13.3.8.2

अथ यदि स्रामो विन्देत् पौष्णं चरुमनुनिर्वपेत् पूषा वै पशूनामीष्टे स यस्यैव पशवो यः पशूनाम् ईष्टे तमेवैतत्प्रीणात्य् अगदो हैव भवति

atha yadi srāmo vindet pauṣṇaṃ carumanunirvapet pūṣā vai paśūnāmīṣṭe sa yasyaiva paśavo yaḥ paśūnām īṣṭe tamevaitatprīṇāty agado haiva bhavati

13.3.8.3

अथ यद्यक्षतामयो विन्देत् वैश्वानरं द्वादशकपालम् भूमिकपालम् पुरोडाशमनुनिर्वपेद् इयं वै वैश्वानर इमामेवैतत्प्रीणात्यगदो हैव भवति

atha yadyakṣatāmayo vindet vaiśvānaraṃ dvādaśakapālam bhūmikapālam puroḍāśamanunirvaped iyaṃ vai vaiśvānara imāmevaitatprīṇātyagado haiva bhavati

13.3.8.4

अथ यद्यक्ष्यामयो विन्देत् सौर्यं चरुमनुनिर्वपेत् सूर्यो वै प्रजानां चक्षुर्यदा ह्येवैष उदेत्यथेदं सर्वं चरति चक्षुषैवास्मिंस्तच्चक्षुर्दधाति स यच्चरुर्भवति चक्षुषा ह्ययमात्मा चरति

atha yadyakṣyāmayo vindet sauryaṃ carumanunirvapet sūryo vai prajānāṃ cakṣuryadā hyevaiṣa udetyathedaṃ sarvaṃ carati cakṣuṣaivāsmiṃstaccakṣurdadhāti sa yaccarurbhavati cakṣuṣā hyayamātmā carati

13.3.8.5

अथ यद्युदके म्रियेत वारुणं यवमयं चरुमनुनिर्वपेद् वरुणो वा एतं गृह्णाति यो ऽप्सु म्रियते सा यैवैनं देवता गृह्णाति तामेवैतत्प्रीणाति सास्मै प्रीतान्यम् आलम्भायानुमन्यते तयानुमतमालभते स यद्यवमयो भवति वरुण्या हि यवाः

atha yadyudake mriyeta vāruṇaṃ yavamayaṃ carumanunirvaped varuṇo vā etaṃ gṛhṇāti yo 'psu mriyate sā yaivainaṃ devatā gṛhṇāti tāmevaitatprīṇāti sāsmai prītānyam ālambhāyānumanyate tayānumatamālabhate sa yadyavamayo bhavati varuṇyā hi yavāḥ

13.3.8.6

अथ यदि नश्येत् त्रिहविषम् इष्टिम् अनुनिर्वपेद् द्यावापृथिव्यमेककपालम् पुरोडाशं वायव्यम् पयः सौर्यं चरुं यद्वै किंच नश्यत्यन्तरैव तद् द्यावापृथिवी नश्यति तद्वायुरुपवात्यादित्योऽभितपति नैताभ्यो देवताभ्य ऋते किं चन नश्यति सैषा पृथगेव नष्टवेदनी स यद्यस्याप्यन्यन्नश्येदेतयैव यजेतानु हैवैनद्विन्दत्यथ यद्यमित्रा अश्वं विन्देरन्यदि वा म्रियेत यदि वाप्स्वन्यमानीय प्रोक्षेयुः सैव तत्र प्रायश्चित्तिः

atha yadi naśyet trihaviṣam iṣṭim anunirvaped dyāvāpṛthivyamekakapālam puroḍāśaṃ vāyavyam payaḥ sauryaṃ caruṃ yadvai kiṃca naśyatyantaraiva tad dyāvāpṛthivī naśyati tadvāyurupavātyādityo'bhitapati naitābhyo devatābhya ṛte kiṃ cana naśyati saiṣā pṛthageva naṣṭavedanī sa yadyasyāpyanyannaśyedetayaiva yajetānu haivainadvindatyatha yadyamitrā aśvaṃ vinderanyadi vā mriyeta yadi vāpsvanyamānīya prokṣeyuḥ saiva tatra prāyaścittiḥ

