3.2.1.14

महदाद्याः प्रकृतिविकृतयः सप्त

mahadādyāḥ prakṛtivikṛtayaḥ sapta

3.2.1.15

प्रकृतयश्च ता विकृतयश्चेति प्रकृतिविकृतयः सप्त

prakṛtayaśca tā vikṛtayaśceti prakṛtivikṛtayaḥ sapta

3.2.1.16

तथा हि महत्तत्त्वम् अहंकारस्य प्रकृतिर् विकृतिश्च मूलप्रकृतेः

tathā hi mahattattvam ahaṃkārasya prakṛtir vikṛtiśca mūlaprakṛteḥ

3.2.1.17

एवम् अहंकारतत्त्वं तन्मात्राणाम् इन्द्रियाणां च प्रकृतिर् विकृतिश्च महतः

evam ahaṃkāratattvaṃ tanmātrāṇām indriyāṇāṃ ca prakṛtir vikṛtiśca mahataḥ

3.2.1.18

एवं पञ्च तन्मात्राणि भूतानाम् आकाशादीनां प्रकृतयो विकृतयश्चाहंकारस्य

evaṃ pañca tanmātrāṇi bhūtānām ākāśādīnāṃ prakṛtayo vikṛtayaścāhaṃkārasya

3.2.1.19

अथ का विकृतिः कियती चेति

atha kā vikṛtiḥ kiyatī ceti

3.2.1.20

अत उक्तं षोडशकस्तु विकार इति

ata uktaṃ ṣoḍaśakastu vikāra iti

3.2.1.21

षोडशसंख्यापरिमाणो गणः षोडशकः

ṣoḍaśasaṃkhyāparimāṇo gaṇaḥ ṣoḍaśakaḥ

3.2.1.22

तुशब्दो ऽवधारणे भिन्नक्रमः

tuśabdo 'vadhāraṇe bhinnakramaḥ

3.2.1.23

पञ्च भूतान्येकादशेन्द्रियाणीति षोडशको गणो विकार एव न च प्रकृतिः यद्यपि पृथिव्यादीनाम् अपि गोवृक्षादयो विकारा एवं तद्विकारभेदानां पयोबीजादीनां दध्यङ्कुरादयस्तथापि गवादयो बीजादयो वा न पृथिव्यादिभ्यस् तत्त्वान्तरम्

pañca bhūtānyekādaśendriyāṇīti ṣoḍaśako gaṇo vikāra eva na ca prakṛtiḥ yadyapi pṛthivyādīnām api govṛkṣādayo vikārā evaṃ tadvikārabhedānāṃ payobījādīnāṃ dadhyaṅkurādayastathāpi gavādayo bījādayo vā na pṛthivyādibhyas tattvāntaram

3.2.1.24

तत्त्वान्तरस्योपादानत्वं च प्रकृतित्वम् इहाभिप्रेतम् इत्यदोषः

tattvāntarasyopādānatvaṃ ca prakṛtitvam ihābhipretam ityadoṣaḥ

3.2.1.25

अनुभयम् आह न प्रकृतिर् न विकृतिः पुरुष इति

anubhayam āha na prakṛtir na vikṛtiḥ puruṣa iti

3.2.1.26

एतत् सर्वम् उपरिष्टाद् उपपादयिष्यते

etat sarvam upariṣṭād upapādayiṣyate

3.2.1.27

तम् इमम् अर्थं प्रामाणिकं कर्तुम् अभिमताः प्रमाणभेदा दर्शनीयाः

tam imam arthaṃ prāmāṇikaṃ kartum abhimatāḥ pramāṇabhedā darśanīyāḥ

3.2.1.28

न च सामान्यलक्षणम् अन्तरेण शक्यं विशेषलक्षणं कर्तुम् इति प्रमाणसामान्यं तावल्लक्षयति

na ca sāmānyalakṣaṇam antareṇa śakyaṃ viśeṣalakṣaṇaṃ kartum iti pramāṇasāmānyaṃ tāvallakṣayati

4.2.1

अत्र च प्रमाणम् इति समाख्या लक्ष्यपदं तन्निर्वचनं च लक्षणम्

atra ca pramāṇam iti samākhyā lakṣyapadaṃ tannirvacanaṃ ca lakṣaṇam

4.2.1.2

प्रमीयते ऽनेनेति निर्वचनात् प्रमां प्रति करणत्वं गम्यते

pramīyate 'neneti nirvacanāt pramāṃ prati karaṇatvaṃ gamyate

4.2.1.3

असंदिग्धविपरीतानधिगतविषया चित्तवृत्तिः बोधः पौरुषेयः फलं प्रमा तत्साधनं प्रमाणम् इति संशयविपर्ययस्मृतिसाधनानां प्रमाणेष्वप्रसङ्गः

asaṃdigdhaviparītānadhigataviṣayā cittavṛttiḥ bodhaḥ pauruṣeyaḥ phalaṃ pramā tatsādhanaṃ pramāṇam iti saṃśayaviparyayasmṛtisādhanānāṃ pramāṇeṣvaprasaṅgaḥ

4.2.1.4

संख्याविप्रतिपत्तिं निराकरोति त्रिविधम् इति

saṃkhyāvipratipattiṃ nirākaroti trividham iti

4.2.1.5

तिस्रो विधा अस्य प्रमाणसामान्यस्येति त्रिविधं न न्यूनं नाप्यधिकम् इत्यर्थः

tisro vidhā asya pramāṇasāmānyasyeti trividhaṃ na nyūnaṃ nāpyadhikam ityarthaḥ

Sāṃkhyatattvakaumudī