1.2.1

एवं हि शास्त्रविषयो न जिज्ञास्येत यदि दुःखं नाम जगति न स्यात्

evaṃ hi śāstraviṣayo na jijñāsyeta yadi duḥkhaṃ nāma jagati na syāt

1.2.1.2

सद् वा जिहासितम्

sad vā jihāsitam

1.2.1.3

जिहासितं वाशक्यसमुच्छेदम्

jihāsitaṃ vāśakyasamucchedam

1.2.1.4

अशक्यसमुच्छेदता द्वेधा

aśakyasamucchedatā dvedhā

1.2.1.5

दुःखस्य नित्यत्वाद् वा तदुच्छेदोपायापरिज्ञानाद् वा

duḥkhasya nityatvād vā taducchedopāyāparijñānād vā

1.2.1.6

शक्यसमुच्छेदत्वे ऽपि च शास्त्रविषयस्य ज्ञानस्यानुपायत्वाद् वा सुकरस्योपायान्तरस्य सद्भावाद् वा

śakyasamucchedatve 'pi ca śāstraviṣayasya jñānasyānupāyatvād vā sukarasyopāyāntarasya sadbhāvād vā

1.2.1.7

तत्र न तावद् दुःखं नास्ति नाप्यजिहासितम् इत्य् उक्तं दुःखत्रयाभिघाताद् इति

tatra na tāvad duḥkhaṃ nāsti nāpyajihāsitam ity uktaṃ duḥkhatrayābhighātād iti

1.2.1.8

दुःखानां त्रयं दुःखत्रयम्

duḥkhānāṃ trayaṃ duḥkhatrayam

1.2.1.9

तत् खल्व् आध्यात्मिकम् आधिभौतिकम् आधिदैविकं च

tat khalv ādhyātmikam ādhibhautikam ādhidaivikaṃ ca

1.2.1.10

तत्राध्यात्मिकं द्विविधं शारीरं मानसं च

tatrādhyātmikaṃ dvividhaṃ śārīraṃ mānasaṃ ca

1.2.1.11

शारीरं वातपित्तश्लेष्मणां वैषम्यनिमित्तम्

śārīraṃ vātapittaśleṣmaṇāṃ vaiṣamyanimittam

1.2.1.12

मानसं कामक्रोधलोभमोहभयेर्ष्याविषयविशेषदर्शननिबन्धनम्

mānasaṃ kāmakrodhalobhamohabhayerṣyāviṣayaviśeṣadarśananibandhanam

1.2.1.13

सर्वं चैतद् आन्तरोपायसाध्यत्वाद् आध्यात्मिकं दुःखम्

sarvaṃ caitad āntaropāyasādhyatvād ādhyātmikaṃ duḥkham

1.2.1.14

बाह्योपायसाध्यं दुःखं द्वेधा

bāhyopāyasādhyaṃ duḥkhaṃ dvedhā

1.2.1.15

आधिभौतिकम् आधिदैविकं च

ādhibhautikam ādhidaivikaṃ ca

1.2.1.16

तत्राधिभौतिकं मानुषपशुमृगपक्षिसरीसृपस्थावरनिमित्तम्

tatrādhibhautikaṃ mānuṣapaśumṛgapakṣisarīsṛpasthāvaranimittam

1.2.1.17

आधिदैविकं यक्षराक्षसविनायकग्रहाद्यावेशनिबन्धनम्

ādhidaivikaṃ yakṣarākṣasavināyakagrahādyāveśanibandhanam

1.2.1.18

तद् एतत् प्रत्यात्मनि वेदनीयं दुःखं रजःपरिणामभेदो न शक्यं प्रत्याख्यातुम्

tad etat pratyātmani vedanīyaṃ duḥkhaṃ rajaḥpariṇāmabhedo na śakyaṃ pratyākhyātum

1.2.1.19

तद् अनेन दुःखत्रयेणान्तःकरणवर्तिना चेतनाशक्तेः प्रतिकूलतयाभिसम्बन्धो ऽभिघातः

tad anena duḥkhatrayeṇāntaḥkaraṇavartinā cetanāśakteḥ pratikūlatayābhisambandho 'bhighātaḥ

1.2.1.20

एतावता प्रतिकूलवेदनीयत्वं जिहासाहेतुर् उक्तम्

etāvatā pratikūlavedanīyatvaṃ jihāsāhetur uktam

Sāṃkhyatattvakaumudī