13.4.3.4

संप्रेष्याध्वर्युः प्रक्रमान् जुहोति अन्वाहार्यपचने वाश्वस्य वा पदम् परिलिख्य यतरथास्य तत्रावृद्भवति पूर्वा त्वेव स्थितिः

saṃpreṣyādhvaryuḥ prakramān juhoti anvāhāryapacane vāśvasya vā padam parilikhya yatarathāsya tatrāvṛdbhavati pūrvā tveva sthitiḥ

13.4.3.5

सावित्र्या एवेष्टेः पुरस्ताद् अनुद्रुत्य सकृद् एव रूपाण्याहवनीये जुहोत्य् अथ सायं धृतिषु हूयमानासु राजन्यो वीणागाथी दक्षिणत उत्तरमन्द्राम् उदाघ्नंस् तिस्रः स्वयंसम्भृता गाथा गायतीत्य् अयुध्यतेत्य् अमुं संग्रामम् अजयद् इति तस्योक्तम् ब्राह्मणम्

sāvitryā eveṣṭeḥ purastād anudrutya sakṛd eva rūpāṇyāhavanīye juhoty atha sāyaṃ dhṛtiṣu hūyamānāsu rājanyo vīṇāgāthī dakṣiṇata uttaramandrām udāghnaṃs tisraḥ svayaṃsambhṛtā gāthā gāyatīty ayudhyatety amuṃ saṃgrāmam ajayad iti tasyoktam brāhmaṇam

13.4.3.6

अथ श्वो भूते द्वितीये ऽहन् एवम् एवैतासु सावित्रीष्विष्टिषु संस्थितास्व् एषैवावृद् अध्वर्यव् इति हवै होतर् इत्य् एवाध्वर्युर् यमो वैवस्वतो राजेत्य् आह तस्य पितरो विशस् त इम आसत इति स्थविरा उपसमेता भवन्ति तान् उपदिशति यजूंषि वेदः सोऽयमिति यजुषामनुवाकं व्याचक्षाण इवानुद्रवेद् एवम् एवाध्वर्युः संप्रेष्यति न प्रक्रमान्जुहोति

atha śvo bhūte dvitīye 'han evam evaitāsu sāvitrīṣviṣṭiṣu saṃsthitāsv eṣaivāvṛd adhvaryav iti havai hotar ity evādhvaryur yamo vaivasvato rājety āha tasya pitaro viśas ta ima āsata iti sthavirā upasametā bhavanti tān upadiśati yajūṃṣi vedaḥ so'yamiti yajuṣāmanuvākaṃ vyācakṣāṇa ivānudraved evam evādhvaryuḥ saṃpreṣyati na prakramānjuhoti

13.4.3.7

अथ तृतीये ऽहन् एवम् एवैतास्विष्टिषु संस्थितास्व् एषैवावृद् अध्वर्यव् इति हवै होतरित्येवाध्वर्युर्वरुण आदित्यो राजेत्याह तस्य गन्धर्वा विशस् त इम आसत इति युवानः शोभना उपसमेता भवन्ति तान् उपदिशत्य् अथर्वाणो वेदः सो ऽयम् इत्य् अथर्वणाम् एकम् पर्व व्याचक्षाण इवानुद्रवेदेवमेवाध्वर्युः संप्रेष्यति न प्रक्रमान्जुहोति

atha tṛtīye 'han evam evaitāsviṣṭiṣu saṃsthitāsv eṣaivāvṛd adhvaryav iti havai hotarityevādhvaryurvaruṇa ādityo rājetyāha tasya gandharvā viśas ta ima āsata iti yuvānaḥ śobhanā upasametā bhavanti tān upadiśaty atharvāṇo vedaḥ so 'yam ity atharvaṇām ekam parva vyācakṣāṇa ivānudravedevamevādhvaryuḥ saṃpreṣyati na prakramānjuhoti

