6.4.2.1.2

पुरीष्यो ऽसीति पशव्यो ऽसीत्येतद्विश्वभरा इत्येष हीदं सर्वम् बिभर्त्यथर्वा त्वा प्रथमो निरमन्थद् अग्न इति प्राणो वा अथर्वा प्राणो वा एतम् अग्रे निरमन्थत् तद् यो ऽसावग्रे ऽग्निर् असृज्यत सो ऽसीति तद् आह तम् एवैनम् एतत् करोति

purīṣyo 'sīti paśavyo 'sītyetadviśvabharā ityeṣa hīdaṃ sarvam bibhartyatharvā tvā prathamo niramanthad agna iti prāṇo vā atharvā prāṇo vā etam agre niramanthat tad yo 'sāvagre 'gnir asṛjyata so 'sīti tad āha tam evainam etat karoti

6.4.2.2

अथैनम् परिगृह्णाति

athainam parigṛhṇāti

6.4.2.2.2

अभ्र्या च दक्षिणतो हस्तेन च हस्तेनैवोत्तरतस् त्वामग्ने पुष्करादध्यथर्वा निरमन्थतेत्य् आपो वै पुष्करम् प्राणो ऽथर्वा प्राणो वा एतमग्रे ऽद्भ्यो निरमन्थन् मूर्ध्नो विश्वस्य वाघत इत्यस्य सर्वस्य मूर्ध्न इत्येतत्

abhryā ca dakṣiṇato hastena ca hastenaivottaratas tvāmagne puṣkarādadhyatharvā niramanthatety āpo vai puṣkaram prāṇo 'tharvā prāṇo vā etamagre 'dbhyo niramanthan mūrdhno viśvasya vāghata ityasya sarvasya mūrdhna ityetat

6.4.2.3

तम् उ त्वा दध्यङ्ङृषिः

tam u tvā dadhyaṅṅṛṣiḥ

6.4.2.3.2

पुत्र ईधे अथर्वण इति वाग्वै दध्यङ्ङाथर्वणः स एनं तत ऐन्द्ध वृत्रहनम् पुरंदरमिति पाप्मा वै वृत्रः पाप्महनम् पुरंदरमित्येतत्

putra īdhe atharvaṇa iti vāgvai dadhyaṅṅātharvaṇaḥ sa enaṃ tata ainddha vṛtrahanam puraṃdaramiti pāpmā vai vṛtraḥ pāpmahanam puraṃdaramityetat

6.4.2.4

तम् उ त्वा पाथ्यो वृषा

tam u tvā pāthyo vṛṣā

6.4.2.4.2

समीधे दस्युहन्तममिति मनो वै पाथ्यो वृषा स एनं तत ऐन्द्ध धनंजयं रणे रण इति यथैव यजुस्तथा बन्धुः

samīdhe dasyuhantamamiti mano vai pāthyo vṛṣā sa enaṃ tata ainddha dhanaṃjayaṃ raṇe raṇa iti yathaiva yajustathā bandhuḥ

6.4.2.5

गायत्रीभिः

gāyatrībhiḥ

6.4.2.5.2

प्राणो गायत्री प्राणमेवास्मिन्नेतद्दधाति तिसृभिस् त्रयो वै प्राणाः प्राण उदानो व्यानस् तान् एवास्मिन्नेतद्दधाति तासां नव पदानि नव वै प्राणाः सप्त शीर्षन्नवाञ्चौ द्वौ तानेवास्मिन्नेतद्दधाति

prāṇo gāyatrī prāṇamevāsminnetaddadhāti tisṛbhis trayo vai prāṇāḥ prāṇa udāno vyānas tān evāsminnetaddadhāti tāsāṃ nava padāni nava vai prāṇāḥ sapta śīrṣannavāñcau dvau tānevāsminnetaddadhāti

6.4.2.6

अथैते त्रिष्टुभा उत्तरे भवतः

athaite triṣṭubhā uttare bhavataḥ

6.4.2.6.2

आत्मा वै त्रिष्टुबात्मानमेवास्यैताभ्यां संस्करोति सीद होत स्व उ लोके चिकित्वानित्यग्निर्वै होता तस्यैष स्वो लोको यत्कृष्णाजिनं चिकित्वानिति विद्वानित्येतत् सादया यज्ञं सुकृतस्य योनाविति कृष्णाजिनं वै सुकृतस्य योनिर् देवावीर्देवान्हविषा यजासीति देवः सन् देवान् अवन्हविषा यजासीत्येतद् अग्रे बृहद्यजमाने वयो धा इति यजमानायाशिषम् आशास्ते

