6.3.1.13.2

मनो वै सविता प्राणा धियो ऽग्नेर् ज्योतिर् निचाय्येत्य् अग्नेर् ज्योतिर् दृष्ट्वेत्य् एतत् पृथिव्या अध्याभरद् इति पृथिव्यै ह्येनद् अध्याभरति

mano vai savitā prāṇā dhiyo 'gner jyotir nicāyyety agner jyotir dṛṣṭvety etat pṛthivyā adhyābharad iti pṛthivyai hyenad adhyābharati

6.3.1.14

युक्तेन मनसा वयमिति

yuktena manasā vayamiti

6.3.1.14.2

मन एवैतदेतस्मै कर्मणे युङ्क्ते न ह्ययुक्तेन मनसा किंचन सम्प्रति शक्नोति कर्तुं देवस्य सवितुः सव इति देवेन सवित्रा प्रसूता इत्य् एतत् स्वर्ग्याय शक्त्येति यथैतेन कर्मणा स्वर्गं लोकमियाद् एवमेतदाह शक्त्येति शक्त्या हि स्वर्गं लोकमेति

mana evaitadetasmai karmaṇe yuṅkte na hyayuktena manasā kiṃcana samprati śaknoti kartuṃ devasya savituḥ sava iti devena savitrā prasūtā ity etat svargyāya śaktyeti yathaitena karmaṇā svargaṃ lokamiyād evametadāha śaktyeti śaktyā hi svargaṃ lokameti

6.3.1.15

युक्त्वाय सविता देवानिति

yuktvāya savitā devāniti

6.3.1.15.2

मनो वै सविता प्राणा देवाः स्वर्यतो धिया दिवमिति स्वर्गं हैनां लोकं यतो धियैतस्मै कर्मणे युयुजे बृहज्ज्योतिः करिष्यत इत्य् असौ वा आदित्यो बृहज्ज्योतिर् एष उ एषो ऽग्निर् एतम् व् एते संस्करिष्यन्तो भवन्ति सविता प्रसुवाति तानिति सवितृप्रसूता एतत् कर्म करवन्न् इत्येतत्

mano vai savitā prāṇā devāḥ svaryato dhiyā divamiti svargaṃ haināṃ lokaṃ yato dhiyaitasmai karmaṇe yuyuje bṛhajjyotiḥ kariṣyata ity asau vā ādityo bṛhajjyotir eṣa u eṣo 'gnir etam v ete saṃskariṣyanto bhavanti savitā prasuvāti tāniti savitṛprasūtā etat karma karavann ityetat

6.3.1.16

युञ्जते मन उत युञ्जते धिय इति

yuñjate mana uta yuñjate dhiya iti

6.3.1.16.2

मनश् चैवैतत् प्राणांश् चैतस्मै कर्मणे युङ्क्ते विप्रा विप्रस्येति प्रजापतिर् वै विप्रो देवा विप्रा बृहतो विपश्चित इति प्रजापतिर्वै बृहन् विपश्चिद् वि होत्रा दध इति यद्वा एष चीयते तद् एष होत्रा विधत्ते चिते ह्येतस्मिन्होत्रा अधिविधीयन्ते वयुनाविद् इत्य् एष हीदं वयुनम् अविन्दद् एक इद् इत्य् एको ह्य् एष इदं सर्वं वयुनम् अविन्दन् मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिर् इति महती देवस्य सवितुः परिष्टुतिर् इत्येतत्

manaś caivaitat prāṇāṃś caitasmai karmaṇe yuṅkte viprā viprasyeti prajāpatir vai vipro devā viprā bṛhato vipaścita iti prajāpatirvai bṛhan vipaścid vi hotrā dadha iti yadvā eṣa cīyate tad eṣa hotrā vidhatte cite hyetasminhotrā adhividhīyante vayunāvid ity eṣa hīdaṃ vayunam avindad eka id ity eko hy eṣa idaṃ sarvaṃ vayunam avindan mahī devasya savituḥ pariṣṭutir iti mahatī devasya savituḥ pariṣṭutir ityetat