13.4.3.8

अथ चतुर्थेऽहन् एवम् एवैतास्विष्टिषु संस्थितास्व् एषैवावृद् अध्वर्यव् इति हवै होतरित्येवाध्वर्युः सोमो वैष्णवो राजेत्याह तस्याप्सरसो विशस् ता इमा आसत इति युवतयः शोभनाः उपसमेता भवन्ति ता उपदिशत्य् अङ्गिरसो वेदः सो ऽयम् इत्य् अङ्गिरसाम् एकम् पर्व व्याचक्षाण इवानुद्रवेद् एवमेवाध्वर्युः संप्रेष्यति न प्रक्रमान्जुहोति

atha caturthe'han evam evaitāsviṣṭiṣu saṃsthitāsv eṣaivāvṛd adhvaryav iti havai hotarityevādhvaryuḥ somo vaiṣṇavo rājetyāha tasyāpsaraso viśas tā imā āsata iti yuvatayaḥ śobhanāḥ upasametā bhavanti tā upadiśaty aṅgiraso vedaḥ so 'yam ity aṅgirasām ekam parva vyācakṣāṇa ivānudraved evamevādhvaryuḥ saṃpreṣyati na prakramānjuhoti

13.4.3.9

अथ पञ्चमे ऽहन् एवमेवैतास्विष्टिषु संस्थितास्व् एषैवावृद् अध्वर्यव् इति हवै होतर् इत्य् एवाध्वर्युर् अर्बुदः काद्रवेयो राजेत्याह तस्य सर्पा विशस् त इम आसत इति सर्पाश्च सर्पविदश्चोपसमेता भवन्ति तान् उपदिशति सर्पविद्या वेदः सोऽयमिति सर्पविद्याया एकम् पर्व व्याचक्षाण इवानुद्रवेद् एवमेवाध्वर्युः संप्रेष्यति न प्रक्रमान्जुहोति

atha pañcame 'han evamevaitāsviṣṭiṣu saṃsthitāsv eṣaivāvṛd adhvaryav iti havai hotar ity evādhvaryur arbudaḥ kādraveyo rājetyāha tasya sarpā viśas ta ima āsata iti sarpāśca sarpavidaścopasametā bhavanti tān upadiśati sarpavidyā vedaḥ so'yamiti sarpavidyāyā ekam parva vyācakṣāṇa ivānudraved evamevādhvaryuḥ saṃpreṣyati na prakramānjuhoti

13.4.3.10

अथ षष्ठे ऽहन् एवमेवैतास्विष्टिषु संस्थितास्व् एषैवावृद् अध्वर्यविति हवै होतरित्येवाध्वर्युः कुबेरो वैश्रवणो राजेत्य् आह तस्य रक्षांसि विशस् तानीमान्यासत इति सेलगाः पापकृत उपसमेता भवन्ति तान् उपदिशति देवजनविद्या वेदः सोऽयमिति देवजनविद्याया एकम् पर्व व्याचक्षाण इवानुद्रवेद् एवमेवाध्वर्युः संप्रेष्यति न प्रक्रमान्जुहोति

atha ṣaṣṭhe 'han evamevaitāsviṣṭiṣu saṃsthitāsv eṣaivāvṛd adhvaryaviti havai hotarityevādhvaryuḥ kubero vaiśravaṇo rājety āha tasya rakṣāṃsi viśas tānīmānyāsata iti selagāḥ pāpakṛta upasametā bhavanti tān upadiśati devajanavidyā vedaḥ so'yamiti devajanavidyāyā ekam parva vyācakṣāṇa ivānudraved evamevādhvaryuḥ saṃpreṣyati na prakramānjuhoti

13.4.3.11

अथ सप्तमेऽहन् एवमेवैतास्विष्टिषु संस्थितास्वेषैवावृद् अध्वर्यव् इति हवै होतर् इत्य् एवाध्वर्युर् असितो धान्वो राजेत्याह तस्यासुरा विशस् त इम आसत इति कुसीदिन उपसमेता भवन्ति तान् उपदिशति माया वेदः सोऽयमिति कांचिन् मायां कुर्याद् एवम् एवाध्वर्युः संप्रेष्यति न प्रक्रमान् जुहोति

atha saptame'han evamevaitāsviṣṭiṣu saṃsthitāsveṣaivāvṛd adhvaryav iti havai hotar ity evādhvaryur asito dhānvo rājetyāha tasyāsurā viśas ta ima āsata iti kusīdina upasametā bhavanti tān upadiśati māyā vedaḥ so'yamiti kāṃcin māyāṃ kuryād evam evādhvaryuḥ saṃpreṣyati na prakramān juhoti

