13.1.1.3

अश्वस्य वा आलब्धस्य

aśvasya vā ālabdhasya

13.1.1.3.2

रेत उदक्रामत् तत् सुवर्णं हिरण्यमभवद् यत् सुवर्णं हिरण्यं ददात्यश्वमेव रेतसा समर्धयति

reta udakrāmat tat suvarṇaṃ hiraṇyamabhavad yat suvarṇaṃ hiraṇyaṃ dadātyaśvameva retasā samardhayati

13.1.1.4

प्रजापतिर्यज्ञमसृजत

prajāpatiryajñamasṛjata

13.1.1.4.2

तस्य महिमापाक्रामत् स महर्त्विजः प्राविशत् तं महर्त्विग्भिर् अन्वैच्छत् तम् महर्त्विग्भिर् अन्वविन्दद् यन् महर्त्विजो ब्रह्मौदनम् प्राश्नन्ति महिमानमेव तद् यज्ञस्य यजमानो ऽवरुन्द्धे ब्रह्मौदने सुवर्णं हिरण्यं ददाति रेतो वा ओदनो रेतो हिरण्यं रेतसैवास्मिंस्तद् रेतो दधाति शतमानम् भवति शतायुर् वै पुरुषः शतेन्द्रिय आयुर् एवेन्द्रियं वीर्यम् आत्मन् धत्ते चतुष्टयीर् अपो वसतीवरीर् मध्यमायाह्ने गृह्णाति ता दिग्भ्यः समाहृता भवन्ति दिक्षु वा अन्नम् अन्नम् आपो ऽन्नेनैवास्मा अन्नम् अवरुन्द्धे

tasya mahimāpākrāmat sa mahartvijaḥ prāviśat taṃ mahartvigbhir anvaicchat tam mahartvigbhir anvavindad yan mahartvijo brahmaudanam prāśnanti mahimānameva tad yajñasya yajamāno 'varunddhe brahmaudane suvarṇaṃ hiraṇyaṃ dadāti reto vā odano reto hiraṇyaṃ retasaivāsmiṃstad reto dadhāti śatamānam bhavati śatāyur vai puruṣaḥ śatendriya āyur evendriyaṃ vīryam ātman dhatte catuṣṭayīr apo vasatīvarīr madhyamāyāhne gṛhṇāti tā digbhyaḥ samāhṛtā bhavanti dikṣu vā annam annam āpo 'nnenaivāsmā annam avarunddhe

13.1.2.1

व्यृद्धम् उ वा एतद्

vyṛddham u vā etad

13.1.2.1.2

यद् अयजुष्केण क्रियत इमाम् अगृभ्णन् रशनाम् ऋतस्येत्यश्वाभिधानीम् आदत्ते यजुष्कृत्यै यज्ञस्य समृद्ध्यै द्वादशारत्निर् भवति द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरमेव यज्ञमाप्नोति

yad ayajuṣkeṇa kriyata imām agṛbhṇan raśanām ṛtasyetyaśvābhidhānīm ādatte yajuṣkṛtyai yajñasya samṛddhyai dvādaśāratnir bhavati dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarameva yajñamāpnoti

13.1.2.2

तदाहुः

tadāhuḥ

13.1.2.2.2

द्वादशारत्नी रशना कार्या३ त्रयोदशारत्नी३र् इत्य् ऋषभो वा एष ऋतूनां यत् संवत्सरस् तस्य त्रयोदशो मासो विष्टपमृषभ एष यज्ञानां यदश्वमेधो यथा वा ऋषभस्य विष्टपम् एवमेतस्य विष्टपं त्रयोदशम् अरत्निं रशनायामुपादध्यात् तद् यथर्षभस्य विष्टपं संस्क्रियते तादृक्तत्

dvādaśāratnī raśanā kāryā3 trayodaśāratnī3r ity ṛṣabho vā eṣa ṛtūnāṃ yat saṃvatsaras tasya trayodaśo māso viṣṭapamṛṣabha eṣa yajñānāṃ yadaśvamedho yathā vā ṛṣabhasya viṣṭapam evametasya viṣṭapaṃ trayodaśam aratniṃ raśanāyāmupādadhyāt tad yatharṣabhasya viṣṭapaṃ saṃskriyate tādṛktat

