5.2.3.60

तस्माद् गृहाभावेन सिद्धेन सतो बहिर्भावो ऽनुमीयत इति युक्तम्

tasmād gṛhābhāvena siddhena sato bahirbhāvo 'numīyata iti yuktam

5.2.3.61

एतेन विरुद्धयोः प्रमाणयोर् विषयव्यवस्थयाविरोधापादनम् अर्थापत्तेर् विषय इति निरस्तम् अवच्छिन्नानवच्छिन्नयोर् विरोधाभावात्

etena viruddhayoḥ pramāṇayor viṣayavyavasthayāvirodhāpādanam arthāpatter viṣaya iti nirastam avacchinnānavacchinnayor virodhābhāvāt

5.2.3.62

उदाहरणान्तराणि चार्थापत्तेर् अनुमाने ऽन्तर्भावनीयानि

udāharaṇāntarāṇi cārthāpatter anumāne 'ntarbhāvanīyāni

5.2.3.63

तस्मान्न प्रमाणान्तरम् अर्थापत्तिर् इति सिद्धम्

tasmānna pramāṇāntaram arthāpattir iti siddham

5.2.3.64

एवम् अभावो ऽपि प्रत्यक्षम् एव

evam abhāvo 'pi pratyakṣam eva

5.2.3.65

न हि भूतलस्य परिणामविशेषात् कैवल्यलक्षणाद् अन्यो घटाभावो नाम

na hi bhūtalasya pariṇāmaviśeṣāt kaivalyalakṣaṇād anyo ghaṭābhāvo nāma

5.2.3.66

प्रतिक्षणं परिणामिनो हि सर्व एव भावा ऋते चितिशक्तेः

pratikṣaṇaṃ pariṇāmino hi sarva eva bhāvā ṛte citiśakteḥ

5.2.3.67

स च परिणामभेद ऐन्द्रियक इति नास्ति प्रत्यक्षानवरुद्धो विषयो यत्राभावाह्वयं प्रमाणान्तरम् अभ्युपेयम् इति

sa ca pariṇāmabheda aindriyaka iti nāsti pratyakṣānavaruddho viṣayo yatrābhāvāhvayaṃ pramāṇāntaram abhyupeyam iti

5.2.3.68

संभवस्तु यथा खार्यां द्रोणाढकप्रस्थावगमः

saṃbhavastu yathā khāryāṃ droṇāḍhakaprasthāvagamaḥ

5.2.3.69

स चानुमानम् एव

sa cānumānam eva

5.2.3.70

खारीत्वं हि द्रोणाद्यविनाभूतं प्रतीतं खार्यां द्रोणादिसत्त्वम् अवगमयति

khārītvaṃ hi droṇādyavinābhūtaṃ pratītaṃ khāryāṃ droṇādisattvam avagamayati

5.2.3.71

यच्चानिर्दिष्टप्रवक्तृकं प्रवादमात्रम् इति होचुर् वृद्धा इत्यैतिह्यं यथेहवटे यक्षः प्रवसतीति तद् अप्रमाणम् अनिर्दिष्टप्रवक्तृत्वेन

pravādamātram iti hocur vṛddhā ityaitihyaṃ yathehavaṭe yakṣaḥ pravasatīti tad apramāṇam anirdiṣṭapravaktṛtvena sāṃśayikatvāt

5.2.3.72

आप्तप्रवक्तृत्वनिश्चये त्वागम इत्युपपन्नं त्रिविधं प्रमाणम् इति

āptapravaktṛtvaniścaye tvāgama ityupapannaṃ trividhaṃ pramāṇam iti

5.2.3.73

एवं तावद् व्यक्ताव्यक्तज्ञलक्षणप्रमेयसिद्ध्यर्थं प्रमाणानि लक्षितानि

evaṃ tāvad vyaktāvyaktajñalakṣaṇaprameyasiddhyarthaṃ pramāṇāni lakṣitāni

5.2.3.74

तत्र व्यक्तं पृथिव्यादिस्वरूपतः पांसुलपदो ऽपि प्रत्यक्षतः प्रतिपद्यते पूर्ववता चानुमानेन धूमादिदर्शनाद् वह्न्यादीति तद्व्युत्पादनाय मन्दप्रयोजनं शास्त्रम् इति दुरधिगमम् अनेन व्युत्पादनीयम्

tatra vyaktaṃ pṛthivyādisvarūpataḥ pāṃsulapado 'pi pratyakṣataḥ pratipadyate pūrvavatā cānumānena dhūmādidarśanād vahnyādīti tadvyutpādanāya mandaprayojanaṃ śāstram iti duradhigamam anena vyutpādanīyam

5.2.3.75

तत्र यत् प्रमाणं यत्र शक्तं तद् उक्तलक्षणेभ्यो निष्कृष्य दर्शयति

tatra yat pramāṇaṃ yatra śaktaṃ tad uktalakṣaṇebhyo niṣkṛṣya darśayati

6.2.1

तुशब्दः प्रत्यक्षपूर्ववद्भ्याम् विशिनष्टि

tuśabdaḥ pratyakṣapūrvavadbhyām viśinaṣṭi

6.2.1.2

सामान्यतोदृष्टाद् अतीन्द्रियाणाम् प्रधानपुरुषादीनाम् प्रतीतिश्चितिच्छायापत्तिर् बुद्धेर् अध्यवसाय इत्यर्थः

sāmānyatodṛṣṭād atīndriyāṇām pradhānapuruṣādīnām pratītiściticchāyāpattir buddher adhyavasāya ityarthaḥ

6.2.1.3

उपलक्षणम् चैतत्

upalakṣaṇam caitat

6.2.1.4

शेषवत इत्यपि द्रष्टव्यम्

śeṣavata ityapi draṣṭavyam

Sāṃkhyatattvakaumudī