13.4.1.1

प्रजापतिर् अकामयत सर्वान्कामानाप्नुयां सर्वा व्यष्टीर् व्यश्नुवीयेति स एतम् अश्वमेधं त्रिरात्रं यज्ञक्रतुम् अपश्यत् तम् आहरत् तेनायजत तेनेष्ट्वा सर्वान् कामान् आप्नोत् सर्वा व्यष्टीर्व्याश्नुत सर्वान् ह वै कामानाप्नोति सर्वा व्यष्टीर् व्यश्नुते योऽश्वमेधेन यजते

prajāpatir akāmayata sarvānkāmānāpnuyāṃ sarvā vyaṣṭīr vyaśnuvīyeti sa etam aśvamedhaṃ trirātraṃ yajñakratum apaśyat tam āharat tenāyajata teneṣṭvā sarvān kāmān āpnot sarvā vyaṣṭīrvyāśnuta sarvān ha vai kāmānāpnoti sarvā vyaṣṭīr vyaśnute yo'śvamedhena yajate

13.4.1.2

तद् आहुः कस्मिन्न् ऋतावभ्यारम्भ इति ग्रीष्मेऽभ्यारभेतेत्य् उ हैक आहुर् ग्रीष्मो वै क्षत्रियस्यर्तुः क्षत्रिययज्ञ उ वा एष यद् अश्वमेध इति

tad āhuḥ kasminn ṛtāvabhyārambha iti grīṣme'bhyārabhetety u haika āhur grīṣmo vai kṣatriyasyartuḥ kṣatriyayajña u vā eṣa yad aśvamedha iti

13.4.1.3

तद् वै वसन्त एवाभ्यारभेत वसन्तो वै ब्राह्मणस्यर्तुर् य उ वै कश्च यजते ब्राह्मणीभूयेवैव यजते तस्माद् वसन्त एवाभ्यारभेत

tad vai vasanta evābhyārabheta vasanto vai brāhmaṇasyartur ya u vai kaśca yajate brāhmaṇībhūyevaiva yajate tasmād vasanta evābhyārabheta

13.4.1.4

सा यासौ फाल्गुनी पौर्णमासी भवति तस्यै पुरस्तात् षडहे वा सप्ताहे वर्त्विज उपसमायन्त्य् अध्वर्युश्च होता च ब्रह्मा चोद्गाता चैतान्वा अन्वन्य ऋत्विजः

sā yāsau phālgunī paurṇamāsī bhavati tasyai purastāt ṣaḍahe vā saptāhe vartvija upasamāyanty adhvaryuśca hotā ca brahmā codgātā caitānvā anvanya ṛtvijaḥ

13.4.1.5

तेभ्यो ऽध्वर्युश् चातुष्प्राश्यम् ब्रह्मौदनं निर्वपति तस्योक्तम् ब्राह्मणं चतुरः पात्रांश् चतुरो ऽञ्जलींश् चतुरः प्रसृतान् द्वादशविधं द्वादश मासाः संवत्सरः सर्वं संवत्सरः सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै

tebhyo 'dhvaryuś cātuṣprāśyam brahmaudanaṃ nirvapati tasyoktam brāhmaṇaṃ caturaḥ pātrāṃś caturo 'ñjalīṃś caturaḥ prasṛtān dvādaśavidhaṃ dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ sarvaṃ saṃvatsaraḥ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai

13.4.1.6

तम् एते चत्वार ऋत्विजः प्राश्नन्ति तेषाम् उक्तम् ब्राह्मणं तेभ्यश् चत्वारि सहस्राणि ददाति सर्वं वै सहस्रं सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै चत्वारि च सुवर्णानि शतमानानि हिरण्यानि तस्यो एवोक्तम्

tam ete catvāra ṛtvijaḥ prāśnanti teṣām uktam brāhmaṇaṃ tebhyaś catvāri sahasrāṇi dadāti sarvaṃ vai sahasraṃ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai catvāri ca suvarṇāni śatamānāni hiraṇyāni tasyo evoktam

13.4.1.7

अथास्मा अध्वर्युर् निष्कम् प्रतिमुञ्चन् वाचयति तेजोऽसि शुक्रम् अमृतमिति तेजो वै शुक्रम् अमृतं हिरण्यं तेज एवास्मिञ्छुक्रम् अमृतं दधात्य् आयुष्पा आयुर् मे पाहीत्य् आयुर् एवास्मिन् दधात्य् अथैनम् आह वाचं यच्छेति वाग्वै यज्ञो यज्ञस्यैवाभ्यारम्भाय

athāsmā adhvaryur niṣkam pratimuñcan vācayati tejo'si śukram amṛtamiti tejo vai śukram amṛtaṃ hiraṇyaṃ teja evāsmiñchukram amṛtaṃ dadhāty āyuṣpā āyur me pāhīty āyur evāsmin dadhāty athainam āha vācaṃ yaccheti vāgvai yajño yajñasyaivābhyārambhāya