13.1.2.3

अभिधा असीति

abhidhā asīti

13.1.2.3.2

तस्माद् अश्वमेधयाजी सर्वा दिशोऽभिजयति भुवनम् असीति भुवनं तज्जयति यन्तासि धर्तेति यन्तारम् एवैनं धर्तारं करोति स त्वमग्निं वैश्वानरम् इत्यग्निम् एवैनं वैश्वानरं गमयति सप्रथसं गच्छेति प्रजयैवैनम् पशुभिः प्रथयति स्वाहाकृत इति वषट्कार एवास्यैष स्वगा त्वा देवेभ्य इति देवेभ्य एवैनं स्वगाकरोति प्रजापतय इति प्राजापत्यो ऽश्वः स्वयैवैनं देवतया समर्धयति

tasmād aśvamedhayājī sarvā diśo'bhijayati bhuvanam asīti bhuvanaṃ tajjayati yantāsi dharteti yantāram evainaṃ dhartāraṃ karoti sa tvamagniṃ vaiśvānaram ityagnim evainaṃ vaiśvānaraṃ gamayati saprathasaṃ gaccheti prajayaivainam paśubhiḥ prathayati svāhākṛta iti vaṣaṭkāra evāsyaiṣa svagā tvā devebhya iti devebhya evainaṃ svagākaroti prajāpataya iti prājāpatyo 'śvaḥ svayaivainaṃ devatayā samardhayati

13.1.2.4

ईश्वरो वा एषः

īśvaro vā eṣaḥ

13.1.2.4.2

आर्तिम् आर्तोर् यो ब्रह्मणे देवेभ्यो ऽप्रतिप्रोच्याश्वं बध्नाति ब्रह्मन्नश्वम् भन्त्स्यामि देवेभ्यः प्रजापतये तेन राध्यासमिति ब्रह्माणमामन्त्रयते ब्रह्मण एवैनम् प्रतिप्रोच्य बध्नाति नार्तिमार्छति तं बधान देवेभ्यः प्रजापतये तेन राध्नुहीति ब्रह्मा प्रसौति स्वयैवैनं देवतया समर्धयत्यथ प्रोक्षत्यसावेव बन्धुः

ārtim ārtor yo brahmaṇe devebhyo 'pratiprocyāśvaṃ badhnāti brahmannaśvam bhantsyāmi devebhyaḥ prajāpataye tena rādhyāsamiti brahmāṇamāmantrayate brahmaṇa evainam pratiprocya badhnāti nārtimārchati taṃ badhāna devebhyaḥ prajāpataye tena rādhnuhīti brahmā prasauti svayaivainaṃ devatayā samardhayatyatha prokṣatyasāveva bandhuḥ

13.1.2.5

स प्रोक्षति

sa prokṣati

13.1.2.5.2

प्रजापतये त्वा जुष्टम् प्रोक्षामीति प्रजापतिर्वै देवानां वीर्यवत्तमो वीर्यमेवास्मिन्दधाति तस्माद् अश्वः पशूनां वीर्यवत्तमः

prajāpataye tvā juṣṭam prokṣāmīti prajāpatirvai devānāṃ vīryavattamo vīryamevāsmindadhāti tasmād aśvaḥ paśūnāṃ vīryavattamaḥ

13.1.2.6

इन्द्राग्निभ्यां त्वा जुष्टम् प्रोक्षामीति

indrāgnibhyāṃ tvā juṣṭam prokṣāmīti

13.1.2.6.2

इन्द्राग्नी वै देवानाम् ओजस्वितमा ओज एवास्मिन्दधाति तस्मादश्वः पशूनाम् ओजस्वितमः

indrāgnī vai devānām ojasvitamā oja evāsmindadhāti tasmādaśvaḥ paśūnām ojasvitamaḥ

13.1.2.7

वायवे त्वा जुष्टम् प्रोक्षामीति

vāyave tvā juṣṭam prokṣāmīti

13.1.2.7.2

वायुर्वै देवानामाशिष्ठो जवमेवास्मिन्दधाति तस्मादश्वः पशूनाम् आशिष्ठः

vāyurvai devānāmāśiṣṭho javamevāsmindadhāti tasmādaśvaḥ paśūnām āśiṣṭhaḥ

13.1.2.8

विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यो जुष्टम् प्रोक्षामीति

viśvebhyastvā devebhyo juṣṭam prokṣāmīti

13.1.2.8.2

विश्वे वै देवा देवानां यशस्वितमा यश एवास्मिन्दधाति तस्माद् अश्वः पशूनां यशस्वितमः सर्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यो जुष्टम् प्रोक्षामीति

viśve vai devā devānāṃ yaśasvitamā yaśa evāsmindadhāti tasmād aśvaḥ paśūnāṃ yaśasvitamaḥ sarvebhyastvā devebhyo juṣṭam prokṣāmīti

Śatapathabrāhmaṇa