9.2.2.57

सती चेत् कृतं करणेन असती चेत् तत्राप्युत्पत्त्यन्तरम् इत्यनवस्था

satī cet kṛtaṃ karaṇena asatī cet tatrāpyutpattyantaram ityanavasthā

9.2.2.58

अथोत्पत्तिः पटान्नार्थान्तरम् अपि तु पट एवासौ तथापि यावद् उक्तं भवति पट इति तावद् उक्तं भवत्युत्पद्यत इति

athotpattiḥ paṭānnārthāntaram api tu paṭa evāsau tathāpi yāvad uktaṃ bhavati paṭa iti tāvad uktaṃ bhavatyutpadyata iti

9.2.2.59

ततश्च पट इत्युक्त उत्पद्यत इति न वाच्यं पौनरुक्त्याद् विनश्यतीत्यपि न वाच्यं विरोधात्

tataśca paṭa ityukta utpadyata iti na vācyaṃ paunaruktyād vinaśyatītyapi na vācyaṃ virodhāt

9.2.2.60

तस्माद् इयं पटोत्पत्तिः स्वकारणसमवायो वा स्वसत्तासमवायो वा उभयथापि नोत्पद्यते

tasmād iyaṃ paṭotpattiḥ svakāraṇasamavāyo vā svasattāsamavāyo vā ubhayathāpi notpadyate

9.2.2.61

अथ च तदर्थानि कारणानि व्याप्रियन्त एवं पटादेः सत एवाविर्भावाय कारणापेक्षेत्युपपन्नम्

atha ca tadarthāni kāraṇāni vyāpriyanta evaṃ paṭādeḥ sata evāvirbhāvāya kāraṇāpekṣetyupapannam

9.2.2.62

न च पटरूपेण कारणानां संबन्धः

na ca paṭarūpeṇa kāraṇānāṃ saṃbandhaḥ

9.2.2.63

तद्रूपस्याक्रियात्वात् क्रियासंबन्धित्वाच्च कारणानाम् अन्यथा कारणत्वाभावात्

tadrūpasyākriyātvāt kriyāsaṃbandhitvācca kāraṇānām anyathā kāraṇatvābhāvāt

9.2.2.64

तस्मात् सत्कार्यम् इति पुष्कलम्

tasmāt satkāryam iti puṣkalam

9.2.2.65

तद् एवं प्रधानसाधनानुगुणं सत्कार्यम् उपपाद्य यादृशं तत् प्रधानं साधनीयं तादृशम् आदर्शयितुं विवेकज्ञानोपयोगि व्यक्ताव्यक्तवैरूप्यं तावद् आह

tad evaṃ pradhānasādhanānuguṇaṃ satkāryam upapādya yādṛśaṃ tat pradhānaṃ sādhanīyaṃ tādṛśam ādarśayituṃ vivekajñānopayogi vyaktāvyaktavairūpyaṃ tāvad āha

10.2.1

व्यक्तं हेतुमत् हेतुः कारणं तद्वत्

vyaktaṃ hetumat hetuḥ kāraṇaṃ tadvat

10.2.1.2

यस्य च यो हेतुस् तद् उपरिष्टाद् वक्ष्यति

yasya ca yo hetus tad upariṣṭād vakṣyati

10.2.1.3

अनित्यं विनाशि तिरोभावीत्यर्थः

anityaṃ vināśi tirobhāvītyarthaḥ

10.2.1.4

अव्यापि सर्वं परिणामि न व्याप्नोति

avyāpi sarvaṃ pariṇāmi na vyāpnoti

10.2.1.5

कारणेन हि कार्यं विष्टं न कार्येण कारणम्

kāraṇena hi kāryaṃ viṣṭaṃ na kāryeṇa kāraṇam

10.2.1.6

न च बुद्ध्यादयः प्रधानं

na ca buddhyādayaḥ pradhānaṃ

10.2.1.7

सक्रियं परिस्पन्दवत्

sakriyaṃ parispandavat

10.2.1.8

तथा हि बुद्ध्यादय उपात्तम् उपात्तं देहं त्यजन्ति देहान्तरं चोपाददत इति तेषां परिस्पन्दः

tathā hi buddhyādaya upāttam upāttaṃ dehaṃ tyajanti dehāntaraṃ copādadata iti teṣāṃ parispandaḥ

10.2.1.9

शरीरपृथिव्यादीनां च परिस्पन्दः प्रसिद्ध एव

śarīrapṛthivyādīnāṃ ca parispandaḥ prasiddha eva

10.2.1.10

अनेकं प्रतिपुरुषं बुद्ध्यादीनां भेदात्

anekaṃ pratipuruṣaṃ buddhyādīnāṃ bhedāt

10.2.1.11

पृथिव्याद्यपि शरीरघटादिभेदेनानेकम् एव

pṛthivyādyapi śarīraghaṭādibhedenānekam eva

Sāṃkhyatattvakaumudī