4.5.2.2.2

यदेकाम् मन्यमाना एकयेवैतया चरेयुर् यद्द्वे मन्यमाना द्वाभ्यामिव चरेयु स्थालीं चैवोष्णीषं चोपकल्पयितवै ब्रूयात्

yadekām manyamānā ekayevaitayā careyur yaddve manyamānā dvābhyāmiva careyu sthālīṃ caivoṣṇīṣaṃ copakalpayitavai brūyāt

4.5.2.3

अथ वपया चरन्ति

atha vapayā caranti

4.5.2.3.2

यथैव तस्यै चरणं वपया चरित्वाध्वर्युश्च यजमानश्च पुनरेतः स आहाध्वर्युर् निरूहैतं गर्भमिति तं ह नोदरतो निरूहेदार्ताया वै मृताया उदरतो निरूहन्ति यदा वै गर्भः समृद्धो भवति प्रजननेन वै स तर्हि प्रत्यङ्ङैति तमपि विरुज्य श्रोणी प्रत्यञ्चं निरूहितवै ब्रूयात्

yathaiva tasyai caraṇaṃ vapayā caritvādhvaryuśca yajamānaśca punaretaḥ sa āhādhvaryur nirūhaitaṃ garbhamiti taṃ ha nodarato nirūhedārtāyā vai mṛtāyā udarato nirūhanti yadā vai garbhaḥ samṛddho bhavati prajananena vai sa tarhi pratyaṅṅaiti tamapi virujya śroṇī pratyañcaṃ nirūhitavai brūyāt

4.5.2.4

तं निरूह्यमाणम् अभिमन्त्रयते

taṃ nirūhyamāṇam abhimantrayate

4.5.2.4.2

एजतु दशमास्यो गर्भो जरायुणा सहेति स यदाहैजत्विति प्राणम् एवास्मिन्नेतद् दधाति दशमास्य इति यदा वै गर्भः समृद्धो भवत्यथ दशमास्यस् तमेतदप्य् अदशमास्यं सन्तम् ब्रह्मणैव यजुषा दशमास्यं करोति

ejatu daśamāsyo garbho jarāyuṇā saheti sa yadāhaijatviti prāṇam evāsminnetad dadhāti daśamāsya iti yadā vai garbhaḥ samṛddho bhavatyatha daśamāsyas tametadapy adaśamāsyaṃ santam brahmaṇaiva yajuṣā daśamāsyaṃ karoti

4.5.2.5

जरायुणा सहेति

jarāyuṇā saheti

4.5.2.5.2

तद्यथा दशमास्यो जरायुणा सहेयादेवमेतदाह यथायं वायुरेजति यथा समुद्र एजतीति प्राणमेवास्मिन्नेतद्दधात्येवायं दशमास्यो ऽस्रज्जरायुणा सहेति तद्यथा दशमास्यो जरायुणा सह स्रंसेतैवमेतदाह

tadyathā daśamāsyo jarāyuṇā saheyādevametadāha yathāyaṃ vāyurejati yathā samudra ejatīti prāṇamevāsminnetaddadhātyevāyaṃ daśamāsyo 'srajjarāyuṇā saheti tadyathā daśamāsyo jarāyuṇā saha sraṃsetaivametadāha

4.5.2.6

तदाहुः

tadāhuḥ

4.5.2.6.2

कथमेतं गर्भं कुर्यादित्य् अङ्गादङ्गाद्धैवास्यावद्येयुर् यथैवेतरेषामवदानानाम् अवदानं तद् उ तथा न कुर्याद् उत ह्येषो ऽविकृताङ्गो भवत्यधस्तादेव ग्रीवा अपिकृत्यैतस्यां स्थाल्यामेतम् मेधं श्चोतयेयुः सर्वेभ्यो वा अस्यैषो ऽङ्गेभ्यो मेध श्चोतति तदस्य सर्वेषामेवाङ्गानामवत्तम् भवत्यवद्यन्ति वशाया अवदानानि यथैव तेषामवदानम्

kathametaṃ garbhaṃ kuryādity aṅgādaṅgāddhaivāsyāvadyeyur yathaivetareṣāmavadānānām avadānaṃ tad u tathā na kuryād uta hyeṣo 'vikṛtāṅgo bhavatyadhastādeva grīvā apikṛtyaitasyāṃ sthālyāmetam medhaṃ ścotayeyuḥ sarvebhyo vā asyaiṣo 'ṅgebhyo medha ścotati tadasya sarveṣāmevāṅgānāmavattam bhavatyavadyanti vaśāyā avadānāni yathaiva teṣāmavadānam

4.5.2.7

तानि पशुश्रपणे श्रपयन्ति

tāni paśuśrapaṇe śrapayanti

4.5.2.7.2

तदेवैतम् मेधं श्रपयन्त्य् उष्णीषेणावेष्ट्य गर्भम् पार्श्वतः पशुश्रपणस्योपनिदधाति यदा शृतो भवत्यथ समुद्यावदानान्येवाभिजुहोति नैतम् मेधम् उद्वासयन्ति पशुं तदेवैतम् मेधमुद्वासयन्ति

tadevaitam medhaṃ śrapayanty uṣṇīṣeṇāveṣṭya garbham pārśvataḥ paśuśrapaṇasyopanidadhāti yadā śṛto bhavatyatha samudyāvadānānyevābhijuhoti naitam medham udvāsayanti paśuṃ tadevaitam medhamudvāsayanti