6.3.1.17

युजे वाम् ब्रह्म पूर्व्यं नमोभिर् इति

yuje vām brahma pūrvyaṃ namobhir iti

6.3.1.17.2

प्राणो वै ब्रह्म पूर्व्यम् अन्नं नमस् तत् तद् एषैवाहुतिर् अन्नम् एतयैव तद् आहुत्यैतेनान्नेन प्राणान् एतस्मै कर्मणे युङ्क्ते वि श्लोक एतु पथ्येव सूरेरिति यथोभयेषु देवमनुष्येषु कीर्तिश्लोको यजमानस्य स्याद् एवम् एतद् आह शृण्वन्तु विश्वे अमृतस्य पुत्रा इति प्रजापतिर्वा अमृतस् तस्य विश्वे देवाः पुत्रा आ ये धामानि दिव्यानि तस्थुर् इतीमे वै लोका दिव्यानि धामानि तद् य एषु लोकेषु देवास् तान् एतद् आह

prāṇo vai brahma pūrvyam annaṃ namas tat tad eṣaivāhutir annam etayaiva tad āhutyaitenānnena prāṇān etasmai karmaṇe yuṅkte vi śloka etu pathyeva sūreriti yathobhayeṣu devamanuṣyeṣu kīrtiśloko yajamānasya syād evam etad āha śṛṇvantu viśve amṛtasya putrā iti prajāpatirvā amṛtas tasya viśve devāḥ putrā ā ye dhāmāni divyāni tasthur itīme vai lokā divyāni dhāmāni tad ya eṣu lokeṣu devās tān etad āha

6.3.1.18

यस्य प्रयाणमन्वन्य इद् ययुरिति

yasya prayāṇamanvanya id yayuriti

6.3.1.18.2

प्रजापतिर्वा एतदग्रे कर्माकरोत् तत् ततो देवा अकुर्वन् देवा देवस्य महिमानमोजसेति यज्ञो वै महिमा देवा देवस्य यज्ञं वीर्यम् ओजसेत्य् एतद् यः पार्थिवानि विममे स एतश इति यद्वै किंचास्यां तत्पार्थिवं तद् एष सर्वं विमिमीते रश्मिभिर् ह्येनद् अभ्यवतनोति रजांसि देवः सविता महित्वनेतीमे वै लोका रजांस्य् असावादित्यो देवः सविता तान् एष महिम्ना विमिमीते

prajāpatirvā etadagre karmākarot tat tato devā akurvan devā devasya mahimānamojaseti yajño vai mahimā devā devasya yajñaṃ vīryam ojasety etad yaḥ pārthivāni vimame sa etaśa iti yadvai kiṃcāsyāṃ tatpārthivaṃ tad eṣa sarvaṃ vimimīte raśmibhir hyenad abhyavatanoti rajāṃsi devaḥ savitā mahitvanetīme vai lokā rajāṃsy asāvādityo devaḥ savitā tān eṣa mahimnā vimimīte

6.3.1.19

देव सवितः प्रसुव यज्ञम् प्रसुव यज्ञपतिम् भगायेति

deva savitaḥ prasuva yajñam prasuva yajñapatim bhagāyeti

6.3.1.19.2

असौ वा आदित्यो देवः सविता यज्ञो भगस् तम् एतद् आह प्रसुव यज्ञम् प्रसुव यज्ञपतिम् भगायेति दिव्यो गन्धर्वः केतपूः केतं नः पुनात्वित्य् असौ वा आदित्यो दिव्यो गन्धर्वो ऽन्नं केतो ऽन्नपूरन्नं नः पुनात्व् इत्य् एतद् वाचस्पतिर् वाचं नः स्वदत्व् इति वाग् वा इदं कर्म प्राणो वाचस्पतिः प्राणो न इदं कर्म स्वदत्व् इत्येतत्

asau vā ādityo devaḥ savitā yajño bhagas tam etad āha prasuva yajñam prasuva yajñapatim bhagāyeti divyo gandharvaḥ ketapūḥ ketaṃ naḥ punātvity asau vā ādityo divyo gandharvo 'nnaṃ keto 'nnapūrannaṃ naḥ punātv ity etad vācaspatir vācaṃ naḥ svadatv iti vāg vā idaṃ karma prāṇo vācaspatiḥ prāṇo na idaṃ karma svadatv ityetat

