64.2.1

एवम् उक्तक्रमेण पञ्चविंशतितत्त्वालोचनाभ्यासाद् इयं प्रकृतिर् अयं पुरुष एतानि पञ्चतन्मात्रेन्द्रियमहाभूतानीति पुरुषस्य ज्ञानम् उत्पद्यते

evam uktakrameṇa pañcaviṃśatitattvālocanābhyāsād iyaṃ prakṛtir ayaṃ puruṣa etāni pañcatanmātrendriyamahābhūtānīti puruṣasya jñānam utpadyate

64.2.1.2

नास्मि नाहम् एव भवामि न मे मम शरीरं तद् यतो ऽहम् अन्यः शरीरम् अन्यत्

nāsmi nāham eva bhavāmi na me mama śarīraṃ tad yato 'ham anyaḥ śarīram anyat

64.2.1.3

नाहम् इत्यपरिशेषम् अहंकाररहितम् अपरिशेषम्

nāham ityapariśeṣam ahaṃkārarahitam apariśeṣam

64.2.1.4

अविपर्ययाद् विशुद्धम्

aviparyayād viśuddham

64.2.1.5

विपर्ययः संशयो ऽविपर्ययाद् असंशयात्

viparyayaḥ saṃśayo 'viparyayād asaṃśayāt

64.2.1.6

विशुद्धं केवलं तद् एव नान्यद् अस्तीति मोक्षकारणम्

viśuddhaṃ kevalaṃ tad eva nānyad astīti mokṣakāraṇam

64.2.1.7

उत्पद्यते ऽभिव्यज्यते ज्ञानं पञ्चविंशतितत्त्वज्ञानं पुरुषस्येति

utpadyate 'bhivyajyate jñānaṃ pañcaviṃśatitattvajñānaṃ puruṣasyeti

64.2.1.8

ज्ञाने पुरुषः किं करोति

jñāne puruṣaḥ kiṃ karoti

65.2.1

तेन विशुद्धेन केवलज्ञानेन पुरुषः प्रकृतिं पश्यति प्रेक्षकवत् प्रेक्षकेण तुल्यम् अवस्थितः स्वस्थः

tena viśuddhena kevalajñānena puruṣaḥ prakṛtiṃ paśyati prekṣakavat prekṣakeṇa tulyam avasthitaḥ svasthaḥ

65.2.1.2

यथा रङ्गप्रेक्षको ऽवस्थितो नर्तकीं पश्यति

yathā raṅgaprekṣako 'vasthito nartakīṃ paśyati

65.2.1.3

स्वस्थः स्वस्मिंस्तिष्ठति स्वस्थः स्वस्थानस्थितः

svasthaḥ svasmiṃstiṣṭhati svasthaḥ svasthānasthitaḥ

65.2.1.4

कथंभूतां प्रकृतिम्

kathaṃbhūtāṃ prakṛtim

65.2.1.5

निवृत्तप्रसवां निवृत्तबुद्ध्यहंकारकार्याम् अर्थवशात् सप्तरूपविनिवृत्तां निवर्तितोभयपुरुषप्रयोजनवशात्

nivṛttaprasavāṃ nivṛttabuddhyahaṃkārakāryām arthavaśāt saptarūpavinivṛttāṃ nivartitobhayapuruṣaprayojanavaśāt

65.2.1.6

यैः सप्तभी रूपैर्धर्मादिभिर् आत्मानं बध्नाति तेभ्यः सप्तभ्यो रूपेभ्यो विनिवृत्तां प्रकृतिं पश्यति

yaiḥ saptabhī rūpairdharmādibhir ātmānaṃ badhnāti tebhyaḥ saptabhyo rūpebhyo vinivṛttāṃ prakṛtiṃ paśyati

66.2.1

रङ्गस्थ इति यथा रङ्गस्थ इत्येवम् उपेक्षक एकः केवलः शुद्धः पुरुषः

raṅgastha iti yathā raṅgastha ityevam upekṣaka ekaḥ kevalaḥ śuddhaḥ puruṣaḥ

66.2.1.2

तेनाहं दृष्टेति कृत्वोपरता निवृत्ता

tenāhaṃ dṛṣṭeti kṛtvoparatā nivṛttā

66.2.1.3

एकैकैव प्रकृतिस्त्रैलोक्यस्यापि प्रधानकारणभूता

ekaikaiva prakṛtistrailokyasyāpi pradhānakāraṇabhūtā

66.2.1.4

न द्वितीया प्रकृतिर् अस्ति मूर्तिभेदे जातिभेदात्

na dvitīyā prakṛtir asti mūrtibhede jātibhedāt

66.2.1.5

एवं प्रकृतिपुरुषयोर् निवृत्तावपि व्यापकत्वात् संयोगोऽस्ति न तु संयोगकृतः सर्गः

evaṃ prakṛtipuruṣayor nivṛttāvapi vyāpakatvāt saṃyogo'sti na tu saṃyogakṛtaḥ sargaḥ

66.2.1.6

सति संयोगे ऽपि तयोः प्रकृतिपुरुषयोः सर्गगतत्त्वात् सत्यपि संयोगे प्रयोजनं नास्ति सर्गस्य

sati saṃyoge 'pi tayoḥ prakṛtipuruṣayoḥ sargagatattvāt satyapi saṃyoge prayojanaṃ nāsti sargasya

Sāṃkhyakārikābhāṣya