6.3.1.33.2

प्रादेशमात्रं हीदमभि वाग् वदत्य् अरत्निमात्री त्वेव भवति बाहुर्वा अरत्निर् बाहुनो वै वीर्यं क्रियते वीर्यसंमितैव तद्भवति

prādeśamātraṃ hīdamabhi vāg vadaty aratnimātrī tveva bhavati bāhurvā aratnir bāhuno vai vīryaṃ kriyate vīryasaṃmitaiva tadbhavati

6.3.1.34

अन्यतःक्ष्णुत्स्यात्

anyataḥkṣṇutsyāt

6.3.1.34.2

अन्यतरतो हीदं वाचः क्ष्णुतम् उभयतःक्ष्णुत्त्वेव भवत्य् उभयतो हीदं वाचः क्ष्णुतं यद् एनया दैवं च वदति मानुषं चाथो यत्सत्यं चानृतं च तस्माद् उभयतःक्ष्णुत्

anyatarato hīdaṃ vācaḥ kṣṇutam ubhayataḥkṣṇuttveva bhavaty ubhayato hīdaṃ vācaḥ kṣṇutaṃ yad enayā daivaṃ ca vadati mānuṣaṃ cātho yatsatyaṃ cānṛtaṃ ca tasmād ubhayataḥkṣṇut

6.3.1.35

यद् व् एवोभयतःक्ष्णुत्

yad v evobhayataḥkṣṇut

6.3.1.35.2

अतो वा अभ्रेर् वीर्यं यतो ऽस्यै क्ष्णुतम् उभयत एवास्याम् एतद् वीर्यं दधाति

ato vā abhrer vīryaṃ yato 'syai kṣṇutam ubhayata evāsyām etad vīryaṃ dadhāti

6.3.1.36

यद् व् एवोभयतःक्ष्णुत्

yad v evobhayataḥkṣṇut

6.3.1.36.2

एतद्वा एनं देवा अनुविद्यैभ्यो लोकेभ्यो ऽखनंस् तथैवैनम् अयम् एतद् अनुविद्यैभ्यो लोकेभ्यः खनति

etadvā enaṃ devā anuvidyaibhyo lokebhyo 'khanaṃs tathaivainam ayam etad anuvidyaibhyo lokebhyaḥ khanati

6.3.1.37

स यदिति खनति

sa yaditi khanati

6.3.1.37.2

तद् एनम् अस्माल्लोकात् खनत्य् अथ यद् ऊर्ध्वोच्चरति तद् अमुष्माल्लोकाद् अथ यदन्तरेण संचरति तद् अन्तरिक्षलोकात् सर्वेभ्य एवैनम् एतद् एभ्यो लोकेभ्यः खनति

tad enam asmāllokāt khanaty atha yad ūrdhvoccarati tad amuṣmāllokād atha yadantareṇa saṃcarati tad antarikṣalokāt sarvebhya evainam etad ebhyo lokebhyaḥ khanati

6.3.1.38

तामादत्ते

tāmādatte

6.3.1.38.2

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्याम् पूष्णो हस्ताभ्याम् आददे गायत्रेण छन्दसाङ्गिरस्वद् इति सवितृप्रसूत एवैनामेतद् एताभिर् देवताभिर् आदत्ते गायत्रेण छन्दसाथो अस्यां गायत्रं छन्दो दधाति पृथिव्याः सधस्थादग्निम् पुरीष्यम् अङ्गिरस्वद् आभरेति पशवो वै पुरीषम् पृथिव्या उपस्थाद् अग्निम् पशव्यम् अग्निवद् आभरेत्य् एतत् त्रैष्टुभेन छन्दसाङ्गिरस्वद् इति तद् एनां त्रैष्टुभेन छन्दसादत्ते ऽथो ऽस्यां त्रैष्टुभं छन्दो दधाति

devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyām pūṣṇo hastābhyām ādade gāyatreṇa chandasāṅgirasvad iti savitṛprasūta evaināmetad etābhir devatābhir ādatte gāyatreṇa chandasātho asyāṃ gāyatraṃ chando dadhāti pṛthivyāḥ sadhasthādagnim purīṣyam aṅgirasvad ābhareti paśavo vai purīṣam pṛthivyā upasthād agnim paśavyam agnivad ābharety etat traiṣṭubhena chandasāṅgirasvad iti tad enāṃ traiṣṭubhena chandasādatte 'tho 'syāṃ traiṣṭubhaṃ chando dadhāti

