1.4.1.35.2

होता यो विश्ववेदस इति नेद् अरम् इत्य् आत्मानं ब्रवाणीति तद् उ तथा न ब्रूयान् मानुषं ह ते यज्ञे कुर्वन्ति व्यृद्धं वै तद्यज्ञस्य यन्मानुषं नेद्व्यृद्धम् यज्ञे करवाणीति तस्माद् यथैवर्चानूक्तमेव अनुब्रूयाद्धोतारं विश्ववेदसम् इत्य् एवास्य यज्ञस्य सुक्रतुम् इत्य् एष हि यज्ञस्य सुक्रतुर् यद् अग्निस् तस्माद् आहास्य यज्ञस्य सुक्रतुम् इति सेयं देवान् उपाववर्त ततो देवा अभवन् परासुरा भवति ह वा आत्मना परास्य सपत्ना भवन्ति यस्यैवं विदुष एताम् अन्वाहुः

hotā yo viśvavedasa iti ned aram ity ātmānaṃ bravāṇīti tad u tathā na brūyān mānuṣaṃ ha te yajñe kurvanti vyṛddhaṃ vai tadyajñasya yanmānuṣaṃ nedvyṛddham yajñe karavāṇīti tasmād yathaivarcānūktameva anubrūyāddhotāraṃ viśvavedasam ity evāsya yajñasya sukratum ity eṣa hi yajñasya sukratur yad agnis tasmād āhāsya yajñasya sukratum iti seyaṃ devān upāvavarta tato devā abhavan parāsurā bhavati ha vā ātmanā parāsya sapatnā bhavanti yasyaivaṃ viduṣa etām anvāhuḥ

1.4.1.36

तां वा अष्टमीमनुब्रूयात्

tāṃ vā aṣṭamīmanubrūyāt

1.4.1.36.2

गायत्री वा एषा निदानेनाष्टाक्षरा वै गायत्री तस्माद् अष्टमीमनुब्रूयात्

gāyatrī vā eṣā nidānenāṣṭākṣarā vai gāyatrī tasmād aṣṭamīmanubrūyāt

1.4.1.37

तद्धैके

taddhaike

1.4.1.37.2

पुरस्ताद्धाय्ये दधत्य् अन्नं धाय्ये मुखत इदम् अन्नाद्यं दध्म इति वदन्तस् तद् उ तथा न कुर्याद् अनवक्ﾱप्ता तस्यैषा भवति यः पुरस्ताद्धाय्ये दधाति दशमी वा हि तर्ह्य् एकादशी वा सम्पद्यते तस्यो हैवैषावक्ﾱप्ता भवति यस्यैतामष्टमीम् अन्वाहुस् तस्मादुपरिष्टादेव धाय्ये दध्यात्

purastāddhāyye dadhaty annaṃ dhāyye mukhata idam annādyaṃ dadhma iti vadantas tad u tathā na kuryād anavakﾱptā tasyaiṣā bhavati yaḥ purastāddhāyye dadhāti daśamī vā hi tarhy ekādaśī vā sampadyate tasyo haivaiṣāvakﾱptā bhavati yasyaitāmaṣṭamīm anvāhus tasmādupariṣṭādeva dhāyye dadhyāt

1.4.1.38

समिध्यमानो अध्वर इति

samidhyamāno adhvara iti

1.4.1.38.2

अध्वरो वै यज्ञः समिध्यमानो यज्ञ इत्येवैतदाहाग्निः पावक ईड्य इति पावको ह्येष ईड्यो ह्येष शोचिष्केशस्तमीमह इति शोचन्तीव ह्येतस्य केशाः समिद्धस्य समिद्धो अग्न आहुतेत्य् अतः प्राचीनं सर्वम् इध्मम् अभ्यादध्याद् यद् अन्यत् समिधो ऽपवृङ्क्त इव ह्य् एतद्धोता यद् वा अन्यत् समिध इध्मस्यातिरिच्यते तस्माद् अतः प्राचीनं सर्वम् इध्मम् अभ्यादध्याद् यद् अन्यत् समिधः

adhvaro vai yajñaḥ samidhyamāno yajña ityevaitadāhāgniḥ pāvaka īḍya iti pāvako hyeṣa īḍyo hyeṣa śociṣkeśastamīmaha iti śocantīva hyetasya keśāḥ samiddhasya samiddho agna āhutety ataḥ prācīnaṃ sarvam idhmam abhyādadhyād yad anyat samidho 'pavṛṅkta iva hy etaddhotā yad vā anyat samidha idhmasyātiricyate tasmād ataḥ prācīnaṃ sarvam idhmam abhyādadhyād yad anyat samidhaḥ

1.4.1.39

देवान् यक्षि स्वध्वरेति

devān yakṣi svadhvareti

1.4.1.39.2

अध्वरो वै यज्ञो देवान्यक्षि सुयज्ञियेत्येवैतदाह त्वां हि हव्यवाड् असीत्य् एष हि हव्यवाड् यद् अग्निस् तस्मादाह त्वं हि हव्यवाड् असीत्य् आ जुहोता दुवस्यताग्निम् प्रयत्यध्वरे वृणीध्वं हव्यवाहनमिति सम्प्रेष्यत्य् एवैतयाजुहुत च यजत च यस्मै कामाय समैन्धिढ्वं तत् कुरुतेत्य् एवैतद् आहाग्निम् प्रयत्यध्वर इत्य् अध्वरो वै यज्ञो ऽग्निं प्रयति यज्ञ इत्येवैतद् आह वृणीध्वं हव्यवाहनम् इत्य् एष हि हव्यवाहनो यद् अग्निस् तस्माद् आह वृणीध्वं हव्यवाहनम् इति