6.3.1.20

इमं नो देव सवितर्यज्ञम् प्रणयेति

imaṃ no deva savitaryajñam praṇayeti

6.3.1.20.2

असौ वा आदित्यो देवः सविता यद् उ वा एष यज्ञियं कर्म प्रणयति तद् अनार्तं स्वस्त्युदृचम् अश्नुते देवाव्यमिति यो देवान् अवद् इत्य् एतत् सखिविदं सत्राजितं धनजितं स्वर्जितम् इति य एतत् सर्वं विन्दाद् इत्य् एतदृचेत्यृचा स्तोमं समर्धय गायत्रेण रथन्तरम् बृहद्गायत्रवर्तनीति सामानि स्वाहेति यजूंषि सैषा त्रयी विद्या प्रथमं जायते यथैवादो ऽमुत्राजायतैवम् अथ यः सो ऽग्निर् असृज्यतैष स यो ऽत ऊर्ध्वम् अग्निश्चीयते

asau vā ādityo devaḥ savitā yad u vā eṣa yajñiyaṃ karma praṇayati tad anārtaṃ svastyudṛcam aśnute devāvyamiti yo devān avad ity etat sakhividaṃ satrājitaṃ dhanajitaṃ svarjitam iti ya etat sarvaṃ vindād ity etadṛcetyṛcā stomaṃ samardhaya gāyatreṇa rathantaram bṛhadgāyatravartanīti sāmāni svāheti yajūṃṣi saiṣā trayī vidyā prathamaṃ jāyate yathaivādo 'mutrājāyataivam atha yaḥ so 'gnir asṛjyataiṣa sa yo 'ta ūrdhvam agniścīyate

6.3.1.21

तान्येतान्यष्टौ सावित्राणि

tānyetānyaṣṭau sāvitrāṇi

6.3.1.21.2

अष्टाक्षरा गायत्री गायत्रो ऽग्निर् यावान् अग्निर् यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनम् एतद् रेतो भूतं सिञ्चति तानि नव भवन्ति स्वाहाकारो नवमो नव दिशो दिशो ऽग्निर् नव प्राणाः प्राणा अग्निर् यावान् अग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनम् एतद् रेतो भूतं सिञ्चति तानि दश भवन्त्य् आहुतिर् दशमी दशाक्षरा विराड् विराड् अग्निर् दश दिशो दिशो ऽग्निर् दश प्राणाः प्राणा अग्निर् यावान् अग्निर् यावत्यस्य मात्रा तावत् तद् भवति

aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro 'gnir yāvān agnir yāvatyasya mātrā tāvataivainam etad reto bhūtaṃ siñcati tāni nava bhavanti svāhākāro navamo nava diśo diśo 'gnir nava prāṇāḥ prāṇā agnir yāvān agniryāvatyasya mātrā tāvataivainam etad reto bhūtaṃ siñcati tāni daśa bhavanty āhutir daśamī daśākṣarā virāḍ virāḍ agnir daśa diśo diśo 'gnir daśa prāṇāḥ prāṇā agnir yāvān agnir yāvatyasya mātrā tāvat tad bhavati

6.3.1.22

एतस्यामाहुत्यां हुतायाम्

etasyāmāhutyāṃ hutāyām

6.3.1.22.2

अग्निर्देवेभ्य उदक्रामत् ते देवा अब्रुवन् पशुर्वा अग्निः पशुभिर् इममन्विच्छाम स स्वाय रूपायाविर्भविष्यतीति तम् पशुभिर् अन्वैच्छन्त् स स्वाय रूपायाविरभवत् तस्माद् उ हैतत् पशुः स्वाय रूपायाविर्भवति गौर् वा गवे ऽश्वो वाश्वाय पुरुषो वा पुरुषाय

agnirdevebhya udakrāmat te devā abruvan paśurvā agniḥ paśubhir imamanvicchāma sa svāya rūpāyāvirbhaviṣyatīti tam paśubhir anvaicchant sa svāya rūpāyāvirabhavat tasmād u haitat paśuḥ svāya rūpāyāvirbhavati gaur vā gave 'śvo vāśvāya puruṣo vā puruṣāya

6.3.1.23

ते ऽब्रुवन्

te 'bruvan

Śatapathabrāhmaṇa