13.4.1.8

चतस्रो जाया उपक्ﾱप्ता भवन्ति महिषी वावाता परिवृक्ता पालागली सर्वा निष्किन्यो ऽलंकृता मिथुनस्यैव सर्वत्वाय ताभिः सहाग्न्यगारम् प्रपद्यते पूर्वया द्वारा यजमानो दक्षिणया पत्न्यः

catasro jāyā upakﾱptā bhavanti mahiṣī vāvātā parivṛktā pālāgalī sarvā niṣkinyo 'laṃkṛtā mithunasyaiva sarvatvāya tābhiḥ sahāgnyagāram prapadyate pūrvayā dvārā yajamāno dakṣiṇayā patnyaḥ

13.4.1.9

सायमाहुत्यां हुतायाम् जघनेन गार्हपत्यम् उदङ् वावातया सह संविशति तद् एवापीतराः संविशन्ति सोऽन्तरोरू असंवर्तमानः शेते ऽनेन तपसा स्वस्ति संवत्सरस्योदृचं समश्नवा इति

sāyamāhutyāṃ hutāyām jaghanena gārhapatyam udaṅ vāvātayā saha saṃviśati tad evāpītarāḥ saṃviśanti so'ntarorū asaṃvartamānaḥ śete 'nena tapasā svasti saṃvatsarasyodṛcaṃ samaśnavā iti

13.4.1.10

प्रातराहुत्यां हुतायां अध्वर्युः पूर्णाहुतिं जुहोति सर्वं वै पूर्णं सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै तस्यां वरेण वाचं विसृजते वरं ददामि ब्रह्मण इति सर्वं वै वरः सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै

prātarāhutyāṃ hutāyāṃ adhvaryuḥ pūrṇāhutiṃ juhoti sarvaṃ vai pūrṇaṃ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai tasyāṃ vareṇa vācaṃ visṛjate varaṃ dadāmi brahmaṇa iti sarvaṃ vai varaḥ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai

13.4.1.11

अथ योऽस्य निष्कः प्रतिमुक्तो भवति तम् अध्वर्यवे ददात्य् अध्वर्यवे ददद् अमृतम् आयुर् आत्मन् धत्ते ऽमृतं ह्यायुर् हिरण्यम्

atha yo'sya niṣkaḥ pratimukto bhavati tam adhvaryave dadāty adhvaryave dadad amṛtam āyur ātman dhatte 'mṛtaṃ hyāyur hiraṇyam

13.4.1.12

अथाग्नेयीम् इष्टिं निर्वपति पथश् च कामाय यज्ञमुखस्य चाछम्बट्कारायाथो अग्निमुखा उ वै सर्वा देवताः सर्वे कामा अश्वमेधे मुखतः सर्वान् देवान् प्रीत्वा सर्वान् कामान् आप्नवानीति

athāgneyīm iṣṭiṃ nirvapati pathaś ca kāmāya yajñamukhasya cāchambaṭkārāyātho agnimukhā u vai sarvā devatāḥ sarve kāmā aśvamedhe mukhataḥ sarvān devān prītvā sarvān kāmān āpnavānīti

13.4.1.13

तस्यै पञ्चदश सामिधेन्यो भवन्ति पञ्चदशो वै वज्रो वीर्यं वज्रो वज्रेणैवैतद् वीर्येण यजमानः पुरस्तात् पाप्मानम् अपहते वार्त्रघ्नावाज्यभागौ पाप्मा वै वृत्रः पाप्मनो ऽपहत्या अग्निर् मूर्धा दिवः ककुद् भुवो यज्ञस्य रजसश्च नेतेत्य् उपांशु हविषो याज्यानुवाक्ये मूर्धन्वत्य् अन्या भवति सद्वत्यन्यैष वै मूर्धा य एष तपत्य् एतस्यैवावरुद्ध्या अथ यत् सद्वती सदेवावरुन्द्धे विराजौ संयाज्ये सर्वदेवत्यं वा एतच्छन्दो यद् विराट् सर्वे कामा अश्वमेधे सर्वान् देवान् प्रीत्वा सर्वान् कामान् आप्नवानीति हिरण्यं दक्षिणा सुवर्णं शतमानं तस्योक्तम् ब्राह्मणम्