adhvaro vai yajño devānyakṣi suyajñiyetyevaitadāha tvāṃ hi havyavāḍ asīty eṣa hi havyavāḍ yad agnis tasmādāha tvaṃ hi havyavāḍ asīty ā juhotā duvasyatāgnim prayatyadhvare vṛṇīdhvaṃ havyavāhanamiti sampreṣyaty evaitayājuhuta ca yajata ca yasmai kāmāya samaindhiḍhvaṃ tat kurutety evaitad āhāgnim prayatyadhvara ity adhvaro vai yajño 'gniṃ prayati yajña ityevaitad āha vṛṇīdhvaṃ havyavāhanam ity eṣa hi havyavāhano yad agnis tasmād āha vṛṇīdhvaṃ havyavāhanam iti

1.4.1.40

तं वा एतम्

taṃ vā etam

1.4.1.40.2

अध्वरवन्तं त्रिचमन्वाह देवान्ह वै यज्ञेन यजमानांत्सपत्ना असुरा दुधूर्षांचक्रुस् ते दुधूर्षन्त एव न शेकुर् धूर्वितुं ते पराबभूवुस् तस्माद् यज्ञो ऽध्वरो नाम दुधूर्षन् ह वा एनं सपत्नः पराभवति यस्यैवं विदुषो ऽध्वरवन्तं त्रिचम् अन्वाहुर् यावद् व् एव सौम्येनाध्वरेणेष्ट्वा जयति तावज्जयति

adhvaravantaṃ tricamanvāha devānha vai yajñena yajamānāṃtsapatnā asurā dudhūrṣāṃcakrus te dudhūrṣanta eva na śekur dhūrvituṃ te parābabhūvus tasmād yajño 'dhvaro nāma dudhūrṣan ha vā enaṃ sapatnaḥ parābhavati yasyaivaṃ viduṣo 'dhvaravantaṃ tricam anvāhur yāvad v eva saumyenādhvareṇeṣṭvā jayati tāvajjayati

1.4.2.1

एतद्ध वै देवा अग्निं गरिष्ठे ऽयुञ्जन्

etaddha vai devā agniṃ gariṣṭhe 'yuñjan

1.4.2.1.2

यद्धोतृत्व इदं नो हव्यं वहेति तमेतद्गरिष्ठे युक्त्वोपामदन् वीर्यवान्वै त्वमस्यलं वै त्वमेतस्मा असीति वीर्ये समादधतो यथेदम् अप्येतर्हि ज्ञातीनां यं गरिष्ठे युञ्जन्ति तम् उपमदन्ति वीर्यवान् वै त्वम् अस्य् अलं वै त्वम् एतस्मा असीति वीर्ये समादधतः स यदत ऊर्ध्वम् अन्वाहोपस्तौत्येवैनम् एतद् वीर्यम् एवास्मिन् दधाति

yaddhotṛtva idaṃ no havyaṃ vaheti tametadgariṣṭhe yuktvopāmadan vīryavānvai tvamasyalaṃ vai tvametasmā asīti vīrye samādadhato yathedam apyetarhi jñātīnāṃ yaṃ gariṣṭhe yuñjanti tam upamadanti vīryavān vai tvam asy alaṃ vai tvam etasmā asīti vīrye samādadhataḥ sa yadata ūrdhvam anvāhopastautyevainam etad vīryam evāsmin dadhāti

1.4.2.2

अग्ने महां असि ब्राह्मण भारतेति

agne mahāṃ asi brāhmaṇa bhārateti

1.4.2.2.2

ब्रह्म ह्यग्निस् तस्मादाह ब्राह्मणेति भारतेत्येष हि देवेभ्यो हव्यं भरति तस्माद्भरतो ऽग्निर् इत्याहुर् एष उ वा इमाः प्रजाः प्राणो भूत्वा बिभर्ति तस्माद् व् एवाह भारतेति

brahma hyagnis tasmādāha brāhmaṇeti bhāratetyeṣa hi devebhyo havyaṃ bharati tasmādbharato 'gnir ityāhur eṣa u vā imāḥ prajāḥ prāṇo bhūtvā bibharti tasmād v evāha bhārateti

1.4.2.3

अथार्षेयम् प्रवृणीते

athārṣeyam pravṛṇīte

1.4.2.3.2

ऋषिभ्यश्चैवैनम् एतद् देवेभ्यश्च निवेदयत्य् अयम् महावीर्यो यो यज्ञम् प्रापदिति तस्माद् आर्षेयम् प्रवृणीते

ṛṣibhyaścaivainam etad devebhyaśca nivedayaty ayam mahāvīryo yo yajñam prāpaditi tasmād ārṣeyam pravṛṇīte

1.4.2.4

परस्ताद् अर्वाक् प्रवृणीते

parastād arvāk pravṛṇīte

1.4.2.4.2

परस्ताद्ध्यर्वाच्यः प्रजाः प्रजायन्ते ज्यायसस्पतय उ चैवैतं निह्नुत इदं हि पितैवाग्रे ऽथ पुत्रो ऽथ पौत्रस् तस्मात् परस्ताद् अर्वाक् प्रवृणीते

parastāddhyarvācyaḥ prajāḥ prajāyante jyāyasaspataya u caivaitaṃ nihnuta idaṃ hi pitaivāgre 'tha putro 'tha pautras tasmāt parastād arvāk pravṛṇīte

1.4.2.5

स आर्षेयमुक्त्वाह

sa ārṣeyamuktvāha

Śatapathabrāhmaṇa