9.2.2.37

तद् एवम् अभेदे सिद्धे तन्तव एव तेन तेन संस्थानविशेषेण परिणताः पटो न तन्तुभ्यो ऽर्थान्तरम्

tad evam abhede siddhe tantava eva tena tena saṃsthānaviśeṣeṇa pariṇatāḥ paṭo na tantubhyo 'rthāntaram

9.2.2.38

स्वात्मनि क्रियाविरोधसंबन्धबुद्धिव्यपदेशार्थक्रियाभेदाश्च नैकान्तिकं भेदं साधयितुम् अर्हन्ति

svātmani kriyāvirodhasaṃbandhabuddhivyapadeśārthakriyābhedāśca naikāntikaṃ bhedaṃ sādhayitum arhanti

9.2.2.39

एकस्मिन्न् अपि तत्तद्विशेषाविर्भावतिरोभावाभ्याम् एतेषाम् अविरोधात्

ekasminn api tattadviśeṣāvirbhāvatirobhāvābhyām eteṣām avirodhāt

9.2.2.40

यथा कूर्मस्याङ्गानि कूर्मशरीरे निविशमानानि तिरोभवन्ति निःसरन्ति चाविर्भवन्ति न च कूर्मतस् तदङ्गान्युत्पद्यन्ते ध्वंसन्ते वा एवम् एकस्या मृदः सुवर्णस्य वा कुटकटकादयो निःसरन्त आविर्भवन्त उत्पद्यन्त इत्युच्यते निविशमानास् तिरोभवन्तो नश्यन्तीत्युच्यते

yathā kūrmasyāṅgāni kūrmaśarīre niviśamānāni tirobhavanti niḥsaranti cāvirbhavanti na ca kūrmatas tadaṅgānyutpadyante dhvaṃsante vā evam ekasyā mṛdaḥ suvarṇasya vā kuṭakaṭakādayo niḥsaranta āvirbhavanta utpadyanta ityucyate niviśamānās tirobhavanto naśyantītyucyate

9.2.2.41

न पुनर् असताम् उत्पादः सतां वा निरोधो यथाह भगवान् कृष्णद्वैपायनः नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सत इति

na punar asatām utpādaḥ satāṃ vā nirodho yathāha bhagavān kṛṣṇadvaipāyanaḥ nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sata iti

9.2.2.42

यथा कूर्मः स्वावयवेभ्यः संकोचिविकासिभ्यो न भिन्न एवं कुटकटकादयो ऽपि मृत्सुवर्णादिभ्यो न भिन्नाः

yathā kūrmaḥ svāvayavebhyaḥ saṃkocivikāsibhyo na bhinna evaṃ kuṭakaṭakādayo 'pi mṛtsuvarṇādibhyo na bhinnāḥ

9.2.2.43

एवं च तन्तुषु पट इति व्यपदेशो यथेह वने तिलका इत्युपपन्नः

evaṃ ca tantuṣu paṭa iti vyapadeśo yatheha vane tilakā ityupapannaḥ

9.2.2.44

न चार्थक्रियाभेदो भेदम् आपादयति

na cārthakriyābhedo bhedam āpādayati

9.2.2.45

एकस्यापि नानार्थक्रियादर्शनाद् यथैक एव वह्निर् दाहकः पाचकश्च

ekasyāpi nānārthakriyādarśanād yathaika eva vahnir dāhakaḥ pācakaśca

9.2.2.46

नाप्यर्थक्रियाव्यवस्था वस्तुभेदे हेतुः

nāpyarthakriyāvyavasthā vastubhede hetuḥ

9.2.2.47

तेषाम् एव समस्तव्यस्तानाम् अर्थक्रियाव्यवस्थादर्शनात्

teṣām eva samastavyastānām arthakriyāvyavasthādarśanāt

9.2.2.48

यथा प्रत्येकं विष्टयो दर्शनलक्षणाम् अर्थक्रियां कुर्वन्ति न शिबिकावहनं मिलितास्तु शिबिकां वहन्त्येवं तन्तवः प्रत्येकं प्रावरणम् अकुर्वाणा अपि मिलिता आविर्भूतपटभावाः प्रावरिष्यन्ति

yathā pratyekaṃ viṣṭayo darśanalakṣaṇām arthakriyāṃ kurvanti na śibikāvahanaṃ militāstu śibikāṃ vahantyevaṃ tantavaḥ pratyekaṃ prāvaraṇam akurvāṇā api militā āvirbhūtapaṭabhāvāḥ prāvariṣyanti

9.2.2.49

स्याद् एतत्

syād etat

9.2.2.50

आविर्भावः पटस्य कारणव्यापारात् प्राक् सन्न् असन् वा

āvirbhāvaḥ paṭasya kāraṇavyāpārāt prāk sann asan vā

9.2.2.51

सचेद् असन् प्राप्तम् असत उत्पादनम्

saced asan prāptam asata utpādanam

9.2.2.52

अथ सन् कृतं तर्हि करणेन

atha san kṛtaṃ tarhi karaṇena

9.2.2.53

न हि सति कारणाणां व्यापारं पश्यामः

na hi sati kāraṇāṇāṃ vyāpāraṃ paśyāmaḥ

9.2.2.54

आविर्भावे चाविर्भावान्तरकल्पनेनानवस्थाप्रसङ्गः

āvirbhāve cāvirbhāvāntarakalpanenānavasthāprasaṅgaḥ

9.2.2.55

तस्माद् आविर्भूतपटभावास् तन्तवः क्रियन्त इति रिक्तं वचः

tasmād āvirbhūtapaṭabhāvās tantavaḥ kriyanta iti riktaṃ vacaḥ

9.2.2.56

अथासद् उत्पद्यत इति केयम् असत उत्पत्तिः सती असती वा

athāsad utpadyata iti keyam asata utpattiḥ satī asatī vā

Sāṃkhyatattvakaumudī