1.3.1.2.1

इदानीं दोषाणां निजस्वरूपचेष्टाम् आह

idānīṃ doṣāṇāṃ nijasvarūpaceṣṭām āha

1.3.1.2.1

करस्येति

karasyeti

1.3.1.2.2

जीवसाक्षिणी या धमनी स करस्याङ्गुष्ठेऽस्तीति क्रियापदं योज्यं तच्चेष्टया कृत्वा कायस्य शरीरस्य सुखं दुःखं च ज्ञेयं पण्डितैरिति शेषः धमनीति

jīvasākṣiṇī yā dhamanī sa karasyāṅguṣṭhe'stīti kriyāpadaṃ yojyaṃ tacceṣṭayā kṛtvā kāyasya śarīrasya sukhaṃ duḥkhaṃ ca jñeyaṃ paṇḍitairiti śeṣaḥ dhamanīti

1.3.1.2.3

शब्दवाहिनी नाडी धमनी जीवनं तनौ इत्यतो धमनी जीवसाक्षिणीति प्राणवायोः साक्षिभूता अत एव कुत्रचिज् जीवनाडीति कथिता

śabdavāhinī nāḍī dhamanī jīvanaṃ tanau ityato dhamanī jīvasākṣiṇīti prāṇavāyoḥ sākṣibhūtā ata eva kutracij jīvanāḍīti kathitā

1.3.1.2.4

तथाहि

tathāhi

1.3.1.2.4.2

प्रदर्शयेद्दोषनिजस्वरूपं व्यस्तं समस्तं युगलीकृतश्च

pradarśayeddoṣanijasvarūpaṃ vyastaṃ samastaṃ yugalīkṛtaśca

1.3.1.2.4.3

मूकस्य मुग्धस्य विमोहितस्य दीपः पदार्थानिव जीवनाडी

mūkasya mugdhasya vimohitasya dīpaḥ padārthāniva jīvanāḍī

1.3.1.2.4.4

इति

iti

1.3.1.2.5

लक्षणमपि च

lakṣaṇamapi ca

1.3.1.2.5.2

अस्थ्नः प्रकोष्ठबाह्यस्य मध्यमानामिकाश्रिता

asthnaḥ prakoṣṭhabāhyasya madhyamānāmikāśritā

1.3.1.2.5.3

जीवनाडीति सा प्रोक्ता नन्दिनी तत्त्ववेदना

jīvanāḍīti sā proktā nandinī tattvavedanā

1.3.1.2.5.4

इति

iti

1.3.1.2.6

तच्चेष्टया दुःखमिति दोषादिवैषम्यधर्मः

tacceṣṭayā duḥkhamiti doṣādivaiṣamyadharmaḥ

1.3.1.2.7

यतो रोगस्तु दोषवैषम्यम् इत्यादिवचनात्

yato rogastu doṣavaiṣamyam ityādivacanāt

1.3.1.2.8

पण्डितैरिति प्रवीणैः नाडीग्रहणस्य समयविशेषज्ञैरित्यर्थः

paṇḍitairiti pravīṇaiḥ nāḍīgrahaṇasya samayaviśeṣajñairityarthaḥ

1.3.1.2.9

यतः

yataḥ

1.3.1.2.9.2

सद्यःस्नातस्य भुक्तस्य क्षुत्तृष्णातपशीलिनः

sadyaḥsnātasya bhuktasya kṣuttṛṣṇātapaśīlinaḥ

1.3.1.2.9.3

व्यायामश्रान्तदेहस्य सम्यङ् नाडी न बुध्यते

vyāyāmaśrāntadehasya samyaṅ nāḍī na budhyate

1.3.1.2.9.4

इति

iti

1.3.3.1.1

अथ सन्निपातसंसर्गयोर् नाडीचेष्टाम् आह

atha sannipātasaṃsargayor nāḍīceṣṭām āha

Śārṅgadharasaṃhitādīpikā