13.4.3.12

अथाष्टमे ऽहन् एवमेवैतास्विष्टिषु संस्थितास्व् एषैवावृद् अध्वर्यव् इति हवै होतर् इत्य् एवाध्वर्युर् मत्स्यः साम्मदो राजेत्याह तस्योदकेचरा विशस् त इम आसत इति मत्स्याश्च मत्स्यहनश् चोपसमेता भवन्ति तान् उपदिशतीतिहासो वेदः सो ऽयमिति कंचिद् इतिहासम् आचक्षीतैवम् एवाध्वर्युः संप्रेष्यति न प्रक्रमान्जुहोति

athāṣṭame 'han evamevaitāsviṣṭiṣu saṃsthitāsv eṣaivāvṛd adhvaryav iti havai hotar ity evādhvaryur matsyaḥ sāmmado rājetyāha tasyodakecarā viśas ta ima āsata iti matsyāśca matsyahanaś copasametā bhavanti tān upadiśatītihāso vedaḥ so 'yamiti kaṃcid itihāsam ācakṣītaivam evādhvaryuḥ saṃpreṣyati na prakramānjuhoti

13.4.3.13

अथ नवमे ऽहन् एवम् एवैतास्विष्टिषु संस्थितास्वेषैवावृद् अध्वर्यव् इति हवै होतर् इत्येवाध्वर्युस् तार्क्ष्यो वैपश्यतो राजेत्याह तस्य वयांसि विशस् तानीमान्यासत इति वयांसि च वायोविद्यिकाश् चोपसमेता भवन्ति तान् उपदिशति पुराणं वेदः सोऽयमिति किंचित् पुराणम् आचक्षीतैवम् एवाध्वर्युः संप्रेष्यति न प्रक्रमान्जुहोति

atha navame 'han evam evaitāsviṣṭiṣu saṃsthitāsveṣaivāvṛd adhvaryav iti havai hotar ityevādhvaryus tārkṣyo vaipaśyato rājetyāha tasya vayāṃsi viśas tānīmānyāsata iti vayāṃsi ca vāyovidyikāś copasametā bhavanti tān upadiśati purāṇaṃ vedaḥ so'yamiti kiṃcit purāṇam ācakṣītaivam evādhvaryuḥ saṃpreṣyati na prakramānjuhoti

13.4.3.14

अथ दशमे ऽहन् एवमेवैतास्विष्टिषु संस्थितास्व् एषैवावृद् अध्वर्यव् इति हवै होतर् इत्येवाध्वर्युर् धर्म इन्द्रो राजेत्याह तस्य देवा विशस् त इम आसत इति श्रोत्रिया अप्रतिग्राहका उपसमेता भवन्ति तानुपदिशति सामानि वेदः सो ऽयमिति साम्नां दशतम् ब्रूयाद् एवम् एवाध्वर्युः संप्रेष्यति न प्रक्रमान् जुहोतीति

atha daśame 'han evamevaitāsviṣṭiṣu saṃsthitāsv eṣaivāvṛd adhvaryav iti havai hotar ityevādhvaryur dharma indro rājetyāha tasya devā viśas ta ima āsata iti śrotriyā apratigrāhakā upasametā bhavanti tānupadiśati sāmāni vedaḥ so 'yamiti sāmnāṃ daśatam brūyād evam evādhvaryuḥ saṃpreṣyati na prakramān juhotīti

13.4.3.15

एतत् पारिप्लवम् सर्वाणि राज्यान्याचष्टे सर्वा विशः सर्वान् वेदान्त् सर्वान् देवान्त् सर्वाणि भूतानि सर्वेषां ह वै स एतेषां राज्यानां सायुज्यं सलोकतामश्नुते सर्वासां विशाम् ऐश्वर्यम् आधिपत्यं गच्छति सर्वान् वेदान् अवरुन्द्धे सर्वान् देवान् प्रीत्वा सर्वेषु भूतेष्व् अन्ततः प्रतितिष्ठति यस्यैवंविद् एतद्धोता पारिप्लवम् आख्यानम् आचष्टे यो वैतद् एवं वेदैतद् एव समानम् आख्यानम् पुनः पुनः संवत्सरम् परिप्लवते तद् यत् पुनः पुनः परिप्लवते तस्मात् पारिप्लवं षट्त्रिंशतं दशाहान् आचष्टे षट्त्रिंशदक्षरा बृहती बार्हताः पशवो बृहत्यैवास्मै पशूनवरुन्द्धे