6.3.1.39

अभ्रिरसीति

abhrirasīti

6.3.1.39.2

अभ्रिर् ह्येषा तद् एनं सत्येनादत्ते नार्यसीति वज्रो वा अभ्रिर् योषा नारी न वै योषा कंचन हिनस्ति शमयत्येवैनाम् एतद् अहिंसायै त्वया वयम् अग्निं शकेम खनितुं सधस्थ एतीदं वै सधस्थं त्वया वयम् अग्निं शकेम खनितुम् अस्मिन्त् सधस्थ इत्य् एतज्जागतेन छन्दसाङ्गिरस्वद् इति तद् एनां जागतेन छन्दसादत्ते ऽथो ऽस्यां जागतं छन्दो दधाति

abhrir hyeṣā tad enaṃ satyenādatte nāryasīti vajro vā abhrir yoṣā nārī na vai yoṣā kaṃcana hinasti śamayatyevainām etad ahiṃsāyai tvayā vayam agniṃ śakema khanituṃ sadhastha etīdaṃ vai sadhasthaṃ tvayā vayam agniṃ śakema khanitum asmint sadhastha ity etajjāgatena chandasāṅgirasvad iti tad enāṃ jāgatena chandasādatte 'tho 'syāṃ jāgataṃ chando dadhāti

6.3.1.40

त्रिभिरादत्ते

tribhirādatte

6.3.1.40.2

त्रिवृद् अग्निर् यावान् अग्निर् यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनाम् एतद् आदत्ते त्रिभिरादायाथैनां चतुर्थेनाभिमन्त्रयत एतद्वा एनां देवास्त्रिभिरादायाथास्यां चतुर्थेन वीर्यम् अदधुस् तथैवैनाम् अयम् एतत् त्रिभिर् आदायाथास्यां चतुर्थेन वीर्यं दधाति

trivṛd agnir yāvān agnir yāvatyasya mātrā tāvataivainām etad ādatte tribhirādāyāthaināṃ caturthenābhimantrayata etadvā enāṃ devāstribhirādāyāthāsyāṃ caturthena vīryam adadhus tathaivainām ayam etat tribhir ādāyāthāsyāṃ caturthena vīryaṃ dadhāti

6.3.1.41

हस्त आधाय सवितेति

hasta ādhāya saviteti

6.3.1.41.2

हस्ते ह्यस्याहिता भवति बिभ्रद् अभ्रिम् इति बिभर्ति ह्येनां हिरण्ययीमिति हिरण्मयी ह्येषा या छन्दोमय्य् अग्नेर् ज्योतिर् निचाय्येत्य् अग्नेर् ज्योतिर् दृष्ट्वेत्य् एतत् पृथिव्या अध्याभरद् इति पृथिव्यै ह्येनद् अध्याभरत्य् आनुष्टुभेन छन्दसाङ्गिरस्वद् इति तद् एनाम् आनुष्टुभेन छन्दसादत्ते ऽथो अस्याम् आनुष्टुभं छन्दो दधाति तान्येतान्येव छन्दांस्येषाभ्रिर् आरम्भायैवेयं वैणवी क्रियते

haste hyasyāhitā bhavati bibhrad abhrim iti bibharti hyenāṃ hiraṇyayīmiti hiraṇmayī hyeṣā yā chandomayy agner jyotir nicāyyety agner jyotir dṛṣṭvety etat pṛthivyā adhyābharad iti pṛthivyai hyenad adhyābharaty ānuṣṭubhena chandasāṅgirasvad iti tad enām ānuṣṭubhena chandasādatte 'tho asyām ānuṣṭubhaṃ chando dadhāti tānyetānyeva chandāṃsyeṣābhrir ārambhāyaiveyaṃ vaiṇavī kriyate

6.3.1.42

तां हैके हिरण्मयीं कुर्वन्ति

tāṃ haike hiraṇmayīṃ kurvanti

6.3.1.42.2

हिरण्ययीति वा अभ्युक्तेति न तथा कुर्याद् यद् वा एषा छन्दांसि तेनैषा हिरण्यम् अमृतं हिरण्यम् अमृतानि छन्दांसि

hiraṇyayīti vā abhyukteti na tathā kuryād yad vā eṣā chandāṃsi tenaiṣā hiraṇyam amṛtaṃ hiraṇyam amṛtāni chandāṃsi

6.3.1.43

तां चतुर्भिरादत्ते

tāṃ caturbhirādatte

Śatapathabrāhmaṇa