tasyai pañcadaśa sāmidhenyo bhavanti pañcadaśo vai vajro vīryaṃ vajro vajreṇaivaitad vīryeṇa yajamānaḥ purastāt pāpmānam apahate vārtraghnāvājyabhāgau pāpmā vai vṛtraḥ pāpmano 'pahatyā agnir mūrdhā divaḥ kakud bhuvo yajñasya rajasaśca netety upāṃśu haviṣo yājyānuvākye mūrdhanvaty anyā bhavati sadvatyanyaiṣa vai mūrdhā ya eṣa tapaty etasyaivāvaruddhyā atha yat sadvatī sadevāvarunddhe virājau saṃyājye sarvadevatyaṃ vā etacchando yad virāṭ sarve kāmā aśvamedhe sarvān devān prītvā sarvān kāmān āpnavānīti hiraṇyaṃ dakṣiṇā suvarṇaṃ śatamānaṃ tasyoktam brāhmaṇam

13.4.1.14

अथ पौष्णीं निर्वपति पूषा वै पथीनाम् अधिपतिर् अश्वायैवैतत् स्वस्त्ययनं करोत्य् अथो इयं वै पूषेमाम् एवास्मा एतद् गोप्त्रीं करोति तस्य हि नार्तिर् अस्ति न ह्वला यम् इयम् अध्वन् गोपायतीमाम् एवास्मा एतद् गोप्त्रीं करोति

atha pauṣṇīṃ nirvapati pūṣā vai pathīnām adhipatir aśvāyaivaitat svastyayanaṃ karoty atho iyaṃ vai pūṣemām evāsmā etad goptrīṃ karoti tasya hi nārtir asti na hvalā yam iyam adhvan gopāyatīmām evāsmā etad goptrīṃ karoti

13.4.1.15

तस्यै सप्तदश सामिधेन्यो भवन्ति सप्तदशो वै प्रजापतिः प्रजापतिर् अश्वमेधो ऽश्वमेधस्यैवाप्त्यै वृधन्वन्ताव् आज्यभागौ यजमानस्यैव वृद्ध्यै पूषंस् तव व्रते वयम् पथस् पथः परिपतिं वचस्येत्य् उपांशु हविषो याज्यानुवाक्ये व्रतवत्यन्या भवति पथन्वत्य् अन्या वीर्यं वै व्रतं वीर्यस्याप्त्यै वीर्यस्यावरुद्ध्या अथ यत् पथन्वत्य् अश्वायैवैतत् स्वस्त्ययनं करोत्य् अनुष्टुभौ संयाज्ये वाग् वा अनुष्टुब् वाग् वै प्रजापतिः प्रजापतिर् अश्वमेधो ऽश्वमेधस्यैवाप्त्यै वासःशतं दक्षिणा रूपं वा एतत् पुरुषस्य यद् वासस् तस्माद् यम् एव कं च सुवाससम् आहुः को न्वयम् इति रूपसमृद्धो हि भवति रूपेणैवैनं समर्धयति शतम् भवति शतायुर् वै पुरुषः शतेन्द्रिय आयुर् एवेन्द्रियं वीर्यम् आत्मन् धत्ते

tasyai saptadaśa sāmidhenyo bhavanti saptadaśo vai prajāpatiḥ prajāpatir aśvamedho 'śvamedhasyaivāptyai vṛdhanvantāv ājyabhāgau yajamānasyaiva vṛddhyai pūṣaṃs tava vrate vayam pathas pathaḥ paripatiṃ vacasyety upāṃśu haviṣo yājyānuvākye vratavatyanyā bhavati pathanvaty anyā vīryaṃ vai vrataṃ vīryasyāptyai vīryasyāvaruddhyā atha yat pathanvaty aśvāyaivaitat svastyayanaṃ karoty anuṣṭubhau saṃyājye vāg vā anuṣṭub vāg vai prajāpatiḥ prajāpatir aśvamedho 'śvamedhasyaivāptyai vāsaḥśataṃ dakṣiṇā rūpaṃ vā etat puruṣasya yad vāsas tasmād yam eva kaṃ ca suvāsasam āhuḥ ko nvayam iti rūpasamṛddho hi bhavati rūpeṇaivainaṃ samardhayati śatam bhavati śatāyur vai puruṣaḥ śatendriya āyur evendriyaṃ vīryam ātman dhatte

Śatapathabrāhmaṇa