13.4.4.9

अस्थिभ्य एवास्य खदिरः समभवत् तस्मात् स दारुणो बहुसारो दारुणमिव ह्यस्थि तेनैवैनं तद् रूपेण समर्धयत्य् अन्तरे बैल्वा भवन्ति बाह्ये खादिरा अन्तरे हि मज्जानो बाह्यान्यस्थीनि स्व एवैनांस् तद् आयतने दधाति

asthibhya evāsya khadiraḥ samabhavat tasmāt sa dāruṇo bahusāro dāruṇamiva hyasthi tenaivainaṃ tad rūpeṇa samardhayaty antare bailvā bhavanti bāhye khādirā antare hi majjāno bāhyānyasthīni sva evaināṃs tad āyatane dadhāti

13.4.4.10

मांसेभ्य एवास्य पलाशः समभवत् तस्मात् स बहुरसो लोहितरसो लोहितमिव हि मांसं तेनैवैनं तद् रूपेण समर्धयत्य् अन्तरे खादिरा भवन्ति बाह्ये पालाशा अन्तराणि ह्यस्थीनि बाह्यानि मांसानि स्व एवैनांस्तदायतने दधाति

māṃsebhya evāsya palāśaḥ samabhavat tasmāt sa bahuraso lohitaraso lohitamiva hi māṃsaṃ tenaivainaṃ tad rūpeṇa samardhayaty antare khādirā bhavanti bāhye pālāśā antarāṇi hyasthīni bāhyāni māṃsāni sva evaināṃstadāyatane dadhāti

13.4.4.11

अथ यद् एकविंशतिर् भवन्ति एकविंशत्यरत्नय एकविंशो वा एष तपति द्वादश मासाः पञ्चर्तवस् त्रय इमे लोका असावादित्य एकविंशः सो ऽश्वमेध एष प्रजापतिर् एवम् एतम् प्रजापतिं यज्ञं कृत्स्नं संस्कृत्य तस्मिन्न् एकविंशतिम् अग्नीषोमीयान् पशून् आलभते तेषां समानं कर्मेत्य् एतत् पूर्वेद्युः कर्म

atha yad ekaviṃśatir bhavanti ekaviṃśatyaratnaya ekaviṃśo vā eṣa tapati dvādaśa māsāḥ pañcartavas traya ime lokā asāvāditya ekaviṃśaḥ so 'śvamedha eṣa prajāpatir evam etam prajāpatiṃ yajñaṃ kṛtsnaṃ saṃskṛtya tasminn ekaviṃśatim agnīṣomīyān paśūn ālabhate teṣāṃ samānaṃ karmety etat pūrvedyuḥ karma

13.5.1.1

अथ प्रातर् गोतमस्य चतुरुत्तर स्तोमो भवति तस्य चतसृषु बहिष्पवमानम् अष्टास्वष्टास्वाज्यानि द्वादशसु माध्यन्दिनः पवमानः षोडशसु पृष्ठानि विंशत्याम् आर्भवः पवमानश् चतुर्विंशत्याम् अग्निष्टोमसाम

atha prātar gotamasya caturuttara stomo bhavati tasya catasṛṣu bahiṣpavamānam aṣṭāsvaṣṭāsvājyāni dvādaśasu mādhyandinaḥ pavamānaḥ ṣoḍaśasu pṛṣṭhāni viṃśatyām ārbhavaḥ pavamānaś caturviṃśatyām agniṣṭomasāma

13.5.1.2

तस्य हैके अग्निष्टोमसाम चतुःसाम कुर्वन्ति नाग्निष्टोमो नोक्थ्य इति वदन्तस् तद् यदि तथा कुर्युः सार्धं स्तोत्रियं शस्त्वा सार्धम् अनुरूपं शंसेद् रथन्तरम् पृष्ठं राथन्तरं शस्त्रम् अग्निष्टोमो यज्ञस् तेनेमं लोकमृध्नोति

tasya haike agniṣṭomasāma catuḥsāma kurvanti nāgniṣṭomo nokthya iti vadantas tad yadi tathā kuryuḥ sārdhaṃ stotriyaṃ śastvā sārdham anurūpaṃ śaṃsed rathantaram pṛṣṭhaṃ rāthantaraṃ śastram agniṣṭomo yajñas tenemaṃ lokamṛdhnoti

13.5.1.3

एकविंशतिः सवनीयाः पशवः सर्व आग्नेयास् तेषां समानं कर्मेत्य् उ हैक आहुर् द्वे त्वेवैते एकादशिन्याव् आलभेत य एवैकादशिनेषु कामस् तस्य कामस्याप्त्यै

ekaviṃśatiḥ savanīyāḥ paśavaḥ sarva āgneyās teṣāṃ samānaṃ karmety u haika āhur dve tvevaite ekādaśinyāv ālabheta ya evaikādaśineṣu kāmas tasya kāmasyāptyai