etat pāriplavam sarvāṇi rājyānyācaṣṭe sarvā viśaḥ sarvān vedānt sarvān devānt sarvāṇi bhūtāni sarveṣāṃ ha vai sa eteṣāṃ rājyānāṃ sāyujyaṃ salokatāmaśnute sarvāsāṃ viśām aiśvaryam ādhipatyaṃ gacchati sarvān vedān avarunddhe sarvān devān prītvā sarveṣu bhūteṣv antataḥ pratitiṣṭhati yasyaivaṃvid etaddhotā pāriplavam ākhyānam ācaṣṭe yo vaitad evaṃ vedaitad eva samānam ākhyānam punaḥ punaḥ saṃvatsaram pariplavate tad yat punaḥ punaḥ pariplavate tasmāt pāriplavaṃ ṣaṭtriṃśataṃ daśāhān ācaṣṭe ṣaṭtriṃśadakṣarā bṛhatī bārhatāḥ paśavo bṛhatyaivāsmai paśūnavarunddhe

13.4.4.1

संवत्सरे पर्यवेते दीक्षा प्राजापत्यम् आलभ्योत्सीदन्तीष्टयः पुरोहितस्याग्निषु यजेतेत्य् उ हैक आहुः किम् उ दीक्षितो यजेत द्वादश दीक्षा द्वादशोपसदस् तिस्रः सुत्यास् तत् त्रिणवम् अभिसंपद्यते वज्रो वै त्रिणवः क्षत्रम् अश्वः क्षत्रं राजन्यो वज्रेण खलु वै क्षत्रं स्पृतं तद् वज्रेणैव क्षत्रं स्पृणोति

saṃvatsare paryavete dīkṣā prājāpatyam ālabhyotsīdantīṣṭayaḥ purohitasyāgniṣu yajetety u haika āhuḥ kim u dīkṣito yajeta dvādaśa dīkṣā dvādaśopasadas tisraḥ sutyās tat triṇavam abhisaṃpadyate vajro vai triṇavaḥ kṣatram aśvaḥ kṣatraṃ rājanyo vajreṇa khalu vai kṣatraṃ spṛtaṃ tad vajreṇaiva kṣatraṃ spṛṇoti

13.4.4.2

दीक्षणीयायां संस्थितायाम् सायं वाचि विसृष्टायां वीणागणगिन उपसमेता भवन्ति तान् अध्वर्युः संप्रेष्यति वीणागणगिन इत्याह देवैर् इमं यजमानं संगायतेति तं ते तथा संगायन्ति

dīkṣaṇīyāyāṃ saṃsthitāyām sāyaṃ vāci visṛṣṭāyāṃ vīṇāgaṇagina upasametā bhavanti tān adhvaryuḥ saṃpreṣyati vīṇāgaṇagina ityāha devair imaṃ yajamānaṃ saṃgāyateti taṃ te tathā saṃgāyanti

13.4.4.3

अहर् अहर् वाचि विसृष्टायाम् अग्नीषोमीयाणाम् अन्ततः संस्थायाम् परिहृतासु वसतीवरीषु तद् यद् एनं देवैः संगायन्ति देवैरेवैनं तत् सलोकं कुर्वन्ति

ahar ahar vāci visṛṣṭāyām agnīṣomīyāṇām antataḥ saṃsthāyām parihṛtāsu vasatīvarīṣu tad yad enaṃ devaiḥ saṃgāyanti devairevainaṃ tat salokaṃ kurvanti

13.4.4.4

प्रजापतिना सुत्यासु एवम् एवाहर् अहः परिहृतास्वेव वसतीवरीषूदवसानीयायाम् अन्ततः संस्थितायां तद् यद् एनम् प्रजापतिना संगायन्ति प्रजापतिनैवैनम् तद् अन्ततः सलोकं कुर्वन्ति

prajāpatinā sutyāsu evam evāhar ahaḥ parihṛtāsveva vasatīvarīṣūdavasānīyāyām antataḥ saṃsthitāyāṃ tad yad enam prajāpatinā saṃgāyanti prajāpatinaivainam tad antataḥ salokaṃ kurvanti

