6.4.3.1.2

यद्वा अस्यै क्षतं यद्विलिष्टम् अद्भिर्वै तत्संधीयते ऽद्भिरेवास्या एतत्क्षतं विलिष्टं संतनोति संदधाति

yadvā asyai kṣataṃ yadviliṣṭam adbhirvai tatsaṃdhīyate 'dbhirevāsyā etatkṣataṃ viliṣṭaṃ saṃtanoti saṃdadhāti

6.4.3.2

अपो देवीरुपसृज

apo devīrupasṛja

6.4.3.2.2

मधुमतीर् अयक्ष्माय प्रजाभ्य इति रसो वै मधु रसवतीर् अयक्ष्मत्वाय प्रजाभ्य इत्येतत् तासाम् आस्थानाद् उज्जिहताम् ओषधयः सुपिप्पला इत्य् अपां वा आस्थानादुज्जिहत ओषधयः सुपिप्पलाः

madhumatīr ayakṣmāya prajābhya iti raso vai madhu rasavatīr ayakṣmatvāya prajābhya ityetat tāsām āsthānād ujjihatām oṣadhayaḥ supippalā ity apāṃ vā āsthānādujjihata oṣadhayaḥ supippalāḥ

6.4.3.3

अथैनां वायुना संदधाति

athaināṃ vāyunā saṃdadhāti

6.4.3.3.2

यद्वा अस्यै क्षतं यद्विलिष्टं वायुना वै तत्संधीयते वायुनैवास्या एतत् क्षतं विलिष्टं संतनोति संदधाति

yadvā asyai kṣataṃ yadviliṣṭaṃ vāyunā vai tatsaṃdhīyate vāyunaivāsyā etat kṣataṃ viliṣṭaṃ saṃtanoti saṃdadhāti

6.4.3.4

सं ते वायुर्मातरिश्वा दधात्विति

saṃ te vāyurmātariśvā dadhātviti

6.4.3.4.2

अयं वै वायुर्मातरिश्वा यो ऽयम् पवत उत्तानाया हृदयं यद्विकस्तम् इत्य् उत्तानाया ह्यस्या एतद्धृदयं विकस्तं यो देवानां चरसि प्राणथेनेत्य् एष हि सर्वेषां देवानां चरति प्राणथेन कस्मै देव वषडस्तु तुभ्यमिति प्रजापतिर्वै कस्तस्मा एवैतदिमां वषट्करोति नो हैतावत्यन्याहुतिर् अस्ति यथैषा

ayaṃ vai vāyurmātariśvā yo 'yam pavata uttānāyā hṛdayaṃ yadvikastam ity uttānāyā hyasyā etaddhṛdayaṃ vikastaṃ yo devānāṃ carasi prāṇathenety eṣa hi sarveṣāṃ devānāṃ carati prāṇathena kasmai deva vaṣaḍastu tubhyamiti prajāpatirvai kastasmā evaitadimāṃ vaṣaṭkaroti no haitāvatyanyāhutir asti yathaiṣā

6.4.3.5

अथैनां दिग्भिः संदधाति

athaināṃ digbhiḥ saṃdadhāti

6.4.3.5.2

यद्वा अस्यै क्षतं यद्विलिष्टं दिग्भिर् वै तत् संधीयते दिग्भिरेवास्या एतत्क्षतं विलिष्टं संतनोति संदधाति स इमां चेमां च दिशौ संदधाति तस्मादेते दिशौ संहिते अथेमां चेमां च तस्माद् व् एवैते संहिते इत्यग्रे ऽथेति अथेत्यथेति तद्दक्षिणावृत्तद्धि देवत्रानयानया वै भेषजं क्रियते ऽनयैवैनाम् एतद् भिषज्यति

yadvā asyai kṣataṃ yadviliṣṭaṃ digbhir vai tat saṃdhīyate digbhirevāsyā etatkṣataṃ viliṣṭaṃ saṃtanoti saṃdadhāti sa imāṃ cemāṃ ca diśau saṃdadhāti tasmādete diśau saṃhite athemāṃ cemāṃ ca tasmād v evaite saṃhite ityagre 'theti athetyatheti taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrānayānayā vai bheṣajaṃ kriyate 'nayaivainām etad bhiṣajyati

6.4.3.6

अथ कृष्णाजिनं च पुष्करपर्णं च समुद्गृह्णाति

atha kṛṣṇājinaṃ ca puṣkaraparṇaṃ ca samudgṛhṇāti

6.4.3.6.2

योनिर्वै पुष्करपर्णं योन्या तद्रेतः सिक्तं समुद्गृह्णाति तस्माद्योन्या रेतः सिक्तं समुद्गृह्यते सुजातो ज्योतिषा सह शर्म वरूथमासदत्स्वरिति सुजातो ह्येष ज्योतिषा सह शर्म चैतद्वरूथं च स्वश्चासीदति

yonirvai puṣkaraparṇaṃ yonyā tadretaḥ siktaṃ samudgṛhṇāti tasmādyonyā retaḥ siktaṃ samudgṛhyate sujāto jyotiṣā saha śarma varūthamāsadatsvariti sujāto hyeṣa jyotiṣā saha śarma caitadvarūthaṃ ca svaścāsīdati