4.5.2.8

तं जघनेन चात्वालमन्तरेण यूपं चाग्निं च हरन्ति

taṃ jaghanena cātvālamantareṇa yūpaṃ cāgniṃ ca haranti

4.5.2.8.2

दक्षिणतो निधाय प्रतिप्रस्थातावद्यत्यथ स्रुचोर् उपस्तृणीते ऽथ मनोतायै हविषो ऽनुवाच आहावद्यन्ति वशाया अवदानानां यथैव तेषामवदानम्

dakṣiṇato nidhāya pratiprasthātāvadyatyatha srucor upastṛṇīte 'tha manotāyai haviṣo 'nuvāca āhāvadyanti vaśāyā avadānānāṃ yathaiva teṣāmavadānam

4.5.2.9

अथ प्रचरणीति स्रुग्भवति

atha pracaraṇīti srugbhavati

4.5.2.9.2

तस्याम् प्रतिप्रस्थाता मेधायोपस्तृणीते द्विरवद्यति सकृदभिघारयति प्रत्यनक्त्यवदाने अथानुवाच आहाश्राव्याह प्रेष्येति वषट्कृते ऽध्वर्युर्जुहोत्य् अध्वर्योरनु होमं जुहोति प्रतिप्रस्थाता

tasyām pratiprasthātā medhāyopastṛṇīte dviravadyati sakṛdabhighārayati pratyanaktyavadāne athānuvāca āhāśrāvyāha preṣyeti vaṣaṭkṛte 'dhvaryurjuhoty adhvaryoranu homaṃ juhoti pratiprasthātā

4.5.2.10

यस्यै ते यज्ञियो गर्भ इति

yasyai te yajñiyo garbha iti

4.5.2.10.2

अयज्ञिया वै गर्भास् तमेतद्ब्रह्मणैव यजुषा यज्ञियं करोति यस्यै योनिर् हिरण्ययीत्यदो वा एतस्यै योनिं विच्छिन्दन्ति यददो निष्कर्षन्त्य् अमृतमायुर्हिरण्यं तामेवास्या एतदमृतां योनिं करोत्य् अङ्गान्यह्रुता यस्य तम् मात्रा समजीगमं स्वाहेति यदि पुमान्त् स्याद् यद्य् उ स्त्री स्याद् अङ्गान्यह्रुता यस्यै तां मात्रा समजीगमं स्वाहेति यद्य्वविज्ञातो गर्भो भवति पुंस्कृत्यैव जुहुयात् पुमांसो हि गर्भा अङ्गान्यह्रुता यस्य तं मात्रा समजीगमं स्वाहेत्य् अदो वा एतं मात्रा विष्वञ्चं कुर्वन्ति यद् अदो निष्कर्षन्ति तम् एतद् ब्रह्मणैव यजुषा समर्ध्य मध्यतो यज्ञस्य पुनर्मात्रा संगमयति

ayajñiyā vai garbhās tametadbrahmaṇaiva yajuṣā yajñiyaṃ karoti yasyai yonir hiraṇyayītyado vā etasyai yoniṃ vicchindanti yadado niṣkarṣanty amṛtamāyurhiraṇyaṃ tāmevāsyā etadamṛtāṃ yoniṃ karoty aṅgānyahrutā yasya tam mātrā samajīgamaṃ svāheti yadi pumānt syād yady u strī syād aṅgānyahrutā yasyai tāṃ mātrā samajīgamaṃ svāheti yadyvavijñāto garbho bhavati puṃskṛtyaiva juhuyāt pumāṃso hi garbhā aṅgānyahrutā yasya taṃ mātrā samajīgamaṃ svāhety ado vā etaṃ mātrā viṣvañcaṃ kurvanti yad ado niṣkarṣanti tam etad brahmaṇaiva yajuṣā samardhya madhyato yajñasya punarmātrā saṃgamayati

4.5.2.11

अथाध्वर्युर् वनस्पतिना चरति

athādhvaryur vanaspatinā carati

4.5.2.11.2

वनस्पतिनाध्वर्युश्चरित्वा यान्युपभृत्यवदानानि भवन्ति तानि समानयमान आहाग्नये स्विष्टकृते ऽनुब्रूहीत्य् अत्याक्रामति प्रतिप्रस्थाता स एतं सर्वमेव मेधं गृह्णीते ऽथोपरिष्टाद् द्विर् आज्यस्याभिघारयत्य् आश्राव्याह प्रेष्येति वषट्कृते ऽध्वर्युर्जुहोत्य् अध्वर्योरनु होमं जुहोति प्रतिप्रस्थाता

vanaspatinādhvaryuścaritvā yānyupabhṛtyavadānāni bhavanti tāni samānayamāna āhāgnaye sviṣṭakṛte 'nubrūhīty atyākrāmati pratiprasthātā sa etaṃ sarvameva medhaṃ gṛhṇīte 'thopariṣṭād dvir ājyasyābhighārayaty āśrāvyāha preṣyeti vaṣaṭkṛte 'dhvaryurjuhoty adhvaryoranu homaṃ juhoti pratiprasthātā

4.5.2.12

पुरुदस्मो विषुरूप इन्दुरिति

purudasmo viṣurūpa induriti

Śatapathabrāhmaṇa