ātmā vai triṣṭubātmānamevāsyaitābhyāṃ saṃskaroti sīda hota sva u loke cikitvānityagnirvai hotā tasyaiṣa svo loko yatkṛṣṇājinaṃ cikitvāniti vidvānityetat sādayā yajñaṃ sukṛtasya yonāviti kṛṣṇājinaṃ vai sukṛtasya yonir devāvīrdevānhaviṣā yajāsīti devaḥ san devān avanhaviṣā yajāsītyetad agre bṛhadyajamāne vayo dhā iti yajamānāyāśiṣam āśāste

6.4.2.7

नि होता होतृषदने विदान इति

ni hotā hotṛṣadane vidāna iti

6.4.2.7.2

अग्निर्वै होता कृष्णाजिनं होतृषदनं विदान इति विद्वानित्येतत् त्वेषो दीदिवान् असदत्सुदक्ष इति त्वेषो दीप्यमानो ऽसदत्सुदक्ष इत्येतद् अदब्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठ इत्य् अदब्धव्रतप्रमतिर् ह्येष वसिष्ठः सहस्रम्भरः शुचिजिह्वो अग्निरिति सर्वं वै सहस्रं सर्वम्भरः शुचिजिह्वो ऽग्निर् इत्येतद् द्वाभ्याम् आग्नेयीभ्यां त्रिष्टुब्भ्यां तस्योक्तो बन्धुः

agnirvai hotā kṛṣṇājinaṃ hotṛṣadanaṃ vidāna iti vidvānityetat tveṣo dīdivān asadatsudakṣa iti tveṣo dīpyamāno 'sadatsudakṣa ityetad adabdhavratapramatirvasiṣṭha ity adabdhavratapramatir hyeṣa vasiṣṭhaḥ sahasrambharaḥ śucijihvo agniriti sarvaṃ vai sahasraṃ sarvambharaḥ śucijihvo 'gnir ityetad dvābhyām āgneyībhyāṃ triṣṭubbhyāṃ tasyokto bandhuḥ

6.4.2.8

अथैषा बृहत्युत्तमा भवति

athaiṣā bṛhatyuttamā bhavati

6.4.2.8.2

बृहतीं वा एष संचितो ऽभिसंपद्यते यादृग्वै योनौ रेतः सिच्यते तादृग्जायते तद्यदेतामत्र बृहतीं करोति तस्मादेष संचितो बृहतीमभिसंपद्यते

bṛhatīṃ vā eṣa saṃcito 'bhisaṃpadyate yādṛgvai yonau retaḥ sicyate tādṛgjāyate tadyadetāmatra bṛhatīṃ karoti tasmādeṣa saṃcito bṛhatīmabhisaṃpadyate

6.4.2.9

संसीदस्व महाṁ असीति

saṃsīdasva mahāṁ asīti

6.4.2.9.2

इदमेवैतद्रेतः सिक्तं संसादयति तस्माद्योनौ रेतः सिक्तं संसीदति शोचस्व देववीतम इति दीप्यस्व देववीतम इत्येतद् वि धूममग्ने अरुषम् मियेध्य सृज प्रशस्त दर्शतमिति यदा वा एष समिध्यते ऽथैष धूममरुषं विसृजते दर्शतमिति ददृश इव ह्येषः

idamevaitadretaḥ siktaṃ saṃsādayati tasmādyonau retaḥ siktaṃ saṃsīdati śocasva devavītama iti dīpyasva devavītama ityetad vi dhūmamagne aruṣam miyedhya sṛja praśasta darśatamiti yadā vā eṣa samidhyate 'thaiṣa dhūmamaruṣaṃ visṛjate darśatamiti dadṛśa iva hyeṣaḥ

6.4.2.10

ताः षट् सम्पद्यन्ते

tāḥ ṣaṭ sampadyante

6.4.2.10.2

षड् ऋतवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर् यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति यद् व् एव संवत्सरमभिसंपद्यते तद् बृहतीमभिसंपद्यते बृहती हि संवत्सरो द्वादश पौर्णमास्यो द्वादशाष्टका द्वादशामावास्यास् तत् षट्त्रिंशत् षट्त्रिंशदक्षरा बृहती तं दक्षिणत उदञ्चमाहरति दक्षिणतो वा उदग्योनौ रेतः सिच्यत एषो ऽस्यैतर्हि योनिर् अविच्छेदम् आहरति रेतसो ऽविच्छेदाय

ṣaḍ ṛtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gnir yāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati yad v eva saṃvatsaramabhisaṃpadyate tad bṛhatīmabhisaṃpadyate bṛhatī hi saṃvatsaro dvādaśa paurṇamāsyo dvādaśāṣṭakā dvādaśāmāvāsyās tat ṣaṭtriṃśat ṣaṭtriṃśadakṣarā bṛhatī taṃ dakṣiṇata udañcamāharati dakṣiṇato vā udagyonau retaḥ sicyata eṣo 'syaitarhi yonir avicchedam āharati retaso 'vicchedāya

6.4.3.1

अथ तत्राप उपनिनयति

atha tatrāpa upaninayati

Śatapathabrāhmaṇa