6.2.2.3

तस्यैकविंशतिः सामिधेन्यः

tasyaikaviṃśatiḥ sāmidhenyaḥ

6.2.2.3.2

द्वादश मासाः पञ्चर्तवस् त्रय इमे लोका असावादित्य एकविंश एष प्रजापतिः प्रजापतिर् अग्निर् यावान् अग्निर् यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनम् एतत् समिन्द्धे

dvādaśa māsāḥ pañcartavas traya ime lokā asāvāditya ekaviṃśa eṣa prajāpatiḥ prajāpatir agnir yāvān agnir yāvatyasya mātrā tāvataivainam etat saminddhe

6.2.2.4

यद् व् एवैकविंशतिः

yad v evaikaviṃśatiḥ

6.2.2.4.2

एकविंशो वै पुरुषो दश हस्त्या अङ्गुलयो दश पाद्या आत्मैकविंशः पुरुषः प्रजापतिः प्रजापतिर् अग्निर् यावान् अग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनम् एतत् समिन्द्धे

ekaviṃśo vai puruṣo daśa hastyā aṅgulayo daśa pādyā ātmaikaviṃśaḥ puruṣaḥ prajāpatiḥ prajāpatir agnir yāvān agniryāvatyasya mātrā tāvataivainam etat saminddhe

6.2.2.5

उभयीर्गायत्रीश्च त्रिष्टुभश्चान्वाह

ubhayīrgāyatrīśca triṣṭubhaścānvāha

6.2.2.5.2

तासामुक्तो बन्धुर् उक्तम् व् एवान्वृचं हिरण्यगर्भवत्याघारम् आघारयति प्रजापतिर् वै हिरण्यगर्भः प्रजापतिर् अग्निर् द्वादशाप्रियस् तासाम् उक्तो बन्धुर् उक्तम् व् एवान्वृचं प्राजापत्यः पशुपुरोडाशो य एव पशोर् बन्धुः स पुरोडाशस्य द्वादशकपालो द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः कद्वत्यो याज्यानुवाक्याः को हि प्रजापतिः

tāsāmukto bandhur uktam v evānvṛcaṃ hiraṇyagarbhavatyāghāram āghārayati prajāpatir vai hiraṇyagarbhaḥ prajāpatir agnir dvādaśāpriyas tāsām ukto bandhur uktam v evānvṛcaṃ prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo ya eva paśor bandhuḥ sa puroḍāśasya dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ kadvatyo yājyānuvākyāḥ ko hi prajāpatiḥ

6.2.2.6

अथैतं वायवे नियुत्वते

athaitaṃ vāyave niyutvate

6.2.2.6.2

शुक्लं तूपरमालभते प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वानुव्यैक्षत तस्यात्यानन्देन रेतः परापतत् सो ऽजः शुक्लस्तूपरो लप्सुद्यभवद् रसो वै रेतो यावान् उ वै रसस् तावान् आत्मा तद् यद् एतमालभते तद् एवाग्नेर् अन्तम् पर्येति शुक्लो भवति शुक्लं हि रेतस् तूपरो भवति तूपरं हि रेतो वायवे भवति प्राणो वै वायुर् नियुत्वते भवत्य् उदानो वै नियुतः प्राणोदानावेवास्मिन्नेतद् दधाति

śuklaṃ tūparamālabhate prajāpatiḥ prajāḥ sṛṣṭvānuvyaikṣata tasyātyānandena retaḥ parāpatat so 'jaḥ śuklastūparo lapsudyabhavad raso vai reto yāvān u vai rasas tāvān ātmā tad yad etamālabhate tad evāgner antam paryeti śuklo bhavati śuklaṃ hi retas tūparo bhavati tūparaṃ hi reto vāyave bhavati prāṇo vai vāyur niyutvate bhavaty udāno vai niyutaḥ prāṇodānāvevāsminnetad dadhāti

6.2.2.7

यद् व् एवैतं वायवे नियुत्वते

yad v evaitaṃ vāyave niyutvate

6.2.2.7.2

शुक्लं तूपरम् आलभते प्रजापतिं विस्रस्तं यत्र देवाः समस्कुर्वन्त् स यो ऽस्मात्प्राणो मध्यत उदक्रामत् तमस्मिन्नेतेन पशुनादधुस् तथैवास्मिन्न् अयम् एतद् दधाति वायवे भवति प्राणो वै वायुर् नियुत्वते भवत्य् उदानो वै नियुतः प्राणोदानावेवास्मिन्न् एतद् दधाति शुक्लो भवति शुक्लो हि वायुस् तूपरो भवति तूपरो हि वायुः

