्ञं तनवा इत्येवैतदाह

pūrveṇa srucāvañjaliṃ nidadhāti namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhya iti tad devebhyaścaivaitatpitṛbhyaścārtvijyaṃ kariṣyannihnute suyame me bhūyāstamiti srucāvādatte subhare me bhūyāstam bhartuṃ vāṃ śakeyam ity evaitad āhāskannam adya devebhya ājyaṃ saṃbhriyāsam ity avikṣubdham adya devebhyo yajñaṃ tanavā ityevaitadāha

1.4.5.2

अङ्घ्रिणा विष्णो मा त्वावक्रमिषमिति

aṅghriṇā viṣṇo mā tvāvakramiṣamiti

1.4.5.2.2

यज्ञो वै विष्णुस्तस्मा एवैतन्निह्नुते मा त्वावक्रमिषम् इति वसुमतीम् अग्ने ते छायामुपस्थेषमिति साध्वीमग्ने ते छायाम् उपस्थेषम् इत्य् एवैतदाह

yajño vai viṣṇustasmā evaitannihnute mā tvāvakramiṣam iti vasumatīm agne te chāyāmupastheṣamiti sādhvīmagne te chāyām upastheṣam ity evaitadāha

1.4.5.3

विष्णो स्थानमसीति

viṣṇo sthānamasīti

1.4.5.3.2

यज्ञो वै विष्णुस्तस्येव ह्येतदन्तिकं तिष्ठति तस्मादाह विष्णो स्थानम् असीतीत इन्द्रो वीर्यमकृणोदित्यतो हीन्द्रस्तिष्ठन्दक्षिणतो नाष्ट्रा रक्षांस्यपाहंस् तस्मादाहेत इन्द्रो वीर्यमकृणोदित्य् ऊर्ध्वो ऽध्वर आस्थाद् इत्य् अध्वरो वै यज्ञ ऊर्ध्वो यज्ञ आस्थादित्येवैतदाह

yajño vai viṣṇustasyeva hyetadantikaṃ tiṣṭhati tasmādāha viṣṇo sthānam asītīta indro vīryamakṛṇodityato hīndrastiṣṭhandakṣiṇato nāṣṭrā rakṣāṃsyapāhaṃs tasmādāheta indro vīryamakṛṇodity ūrdhvo 'dhvara āsthād ity adhvaro vai yajña ūrdhvo yajña āsthādityevaitadāha

1.4.5.4

अग्ने वेर्होत्रं वेर्दूत्यमिति

agne verhotraṃ verdūtyamiti

1.4.5.4.2

उभयं वा एतदग्निर्देवानां होता च दूतश्च तदुभयं विद्धि यद्देवानाम् असीत्य् एवैतदाहावतां त्वां द्यावापृथिवी अव त्वं द्यावापृथिवी इति नात्र तिरोहितमिवास्ति स्विष्टकृद्देवेभ्य इन्द्र आज्येन हविषाभूत्स्वाहेतीन्द्रो वै यज्ञस्य देवता तस्मादाहेन्द्र आज्येनेति वाचे वा एतमाघारम् आघारयतीन्द्रो वाग् इत्य् उ वा आहुस् तस्माद् व् एवाहेन्द्र आज्येनेति

ubhayaṃ vā etadagnirdevānāṃ hotā ca dūtaśca tadubhayaṃ viddhi yaddevānām asīty evaitadāhāvatāṃ tvāṃ dyāvāpṛthivī ava tvaṃ dyāvāpṛthivī iti nātra tirohitamivāsti sviṣṭakṛddevebhya indra ājyena haviṣābhūtsvāhetīndro vai yajñasya devatā tasmādāhendra ājyeneti vāce vā etamāghāram āghārayatīndro vāg ity u vā āhus tasmād v evāhendra ājyeneti

1.4.5.5

अथासंस्पर्शयन्त् स्रुचौ पर्येत्य

athāsaṃsparśayant srucau paryetya

1.4.5.5.2

ध्रुवया समनक्ति शिरो वै यज्ञस्योत्तर आघार आत्मा वै ध्रुवा तदात्मन्य् एवैतच्छिरः प्रतिदधाति शिरो वै यज्ञस्योत्तर आघारः श्रीर्वै शिरः श्रीर्हि वै शिरस् तस्माद्यो ऽर्धस्य श्रेष्ठो भवत्यसावमुष्यार्धस्य शिर इत्याहुः

dhruvayā samanakti śiro vai yajñasyottara āghāra ātmā vai dhruvā tadātmany evaitacchiraḥ pratidadhāti śiro vai yajñasyottara āghāraḥ śrīrvai śiraḥ śrīrhi vai śiras tasmādyo 'rdhasya śreṣṭho bhavatyasāvamuṣyārdhasya śira ityāhuḥ

1.4.5.6

यजमान एव ध्रुवामनु

yajamāna eva dhruvāmanu

1.4.5.6.2

यो ऽस्मा अरातीयति स उपभृतमनु स यद्धोपभृता समञ्ज्याद् यो यजमानायारातीयति तस्मिंछ्रियं दध्यात् तद् यजमान एवैतच्छ्रियं दधाति तस्माद्ध्रुवया समनक्ति

yo 'smā arātīyati sa upabhṛtamanu sa yaddhopabhṛtā samañjyād yo yajamānāyārātīyati tasmiṃchriyaṃ dadhyāt tad yajamāna evaitacchriyaṃ dadhāti tasmāddhruvayā samanakti

1.4.5.7

स समनक्ति

sa samanakti

1.4.5.7.2

सं ज्योतिषा ज्योतिरिति ज्योतिर् वा इतरस्यामाज्यम् भवति ज्योतिरितरस्यां ते ह्येतदुभे ज्योतिषी संगच्छेते तस्मादेवं समनक्ति

saṃ jyotiṣā jyotiriti jyotir vā itarasyāmājyam bhavati jyotiritarasyāṃ te hyetadubhe jyotiṣī saṃgacchete tasmādevaṃ samanakti

1.4.5.8

अथातो मनसश्चैव वाचश्च

athāto manasaścaiva vācaśca

1.4.5.8.2

अहम्भद्र उदितम् मनश्च ह वै वाक्चाहम्भद्र ऊदाते

ahambhadra uditam manaśca ha vai vākcāhambhadra ūdāte

1.4.5.9

तद्ध मन उवाच

taddha mana uvāca

Śatapathabrāhmaṇa