2.2.3.13

अत उक्तं व्यक्ताव्यक्तज्ञविज्ञानाद् इति

ata uktaṃ vyaktāvyaktajñavijñānād iti

2.2.3.14

व्यक्तं चाव्यक्तं च ज्ञश्च व्यक्ताव्यक्तज्ञास् तेषां विज्ञानं विवेकेन ज्ञानं व्यक्ताव्यक्तज्ञविज्ञानम्

vyaktaṃ cāvyaktaṃ ca jñaśca vyaktāvyaktajñās teṣāṃ vijñānaṃ vivekena jñānaṃ vyaktāvyaktajñavijñānam

2.2.3.15

व्यक्तज्ञानपूर्वकम् अव्यक्तस्य तत्कारणस्य ज्ञानम्

vyaktajñānapūrvakam avyaktasya tatkāraṇasya jñānam

2.2.3.16

तयोः पारार्थ्येनात्मा परो ज्ञायत इति ज्ञानक्रमेण क्रमाभिधानम्

tayoḥ pārārthyenātmā paro jñāyata iti jñānakrameṇa kramābhidhānam

2.2.3.17

एतद् उक्तं भवति

etad uktaṃ bhavati

2.2.3.18

श्रुतिस्मृतीतिहासपुराणेभ्यो व्यक्तादीन् विवेकेन श्रुत्वा शास्त्रयुक्त्या च व्यवस्थाप्य दीर्घकालादरनैरन्तर्यसत्कारसेविताद् भावनामयात् तत्त्वाभ्यासान् नास्मि न मे नाहम् इत्यपरिशेषम् अविपर्ययाद् विशुद्धं केवलम् उत्पद्यते ज्ञानम् इति

śrutismṛtītihāsapurāṇebhyo vyaktādīn vivekena śrutvā śāstrayuktyā ca vyavasthāpya dīrghakālādaranairantaryasatkārasevitād bhāvanāmayāt tattvābhyāsān nāsmi na me nāham ityapariśeṣam aviparyayād viśuddhaṃ kevalam utpadyate jñānam iti

2.2.3.19

तद् एवं प्रेक्षावदपेक्षितार्थत्वेन शास्त्रारम्भं समाधाय शास्त्रम् आरभमाणः श्रोतुर् बुद्धिसमवधानाय तदर्थं संक्षेपतः प्रतिजानीते

tad evaṃ prekṣāvadapekṣitārthatvena śāstrārambhaṃ samādhāya śāstram ārabhamāṇaḥ śrotur buddhisamavadhānāya tadarthaṃ saṃkṣepataḥ pratijānīte

3.2.1

संक्षेपतो हि शास्त्रार्थस्य चतस्रो विधाः

saṃkṣepato hi śāstrārthasya catasro vidhāḥ

3.2.1.2

कश्चिद् अर्थः प्रकृतिर् एव कश्चिद् विकृतिर् एव कश्चित् प्रकृतिविकृतिः कश्चिद् अनुभयः

kaścid arthaḥ prakṛtir eva kaścid vikṛtir eva kaścit prakṛtivikṛtiḥ kaścid anubhayaḥ

3.2.1.3

तत्र का प्रकृतिर् इति

tatra kā prakṛtir iti

3.2.1.4

अत आह प्रकृतिर् अविकृतिः

ata āha prakṛtir avikṛtiḥ

3.2.1.5

प्रकरोतीति प्रकृतिः प्रधानं सत्त्वरजस्तमसां साम्यावस्था

prakarotīti prakṛtiḥ pradhānaṃ sattvarajastamasāṃ sāmyāvasthā

3.2.1.6

साविकृतिः प्रकृतिर् एवेत्यर्थः

sāvikṛtiḥ prakṛtir evetyarthaḥ

3.2.1.7

कस्माद् इति

kasmād iti

3.2.1.8

अत उक्तं मूलेति

ata uktaṃ mūleti

3.2.1.9

मूलं चासौ प्रकृतिश्चेति मूलप्रकृतिः

mūlaṃ cāsau prakṛtiśceti mūlaprakṛtiḥ

3.2.1.10

विश्वस्य कार्यकलापस्य सा मूलं न त्वस्या मूलान्तरम् अस्त्यनवस्थाप्रसङ्गात्

viśvasya kāryakalāpasya sā mūlaṃ na tvasyā mūlāntaram astyanavasthāprasaṅgāt

3.2.1.11

न चानवस्थायां प्रमाणम् अस्तीति भावः

na cānavasthāyāṃ pramāṇam astīti bhāvaḥ

3.2.1.12

कतमाः पुनः प्रकृतिविकृतयः कियत्यश्चेति

katamāḥ punaḥ prakṛtivikṛtayaḥ kiyatyaśceti

3.2.1.13

अत उक्तम्

ata uktam

Sāṃkhyatattvakaumudī