2.12.120.2.4.3

तक्रं त्रिभागभिन्नं तु केवलं मथितं स्मृतम्

takraṃ tribhāgabhinnaṃ tu kevalaṃ mathitaṃ smṛtam

2.12.120.2.4.4

इति

iti

2.12.120.2.5

केवलोऽयं कफाग्निमध्ये योज्यः इति व्यवहारो वृद्धवैद्यानां दृश्यते

kevalo'yaṃ kaphāgnimadhye yojyaḥ iti vyavahāro vṛddhavaidyānāṃ dṛśyate

2.12.120.2.6

पिपासायां सत्यां शीतलं जलं देयं न तूष्णं रसनिमित्तत्वात्

pipāsāyāṃ satyāṃ śītalaṃ jalaṃ deyaṃ na tūṣṇaṃ rasanimittatvāt

2.12.120.2.7

निशि रात्रौ विजया भङ्गा हिता पथ्या अत्रैव प्रयोगे तेन प्रातरेवायं रसः शीलनीय इति भावः

niśi rātrau vijayā bhaṅgā hitā pathyā atraiva prayoge tena prātarevāyaṃ rasaḥ śīlanīya iti bhāvaḥ

2.12.127.1.1

अथ लघुसूचिकाभरणरसं व्याख्यास्यामः

atha laghusūcikābharaṇarasaṃ vyākhyāsyāmaḥ

2.12.127.1.2

विषमिति

viṣamiti

2.12.127.1.3

विषं प्रसिद्धं पलमितं षोडशशाणमितं सूताः पारदः शाणिकष्टङ्कैकः प्रथमतोऽभ्यन्तरे काचलिप्तं कृत्वा तयोः सम्पुटे चूर्णं मेलयित्वा साम्प्रदायिकी मुद्रा तत्सन्धौ कार्या ततश्चुल्ल्यां निवेशयेत्

viṣaṃ prasiddhaṃ palamitaṃ ṣoḍaśaśāṇamitaṃ sūtāḥ pāradaḥ śāṇikaṣṭaṅkaikaḥ prathamato'bhyantare kācaliptaṃ kṛtvā tayoḥ sampuṭe cūrṇaṃ melayitvā sāmpradāyikī mudrā tatsandhau kāryā tataścullyāṃ niveśayet

2.12.127.1.4

इति कोऽर्थः तद्रसगर्भसम्पुटं वालुकायन्त्रे निधायाधः शरावलग्नं यथा स्याद्विपचेदित्यभिप्रायोऽस्मत्साम्प्रदायिकः

iti ko'rthaḥ tadrasagarbhasampuṭaṃ vālukāyantre nidhāyādhaḥ śarāvalagnaṃ yathā syādvipacedityabhiprāyo'smatsāmpradāyikaḥ

2.12.127.1.5

यथा कर्पूरपाकार्थं यन्त्रविधिस् तद्वद् अत्रापि उपरिस्थसरावकलग्नो धूमसदृशः कज्जलवद्रसः सूची तु रसग्रहणार्थं शलाका कथ्यते सा तु मसूरदलसंस्था मुखी भवति तन्मुखे यावल्लग्नो रसो भवति तावद्देयो रस इति रसवादिनां व्यवहारः मूर्छिते मृतप्राये संनिपातिनि पुरुषे तथैव सर्पदष्टेऽपीति

yathā karpūrapākārthaṃ yantravidhis tadvad atrāpi uparisthasarāvakalagno dhūmasadṛśaḥ kajjalavadrasaḥ sūcī tu rasagrahaṇārthaṃ śalākā kathyate sā tu masūradalasaṃsthā mukhī bhavati tanmukhe yāvallagno raso bhavati tāvaddeyo rasa iti rasavādināṃ vyavahāraḥ mūrchite mṛtaprāye saṃnipātini puruṣe tathaiva sarpadaṣṭe'pīti

2.12.127.1.6

यथा सन्निपाते भक्षणं मूर्ध्नि मर्दनं चाभिहितं तथैव सर्पदष्टे इत्यर्थः

yathā sannipāte bhakṣaṇaṃ mūrdhni mardanaṃ cābhihitaṃ tathaiva sarpadaṣṭe ityarthaḥ

2.12.127.1.7

तापः सन्तापो रसजनित इत्यादि

tāpaḥ santāpo rasajanita ityādi

2.12.127.1.7.2

मधुरमिक्षुविकारं द्राक्षा दाडिमखर्जूरादिकमपि सम्प्रदायतः

madhuramikṣuvikāraṃ drākṣā dāḍimakharjūrādikamapi sampradāyataḥ

2.12.130.2.1

इदानीं जलबन्धुसंज्ञको नाम रसस्तमाह भस्मसूतसमं गन्धमिति

idānīṃ jalabandhusaṃjñako nāma rasastamāha bhasmasūtasamaṃ gandhamiti

2.12.130.2.2

सूतस्य पारदस्य भस्म तत्समानं गन्धकमित्यर्थः

sūtasya pāradasya bhasma tatsamānaṃ gandhakamityarthaḥ

2.12.130.2.3

धात्र्या दन्त्याः फलान्यत्र योज्यानि एतन्मनोहरम्

dhātryā dantyāḥ phalānyatra yojyāni etanmanoharam

2.12.130.2.4

अत्र गन्धात्पादं मनःशिला इति पाठः संगतः

atra gandhātpādaṃ manaḥśilā iti pāṭhaḥ saṃgataḥ

2.12.130.2.5

तेन गन्धकपरिमाणस्य चतुर्थांशसमाना मनःशिला ग्राह्या अत एव

tena gandhakaparimāṇasya caturthāṃśasamānā manaḥśilā grāhyā ata eva

2.12.130.2.5.2

प्रत्येकं शिलया समम् इति वचनम्

pratyekaṃ śilayā samam iti vacanam

2.12.130.2.6

माक्षिकं स्वर्णमाक्षिकं व्योषं शुण्ठीमरिचपिप्पलीसंज्ञकम्

mākṣikaṃ svarṇamākṣikaṃ vyoṣaṃ śuṇṭhīmaricapippalīsaṃjñakam

Śārṅgadharasaṃhitādīpikā