śuklaṃ tūparam ālabhate prajāpatiṃ visrastaṃ yatra devāḥ samaskurvant sa yo 'smātprāṇo madhyata udakrāmat tamasminnetena paśunādadhus tathaivāsminn ayam etad dadhāti vāyave bhavati prāṇo vai vāyur niyutvate bhavaty udāno vai niyutaḥ prāṇodānāvevāsminn etad dadhāti śuklo bhavati śuklo hi vāyus tūparo bhavati tūparo hi vāyuḥ

6.2.2.8

तस्य सप्तदश सामिधेन्यः

tasya saptadaśa sāmidhenyaḥ

6.2.2.8.2

सप्तदशो वै संवत्सरो द्वादश मासाः पञ्चर्तवः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापतिर् अग्निर् यावान् अग्निर् यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनम् एतत्समिन्द्धे

saptadaśo vai saṃvatsaro dvādaśa māsāḥ pañcartavaḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatir agnir yāvān agnir yāvatyasya mātrā tāvataivainam etatsaminddhe

6.2.2.9

यद् व् एव सप्तदश

yad v eva saptadaśa

6.2.2.9.2

सप्तदशो वै पुरुषो दश प्राणाश् चत्वार्यङ्गान्यात्मा पञ्चदशो ग्रीवाः षोडश्यः शिरः सप्तदशं पुरुषः प्रजापतिः प्रजापतिर् अग्निर् यावान् अग्निर् यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनम् एतत्समिन्द्धे

saptadaśo vai puruṣo daśa prāṇāś catvāryaṅgānyātmā pañcadaśo grīvāḥ ṣoḍaśyaḥ śiraḥ saptadaśaṃ puruṣaḥ prajāpatiḥ prajāpatir agnir yāvān agnir yāvatyasya mātrā tāvataivainam etatsaminddhe

6.2.2.10

उभयीर्गायत्रीश्च त्रिष्टुभश्चान्वाह

ubhayīrgāyatrīśca triṣṭubhaścānvāha

6.2.2.10.2

तासामुक्तो बन्धुर् उक्तम् व् एवान्वृचं द्वादशाप्रियस् तासामुक्तो बन्धुर् उक्तम् व् एवान्वृचम् प्राजापत्यः पशुपुरोडाशो ऽत्रो स काम उपाप्त इति ह स्माह माहित्थिर् यं चरकाः प्राजापत्ये पशावाहुरिति

tāsāmukto bandhur uktam v evānvṛcaṃ dvādaśāpriyas tāsāmukto bandhur uktam v evānvṛcam prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo 'tro sa kāma upāpta iti ha smāha māhitthir yaṃ carakāḥ prājāpatye paśāvāhuriti

6.2.2.11

यद् व् एव वायव्यः पशुर् भवति

yad v eva vāyavyaḥ paśur bhavati

6.2.2.11.2

प्राजापत्यः पशुपुरोडाशो ऽर्धं ह प्रजापतेर् वायुर् अर्धम् प्रजापतिस् तद् यद् उभौ वायव्यौ स्याताम् उभौ वा प्राजापत्यावर्धं हैवास्य कृतं स्यान्नार्धम् अथ यद् वायव्यः पशुर्भवति प्राजापत्यः पशुपुरोडाशस् तेन हैवैतं सर्वं कृत्स्नम् प्रजापतिं संस्करोति

prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo 'rdhaṃ ha prajāpater vāyur ardham prajāpatis tad yad ubhau vāyavyau syātām ubhau vā prājāpatyāvardhaṃ haivāsya kṛtaṃ syānnārdham atha yad vāyavyaḥ paśurbhavati prājāpatyaḥ paśupuroḍāśas tena haivaitaṃ sarvaṃ kṛtsnam prajāpatiṃ saṃskaroti

6.2.2.12

यद् व् एव वायव्यः पशुर्भवति

yad v eva vāyavyaḥ paśurbhavati

6.2.2.12.2

प्राजापत्यः पशुपुरोडाशः प्रजापतिं विस्रस्तं यत्र देवाः समस्कुर्वन्त् स यो ऽस्मात् प्राणो मध्यत उदक्रामत् तमस्मिन्नेतेन पशुनादधुर् अथास्यैतेन पुरोडाशेनात्मानं समस्कुर्वन्त् स यत् प्राजापत्यो भवति प्रजापतिर् ह्यात्मा द्वादशकपालो द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः कद्वत्यौ याज्यानुवाक्ये को हि प्रजापतिः

prājāpatyaḥ paśupuroḍāśaḥ prajāpatiṃ visrastaṃ yatra devāḥ samaskurvant sa yo 'smāt prāṇo madhyata udakrāmat tamasminnetena paśunādadhur athāsyaitena puroḍāśenātmānaṃ samaskurvant sa yat prājāpatyo bhavati prajāpatir hyātmā dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ kadvatyau yājyānuvākye ko hi prajāpatiḥ

Śatapathabrāhmaṇa