6.4.3.7

अथैनमुपनह्यति

athainamupanahyati

6.4.3.7.2

योनौ तद्रेतो युनक्ति तस्माद्योनौ रेतो युक्तं न निष्पद्यते योक्त्रेण योक्त्रेण हि योग्यं युञ्जन्ति मौञ्जेन त्रिवृता तस्योक्तो बन्धुः

yonau tadreto yunakti tasmādyonau reto yuktaṃ na niṣpadyate yoktreṇa yoktreṇa hi yogyaṃ yuñjanti mauñjena trivṛtā tasyokto bandhuḥ

6.4.3.8

तत्पर्यस्यति

tatparyasyati

6.4.3.8.2

वासो अग्ने विश्वरूपं सं व्ययस्व विभावसविति वरुण्या वै यज्ञे रज्जुर् अवरुण्यम् एवैनद् एतत् कृत्वा यथा वासः परिधापयेदेवम् परिधापयति

vāso agne viśvarūpaṃ saṃ vyayasva vibhāvasaviti varuṇyā vai yajñe rajjur avaruṇyam evainad etat kṛtvā yathā vāsaḥ paridhāpayedevam paridhāpayati

6.4.3.9

अथैनमादायोत्तिष्ठति

athainamādāyottiṣṭhati

6.4.3.9.2

असौ वा आदित्य एषो ऽग्निर् अमुं तद् आदित्यम् उत्थापयत्य् उद् उ तिष्ठ स्वध्वरेत्यध्वरो वै यज्ञ उद् उ तिष्ठ सुयज्ञियेत्येतद् अवा नो देव्या धियेति या ते दैवी धीस्तया नो ऽवेत्येतद् दृशे च भासा बृहता सुशुक्वनिर् इति दर्शनाय च भासा बृहता सुशुक्वनिर् इत्य् एतद् आग्ने याहि सुशस्तिभिरिति ये वोढारस् ते सुशस्तय आग्ने याहि वोढृभिर् इत्येतत्

asau vā āditya eṣo 'gnir amuṃ tad ādityam utthāpayaty ud u tiṣṭha svadhvaretyadhvaro vai yajña ud u tiṣṭha suyajñiyetyetad avā no devyā dhiyeti yā te daivī dhīstayā no 'vetyetad dṛśe ca bhāsā bṛhatā suśukvanir iti darśanāya ca bhāsā bṛhatā suśukvanir ity etad āgne yāhi suśastibhiriti ye voḍhāras te suśastaya āgne yāhi voḍhṛbhir ityetat

6.4.3.10

अथैनमित ऊर्ध्वम् प्राञ्चम् प्रगृह्णाति

athainamita ūrdhvam prāñcam pragṛhṇāti

6.4.3.10.2

असौ वा आदित्य एषो ऽग्निर् अमुं तदादित्यमित ऊर्ध्वम् प्राञ्चं दधाति तस्मादसावादित्य इत ऊर्ध्वः प्राङ् धीयत ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये तिष्ठा देवो न सवितेति यथैव यजुस् तथा बन्धुर् ऊर्ध्वो वाजस्य सनितेत्यूर्ध्वो वा एष तिष्ठन्वाजमन्नं सनोति यद् अञ्जिभिर् वाघद्भिर् विह्वयामह इति रश्मयो वा एतस्याञ्जयो वाघतस् तान् एतद् आह परोबाहु प्रगृह्णाति परोबाहु ह्येष इतो ऽथैनम् उपावहरति तम् उपावहृत्योपरिनाभि धारयति तस्योपरि बन्धुः

asau vā āditya eṣo 'gnir amuṃ tadādityamita ūrdhvam prāñcaṃ dadhāti tasmādasāvāditya ita ūrdhvaḥ prāṅ dhīyata ūrdhva ū ṣu ṇa ūtaye tiṣṭhā devo na saviteti yathaiva yajus tathā bandhur ūrdhvo vājasya sanitetyūrdhvo vā eṣa tiṣṭhanvājamannaṃ sanoti yad añjibhir vāghadbhir vihvayāmaha iti raśmayo vā etasyāñjayo vāghatas tān etad āha parobāhu pragṛhṇāti parobāhu hyeṣa ito 'thainam upāvaharati tam upāvahṛtyoparinābhi dhārayati tasyopari bandhuḥ

6.4.4.1

हस्त एष भवत्यथ पशून् अभिमन्त्रयते

hasta eṣa bhavatyatha paśūn abhimantrayate

Śatapathabrāhmaṇa