13.4.4.5

एकविंशतिर् यूपाः सर्व एकविंशत्यरत्नयो राज्जुदालो ऽग्निष्ठो भवति पैतुदारवावभितः षड्बैल्वास्त्रय इत्थात् त्रय इत्थात् षट् खादिरास् त्रय एवेत्थात् त्रय इत्थात् षट् पालाशास् त्रय एवेत्थात्त्रय इत्थात्

ekaviṃśatir yūpāḥ sarva ekaviṃśatyaratnayo rājjudālo 'gniṣṭho bhavati paitudāravāvabhitaḥ ṣaḍbailvāstraya itthāt traya itthāt ṣaṭ khādirās traya evetthāt traya itthāt ṣaṭ pālāśās traya evetthāttraya itthāt

13.4.4.6

तद् यद् एत एवं यूपा भवन्ति प्रजापतेः प्राणेषूत्क्रान्तेषु शरीरं श्वयितुम् अध्रियत तस्य यः श्लेष्मासीत् स सार्धं समवद्रुत्य मध्यतो नस्त उदभिनत् स एष वनस्पतिर् अभवद् रज्जुदालस् तस्मात् स श्लेष्मणः श्लेष्मणो हि समभवत् तेनैवैनं तद् रूपेण समर्धयति तद् यत् सो ऽग्निष्ठो भवति मध्यं वा एतद् यूपानां यद् अग्निष्ठो मध्यम् एतत् प्राणानां यन्नासिके स्व एवैनं तद् आयतने दधाति

tad yad eta evaṃ yūpā bhavanti prajāpateḥ prāṇeṣūtkrānteṣu śarīraṃ śvayitum adhriyata tasya yaḥ śleṣmāsīt sa sārdhaṃ samavadrutya madhyato nasta udabhinat sa eṣa vanaspatir abhavad rajjudālas tasmāt sa śleṣmaṇaḥ śleṣmaṇo hi samabhavat tenaivainaṃ tad rūpeṇa samardhayati tad yat so 'gniṣṭho bhavati madhyaṃ vā etad yūpānāṃ yad agniṣṭho madhyam etat prāṇānāṃ yannāsike sva evainaṃ tad āyatane dadhāti

13.4.4.7

अथ यद् आपोमयं तेज आसीत् यो गन्धः स सार्धं समवद्रुत्य चक्षुष्ट उदभिनत् स एष वनस्पतिर् अभवत् पीतुदारुस् तस्मात् स सुरभिर् गन्धाद्धि समभवत् तस्माद् उ ज्वलनस् तेजसो हि समभवत् तेनैवैनं तद् रूपेण समर्धयति तद् यत् तावभितो ऽग्निष्ठम् भवतस् तस्माद् इमे अभितो नासिकां चक्षुषी स्व एवैनौ तदायतने दधाति

atha yad āpomayaṃ teja āsīt yo gandhaḥ sa sārdhaṃ samavadrutya cakṣuṣṭa udabhinat sa eṣa vanaspatir abhavat pītudārus tasmāt sa surabhir gandhāddhi samabhavat tasmād u jvalanas tejaso hi samabhavat tenaivainaṃ tad rūpeṇa samardhayati tad yat tāvabhito 'gniṣṭham bhavatas tasmād ime abhito nāsikāṃ cakṣuṣī sva evainau tadāyatane dadhāti

13.4.4.8

अथ यत् कुन्तापम् आसीत् यो मज्जा स सार्धं समवद्रुत्य श्रोत्रत उदभिनत् स एष वनस्पतिर् अभवद् बिल्वस् तस्मात् तस्यान्तरतः सर्वम् एव फलम् आद्यम् भवति तस्माद् उ हारिद्र इव भवति हारिद्र इव हि मज्जा तेनैवैनं तद् रूपेण समर्धयत्य् अन्तरे पैतुदारुवौ भवतो बाह्ये बैल्वा अन्तरे हि चक्षुषी बाह्ये श्रोत्रे स्व एवैनांस्तदायतने दधाति

atha yat kuntāpam āsīt yo majjā sa sārdhaṃ samavadrutya śrotrata udabhinat sa eṣa vanaspatir abhavad bilvas tasmāt tasyāntarataḥ sarvam eva phalam ādyam bhavati tasmād u hāridra iva bhavati hāridra iva hi majjā tenaivainaṃ tad rūpeṇa samardhayaty antare paitudāruvau bhavato bāhye bailvā antare hi cakṣuṣī bāhye śrotre sva evaināṃstadāyatane dadhāti

Śatapathabrāhmaṇa