13.5.1.4

संस्थितेऽग्निष्टोमे परिहृतासु वसतीवरीष्व् अध्वर्युर् अन्नहोमान् जुहोति तेषामुक्तम् ब्राह्मणं प्राणाय स्वाहापानाय स्वाहेति द्वादशभिर् अनुवाकैर् द्वादश मासाः संवत्सरः सर्वं संवत्सरः सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै

saṃsthite'gniṣṭome parihṛtāsu vasatīvarīṣv adhvaryur annahomān juhoti teṣāmuktam brāhmaṇaṃ prāṇāya svāhāpānāya svāheti dvādaśabhir anuvākair dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ sarvaṃ saṃvatsaraḥ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai

13.5.1.5

एकविंशम् मध्यममहर्भवति असौ वा आदित्य एकविंशः सो ऽश्वमेधः स्वेनैवैनं स्तोमेन स्वायां देवतायां प्रतिष्ठापयति तस्मादेकविंशम्

ekaviṃśam madhyamamaharbhavati asau vā āditya ekaviṃśaḥ so 'śvamedhaḥ svenaivainaṃ stomena svāyāṃ devatāyāṃ pratiṣṭhāpayati tasmādekaviṃśam

13.5.1.6

यद् व् एवैकविंशम् एकविंशो वै पुरुषो दश हस्त्या अङ्गुलयो दश पाद्या आत्मैकविंशस् तद् अनेनैकविंशेनात्मनैतस्मिन्न् एकविंशे प्रतिष्ठायां प्रतितिष्ठति तस्मादेकविंशम्

yad v evaikaviṃśam ekaviṃśo vai puruṣo daśa hastyā aṅgulayo daśa pādyā ātmaikaviṃśas tad anenaikaviṃśenātmanaitasminn ekaviṃśe pratiṣṭhāyāṃ pratitiṣṭhati tasmādekaviṃśam

13.5.1.7

यद् व् एवैकविंशम् एकविंशो वै स्तोमानाम् प्रतिष्ठा बहु खलु वा एतद् एतस्मिन्न् अहन्य् उच्चावचमिव कर्म क्रियते तद् यद् एतद् एतस्मिन्न् अहन्युच्चावचम् बहु कर्म क्रियते तद् एतस्मिन्न् एकविंशे प्रतिष्ठायाम् प्रतिष्ठितं क्रियाता इति तस्माद् व् एवैतद् एकविंशमहः

yad v evaikaviṃśam ekaviṃśo vai stomānām pratiṣṭhā bahu khalu vā etad etasminn ahany uccāvacamiva karma kriyate tad yad etad etasminn ahanyuccāvacam bahu karma kriyate tad etasminn ekaviṃśe pratiṣṭhāyām pratiṣṭhitaṃ kriyātā iti tasmād v evaitad ekaviṃśamahaḥ

13.5.1.8

तस्य प्रातःसवनम् अग्निं तम् मन्ये यो वसुरिति होता पाङ्क्तम् आज्यं शस्त्वैकाहिकम् उपसंशंसति बार्हतं च प्रौगम् माधुछन्दसं च त्रिचश उभे संशंसति यश्च बार्हते प्रौगे कामो य उ च माधुछन्दसे तयोरुभयोः कामयोर् आप्त्यै क्ﾱप्तम् प्रातःसवनम्

tasya prātaḥsavanam agniṃ tam manye yo vasuriti hotā pāṅktam ājyaṃ śastvaikāhikam upasaṃśaṃsati bārhataṃ ca praugam mādhuchandasaṃ ca tricaśa ubhe saṃśaṃsati yaśca bārhate prauge kāmo ya u ca mādhuchandase tayorubhayoḥ kāmayor āptyai kﾱptam prātaḥsavanam

13.5.1.9

अथातो माध्यन्दिनं सवनं अतिछन्दाः प्रतिपन् मरुत्वतीयस्य त्रिकद्रुकेषु महिषो यवाशिरम् इत्य् अतिष्ठा वा एषा छन्दसां यद् अतिछन्दा अतिष्ठा अश्वमेधो यज्ञानाम् अश्वमेधस्यैवाप्त्यै सैषैव त्रिः शस्ता त्रिचः सम्पद्यते तेनो तं कामम् आप्नोति यस् त्रिच इदं वसो सुतम् अन्ध इत्यनुचर एष एव नित्य एकाहातान इत्था हि सोम इन् मदे ऽवितासि सुन्वतो वृक्तबर्हिष इति पङ्क्तीश्च षट्पदाश्च शस्त्वैकाहिके निविदं दधातीति मरुत्वतीयम्

athāto mādhyandinaṃ savanaṃ atichandāḥ pratipan marutvatīyasya trikadrukeṣu mahiṣo yavāśiram ity atiṣṭhā vā eṣā chandasāṃ yad atichandā atiṣṭhā aśvamedho yajñānām aśvamedhasyaivāptyai saiṣaiva triḥ śastā tricaḥ sampadyate teno taṃ kāmam āpnoti yas trica idaṃ vaso sutam andha ityanucara eṣa eva nitya ekāhātāna itthā hi soma in made 'vitāsi sunvato vṛktabarhiṣa iti paṅktīśca ṣaṭpadāśca śastvaikāhike nividaṃ dadhātīti marutvatīyam

13.5.1.10

अथातो निष्केवल्यम् महानाम्न्यः पृष्ठम् भवन्ति सानुरूपाः सप्रगाथाः शंसति सर्वे वै कामा महानाम्नीषु सर्वे कामा अश्वमेधे सर्वेषां कामानाम् आप्त्या इन्द्रो मदाय वावृधे प्रेदम् ब्रह्म वृत्रतूर्येष्व् आविथेति पङ्क्तीश्च षट्पदाश्च शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति क्ﾱप्तम् माध्यन्दिनं सवनम्

athāto niṣkevalyam mahānāmnyaḥ pṛṣṭham bhavanti sānurūpāḥ sapragāthāḥ śaṃsati sarve vai kāmā mahānāmnīṣu sarve kāmā aśvamedhe sarveṣāṃ kāmānām āptyā indro madāya vāvṛdhe predam brahma vṛtratūryeṣv āvitheti paṅktīśca ṣaṭpadāśca śastvaikāhike nividaṃ dadhāti kﾱptam mādhyandinaṃ savanam

13.5.1.11

अथातस् तृतीयसवनम् अतिछन्दा एव प्रतिपद् वैश्वदेवस्याभि त्यं देवं सवितारम् ओण्योरिति तस्या एतदेव ब्राह्मणं यत् पूर्वस्या अभि त्वा देव सवितर् इत्य् अनुचरो ऽभिवान् अभिभूत्यै रूपम् उद् उ ष्य देवः सविता दमूना इति सावित्रं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति मही द्यावापृथिवी इह ज्येष्ठे इति चतुरृचं द्यावापृथिवीयं शस्त्वैकाहिके निविदं दधात्य् ऋभुर् विभ्वा वाज इन्द्रो नो अच्छेत्य् आर्भवं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति को नु वाम् मित्रावरुणावृतायन्न् इति वैश्वदेवं शस्त्वैकाहिके निविदं दधातीति वैश्वदेवम्

athātas tṛtīyasavanam atichandā eva pratipad vaiśvadevasyābhi tyaṃ devaṃ savitāram oṇyoriti tasyā etadeva brāhmaṇaṃ yat pūrvasyā abhi tvā deva savitar ity anucaro 'bhivān abhibhūtyai rūpam ud u ṣya devaḥ savitā damūnā iti sāvitraṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāti mahī dyāvāpṛthivī iha jyeṣṭhe iti caturṛcaṃ dyāvāpṛthivīyaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāty ṛbhur vibhvā vāja indro no acchety ārbhavaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāti ko nu vām mitrāvaruṇāvṛtāyann iti vaiśvadevaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhātīti vaiśvadevam

13.5.1.12

अथात आग्निमारुतम् मूर्धानं दिवो अरतिम् पृथिव्या इति वैश्वानरीयं शस्त्वैकाहिके निविदं दधात्य् आ रुद्रास इन्द्रवन्तः सजोषस इति मारुतं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति इमम् ऊ षु वो अतिथिम् उषर्बुधमिति नवर्चं जातवेदसीयं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति तद् यद् ऐकाहिकानि निविद्धानानि भवन्ति प्रतिष्ठा वै ज्योतिष्टोमः प्रतिष्ठाया अप्रच्युत्यै

athāta āgnimārutam mūrdhānaṃ divo aratim pṛthivyā iti vaiśvānarīyaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāty ā rudrāsa indravantaḥ sajoṣasa iti mārutaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāti imam ū ṣu vo atithim uṣarbudhamiti navarcaṃ jātavedasīyaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāti tad yad aikāhikāni nividdhānāni bhavanti pratiṣṭhā vai jyotiṣṭomaḥ pratiṣṭhāyā apracyutyai

13.5.1.13

तस्यैते पशवो भवन्ति अश्वस् तूपरो गोमृग इति पञ्चदश पर्यङ्ग्यास् तेषाम् उक्तम् ब्राह्मणम् अथैत आरण्या वसन्ताय कपिञ्जलान् आलभते ग्रीष्माय कलविङ्कान् वर्षाभ्यस् तित्तिरीन् इति तेषाम् व् एवोक्तम्

tasyaite paśavo bhavanti aśvas tūparo gomṛga iti pañcadaśa paryaṅgyās teṣām uktam brāhmaṇam athaita āraṇyā vasantāya kapiñjalān ālabhate grīṣmāya kalaviṅkān varṣābhyas tittirīn iti teṣām v evoktam

13.5.1.14

अथैतान् एकविंशतये चातुर्मास्यदेवताभ्य एकविंशतिम् एकविंशतिम् पशून् आलभत एतावन्तो वै सर्वे देवा यावत्यश् चातुर्मास्यदेवताः सर्वे कामा अश्वमेधे सर्वान् देवान् प्रीत्वा सर्वान् कामान् आप्नवानीति न तथा कुर्यात्

athaitān ekaviṃśataye cāturmāsyadevatābhya ekaviṃśatim ekaviṃśatim paśūn ālabhata etāvanto vai sarve devā yāvatyaś cāturmāsyadevatāḥ sarve kāmā aśvamedhe sarvān devān prītvā sarvān kāmān āpnavānīti na tathā kuryāt

13.5.1.15

सप्तदशैव पशून् मध्यमे यूप आलभेत् प्रजापतिः सप्तदशः सर्वं सप्तदशः सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै षोडश षोडशेतरेषु षोडशकलम् वा इदं सर्वं सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै त्रयोदश त्रयोदशारण्यान् आकाशेष्व् आलभते त्रयोदश मासाः संवत्सरः सर्वं संवत्सरः सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै

saptadaśaiva paśūn madhyame yūpa ālabhet prajāpatiḥ saptadaśaḥ sarvaṃ saptadaśaḥ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai ṣoḍaśa ṣoḍaśetareṣu ṣoḍaśakalam vā idaṃ sarvaṃ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai trayodaśa trayodaśāraṇyān ākāśeṣv ālabhate trayodaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ sarvaṃ saṃvatsaraḥ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai

13.5.1.16

अथ पुरा बहिष्पवमानात् अश्वं निक्त्वोदानयन्ति तेन पावमानाय सर्पन्ति तस्योक्तम् ब्राह्मणं स्तुते बहिष्पवमाने ऽश्वम् आस्तावम् आक्रमयन्ति स यद्य् अव वा जिघ्रेद् वि वा वर्तेत् समृद्धो मे यज्ञ इति ह विद्यात् तम् उपाकृत्याध्वर्युर् आह होतर् अभिष्टुहीति तम् एकादशभिर् होताभिष्टौति

atha purā bahiṣpavamānāt aśvaṃ niktvodānayanti tena pāvamānāya sarpanti tasyoktam brāhmaṇaṃ stute bahiṣpavamāne 'śvam āstāvam ākramayanti sa yady ava vā jighred vi vā vartet samṛddho me yajña iti ha vidyāt tam upākṛtyādhvaryur āha hotar abhiṣṭuhīti tam ekādaśabhir hotābhiṣṭauti

13.5.1.17

यद् अक्रन्दः प्रथमं जायमान इति त्रिः प्रथमया त्रिर् उत्तमया ताः पञ्चदश सम्पद्यन्ते पञ्चदशो वै वज्रो वीर्यम् वज्रो वज्रेणैवैतद् वीर्येण यजमानः पुरस्तात् पाप्मानम् अपहते तद् वै यजमानायैव वज्रः प्रदीयते यो ऽस्य स्तृत्यस् तं स्तर्तव उप प्रागाच्छसनम् वाज्यर्वोप प्रागात् परमं यत् सधस्थम् इति

yad akrandaḥ prathamaṃ jāyamāna iti triḥ prathamayā trir uttamayā tāḥ pañcadaśa sampadyante pañcadaśo vai vajro vīryam vajro vajreṇaivaitad vīryeṇa yajamānaḥ purastāt pāpmānam apahate tad vai yajamānāyaiva vajraḥ pradīyate yo 'sya stṛtyas taṃ startava upa prāgācchasanam vājyarvopa prāgāt paramaṃ yat sadhastham iti

Śatapathabrāhmaṇa